Nowy Port

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Gdańska Nowy Port
osiedle Gdańska
Kapitanat Portu Gdansk.jpg
Kapitanat Portu i nieczynna latarnia morska
Miasto Gdańsk
Status osiedle
Założono 1772
W granicach Gdańska 1814/1817
Powierzchnia 2,28 km²
Ludność (2011)
 • liczba ludności
 • gęstość

10 684[1]
4689 os./km²
Kod pocztowy 80-537
Tablice rejestracyjne GD
Położenie na planie Gdańska
Położenie na planie Gdańska
brak współrzędnych
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Nowy Port (kaszb. Fôrwôter, niem. Neufahrwasser)[2] – osiedle Gdańska położone przy ujściu Martwej Wisły. Graniczy od zachodu z Brzeźnem, od południa z Letnicą, a przez Martwą Wisłę z Przeróbką. Dzielnica ma charakter mieszkaniowo-portowy, dawniej mieszkaniowo-portowo-przemysłowy. Wzdłuż nabrzeży rozciągają się tereny Portu Gdańsk.

Na terenie osiedla znajduje się jedna z dwóch czynnych zajezdni tramwajowych w Gdańsku oraz dwie nieczynne w ruchu pasażerskim stacje kolejowe, które w latach 1951−2003 obsługiwała Szybka Kolej Miejska w Trójmieście.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Dawniejsza, niemiecka nazwa dzielnicy "Neufahrwasser" pochodzi od Neues Fahrwasser, czyli "nowy tor wodny" i w XVIII wieku oznaczała pierwotnie akwen pomiędzy wybrzeżem w Nowym Porcie a wyspą w miejscu dzisiejszego półwyspu Westerplatte, obecny Kanał Portowy[3][4]. Nazwę tę przeniesiono następnie na powstającą od 1772, położoną nad Kanałem Portowym osadę. W języku polskim pod koniec XIX wieku zaczęto używać nazwy w brzmieniu Nowyport[5] lub Nowy Port, co dobrze określało dzielnicę w stosunku do "starego" portu Gdańska położonego na Motławie.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Falowiec w Nowym Porcie

Nowy Port jest dzielnicą mieszkaniowo-portową, dawniej mieszkaniowo-portowo-przemysłową, znajdującą się w północnej części miasta nad brzegiem morza. Dzielnica w całości leży w mezoregionie Pobrzeże Kaszubskie, zachodnia i północno-zachodnia granica dzielnicy (ze Stogami z Przeróbką) jest granicą pomiędzy mezoregionami – Stogi leżą już na Mierzei Wiślanej[6].

Na terenie Nowego Portu znajduje się stacja meteorologiczna[potrzebne źródło]. Temperatury notowane w Nowym Porcie są minimalnie niższe niż te obserwowane w innych okolicznych stacjach. Różnica ta jest szczególnie widoczna wiosną i jesienią[7].

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Obiekty portowe[edytuj | edytuj kod]

Znaczna część terenu dzielnicy, położona wzdłuż Kanału Portowego i Martwej Wisły, leży w granicach morskiego portu Gdańsk[8][9]. Zarząd przedsiębiorstwa Morski Port Gdańsk SA ma siedzibę przy ul. Zamkniętej 18. Najważniejsze obiekty portowe w Nowym Porcie to, zaczynając od zachodu:

nad Kanałem Portowym:

  • Nabrzeże Kpt. Ziółkowskiego;
  • Kapitanat Portu Gdańsk przy ul. Przemysłowej 4;
  • Baza Promowa PŻB przy ul. Przemysłowej 1;
  • Nabrzeże Oliwskie;

oraz, na południowym skraju dzielnicy, nad Martwą Wisłą;

  • Nabrzeże Zbożowe.

Przy ul. Na Zaspę 57 znajduje się siedziba Portowej Straży Pożarnej "Florian", której oddział I stacjonuje w Nowym Porcie.
Z portem gdańskim związany jest też Morski Oddział Straży Granicznej, którego komenda zlokalizowana jest w zabytkowych koszarach przy ul. Oliwskiej 35.

Obiekty mieszkalne[edytuj | edytuj kod]

Zabudowę mieszkaniową Nowego Portu można podzielić na dwie zasadnicze części: starszą, w której dominują przedwojenne kamienice, często w złym stanie technicznym, oraz nowszą, w której dominują bloki z prefabrykatów, w tym jedyny poza Przymorzem Wielkim falowiec.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Nowego Portu znajdują się następujące obiekty wpisane do rejestru zabytków[10]:

  • zespół urbanistyczny osady portowej, pochodzący z XVIII wieku (nr rej.: 846 z 8 VI 1982)
  • zespół kościoła parafialnego pw. św. Jadwigi przy ul. ks. Góreckiego 18 (nr rej.: 937 z 4 VII 1985), obejmujący:
    • kościół, wzniesiony w latach 1856–58
    • dom parafialny, wzniesiony w 1925
    • murowano-drewniana plebania, pochodząca z 1920 (obecnie dom mieszkalny)
    • drewniany budynek gospodarczy, wzniesiony w 1920
  • Morski Kościół Misyjny franciszkanów reformatów pw. Niepokalanego Serca Marii przy ul. Oliwskiej 2, wzniesiony w latach 1902–04 jako kościół ewangelicki (nr rej.: 936 z 4 VII 1985)
  • dworek przy ul. Starowiślnej 2, wzniesiony w XVIII w. bądź pierwszej połowie XIX wieku, prawdopodobnie dla Matthiasa Broschkego (nr rej.: 420 z 30 X 1971 – w rejestrze zabytków błędnie określany jako dawna karczma), od jednego z późniejszych właścicieli zwany Dworem Fischera; do 2008 użytkowany jako dom mieszkalny, obecnie – po wykwaterowaniu lokatorów – niezamieszkały[11]. 13 stycznia 2014 w obiekcie wybuchł pożar[12].
  • łaźnia z salą gimnastyczną przy ul. Strajku Dokerów 5, pochodząca z 1905 (nr rej.: A-1829 z 10 VII 2009, obecnie Centrum Sztuki Współczesnej)

Przygotowywane są decyzje o wpisie do rejestru kolejnych obiektów, m.in. eklektycznej kamienicy z 1883 z figurą Ateny na fasadzie przy ul. Rybołowców 9[13] i socrealistycznego "Morskiego Domu Kultury" z 1954 przy ul. Marynarki Polskiej 15[14].

Inne ważne obiekty zabytkowe, niewpisane do rejestru to m.in. zespół koszarowy z l. 1883-85 przy ul. Kasztanowej i Oliwskiej, zajezdnia tramwajowa przy ul. Władysława IV czy kilka domków robotniczych przy ul. Wilków Morskich (pozostałość osiedla wybudowanego przez Fundację Abegga, w latach 1891-94)[15].

Dwór Fischera

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przed 1817[edytuj | edytuj kod]

Dawne nazwy: Neufahrwasser (1772), Danzig-Neufahrwasser (1906)[16].

W 1454 tereny Mierzei Wiślanej zostały przyznane Gdańskowi Wielkim Przywilejem. Gdańsk wszedł w posiadanie tych obszarów w XVII/XVIII wieku[16].

Nowy Port został lokowany pod koniec XVIII wieku, jako osada portowa konkurencyjna dla Gdańska[10], jednak osada rybacka istniała już tu wcześniej, przynajmniej od XVI wieku. W XVI wieku na terenie obecnego Nowego Portu odbyła się bitwa pomiędzy wojskami króla Polski Stefana Batorego a miastem Gdańsk, zakończona ugodą. Od tego czasu Nowy Port, leżący faktycznie poza Gdańskiem, był przez Gdańsk lub przez cystersów kontrolowany.

Teren pierwszego, nieistniejącego cmentarza w Nowym Porcie
Zajezdnia tramwajowa przy ul. Władysława IV

W 1698 został założony cmentarz u zbiegu ulic Władysława IV i Wyzwolenia, na którym chowano żołnierzy z załogi Szańca Zachodniego, a od końca XVIII wieku także mieszkańców, zarówno protestantów jak i katolików. Teren cmentarza był powiększany, po 1855 był przeznaczony już wyłącznie dla ewangelików (katolicy otrzymali odrębny cmentarz). Został zamknięty po 1945 i następnie zlikwidowany, a na jego miejscu powstał skwer[17].

W 1772, podczas pierwszego rozbioru Polski, teren Nowego Portu, w przeciwieństwie do Gdańska, znalazł się na terenie Prus i powstała w nim komora celna. Władze pruskie, pragnąc zdobyć Gdańsk, chciały osłabić go ekonomicznie, stąd zbudowały pod koniec XVIII wieku osadę portową i zachęcały kapitanów statków, by towary zostawiali już w Nowym Porcie, a nie w Gdańsku. W 1793 również Gdańsk znalazł się w granicach Prus, co spowodowało brak granicy pomiędzy Nowym Portem a Gdańskiem. Ponieważ nie było sensu utrzymywać dwóch portów w tak niewielkiej odległości od siebie, połączono w 1806 oba kapitanaty, tworząc de facto jeden port[18].

W 1785 powstała w Nowym Porcie szkoła elementarna[19].

Coraz większy tonaż budowanych statków oraz niski stan rzek Wisły i Motławy spowodował konieczność przebudowy portu gdańskiego (na Motławie) jednakże już w 1807 okazało się, że port w Gdańsku będzie zbyt mały. Spowodowało to wzrost znaczenia portu w Nowym Porcie, który mógł przyjmować znacznie większe jednostki[20]. W 1812, podczas wojen napoleońskich, na teren państwa pruskiego wkroczyli Rosjanie, oblegając w styczniu 1813 Nowy Port, broniony przez wojska francuskie. Osada wyszła z oblężenia zrujnowana[18], po wojnie jednak nastąpił wielki rozwój osady, a w szczególności portu[10].

W 1814 w Gdańsku utworzono zarząd policji, który w swoim zasięgu działania miał nie tylko miasto Gdańsk, ale również nieleżący jeszcze w granicach miasta Nowy Port[21], którego niewielka część, biorąc pod uwagę granice dzielnicy po reformie z 1992, została włączona do miasta już 17 marca 1814[22].

1817–1920[edytuj | edytuj kod]

Nowy Port, ok. 1900

W 1817 Nowy Port został przyłączony do Gdańska, a znajdujący się na terenie dzielnicy port morski stał się drugim portem w mieście[10]. Wówczas to Nowy Port zaczął rozwijać się jeszcze bardziej dynamicznie niż wcześniej. W 1831 Gdańsk nawiedziła epidemia cholery. Epidemia ta na terenie miasta rozpoczęła się na terenie Nowego Portu, gdzie zaczęli chorować na nią robotnicy[23].

W 1840 port w Nowym Porcie przestał oficjalnie istnieć jako osobny obiekt, gdyż został połączony z portem na Motławie. Dość istotnym impulsem do fuzji stała się ostra zima, która spowodowała odcięcie tradycjnej drogi do portu na Motławie i konieczność przepływania przy nabrzeżu Nowego Portu (Martwą Wisłą)[24]. W latach 40. XIX wieku do Nowego Portu zaczęła docierać komunikacja publiczna. Powozy były własnością prywatną, ale kursowanie było kontrolowane przez miasto[25]. W tym samym czasie na terenie portu zadebiutowały parowe holowniki, które spowodowały znaczny wzrost przepustowości portu. W 1848 nastąpił bunt robotników portowych, którzy wcześniej holowali statki ręcznie. Władze miejskie zawiesiły działalność służb holownicznych. Holowniki wróciły jednak do służby już w 1849[24].

W 1855 katolicy otrzymali własny cmentarz u zbiegu ulic Wolności i Góreckiego, który funkcjonował tylko do 1886. W 1928 jego teren został przekształcony w park, a w latach 60. XX wieku na jego miejscu zbudowano betonowy obiekt usługowy. Nowy cmentarz katolicki został uruchomiony w 1866 przy ul. Góreckiego i funkcjonuje nadal (cmentarz w Nowym Porcie)[17]. W latach 20. XX wieku został powiększony w kierunku wschodnim[26].

Nieistniejący dworzec kolejowy w Nowym Porcie

W latach 1857–1858 zbudowano kościół, który obecnie jest własnością parafii rzymskokatolickiej pw. Św. Jadwigi Śląskiej[27].

Kamienice Nowego Portu
Nowy Port na mapie z 1909

W latach 60. XIX wieku gdański port przeżywał trudności gospodarcze, związane z zaniedbaniami i niedoinwestowaniem. W petycji do władz władz pruskich stwierdzono, że w Prusach nie ma drugiego portu, który musi obsługiwać taką ilość statków (około 3000 rocznie) i jednocześnie byłby tak zaniedbany. Gdańska korporacja kupiecka żądała przesunięć środków inwestycyjnych z małych portów na terenie Pomorza Zachodniego na rzecz portu w Gdańsku. Mimo podwojenia żeglugi w Nowym Porcie, w latach 60. Port nie został rozbudowany[28]. Jedyną istotną inwestycją była wybudowana w 1867 linia kolejowa, łącząca centrum Gdańska z Nowym Portem (linia kolejowa nr 249)[29]. Linia kolejowa oprócz tego, że spowodowała możliwość całorocznej pracy przeładunkowej na kierunku ląd-statki, spowodowała też rozwój dzielnicy[28].

W 1891 zostały przyłączone grunty wsi Brzeźno (wokół Basenu Wolnocłowego)[16].

W 1891 w Nowym Porcie powstała pierwsza linia tramwajowa, łącząca Nowy Port (obecny przystanek kolejowy Gdańsk Brzeźno) z Brzeźnem. Linia ta nie była połączona z żadną inną gdańską linią tramwajową[30]. W 1894 otwarto latarnię morską, która oprócz wskazywania drogi okrętom i samolotom, posiadała kulę czasu umożliwiającą synchronizowanie zegarów[31]. W 1899 w Nowym Porcie powstały Gdańskie Tramwaje Elektryczne, będące filią drezdeńskiego Towarzystwa Akcyjnego Kummer. Połączono wówczas sieci tramwajowe, przez co Nowy Port zyskał połączenie tramwajowe z Wrzeszczem przez Brzeźno oraz linię łączącą Nowy Port ze Śródmieściem, przechodzącą przez obecne tereny stoczniowe. W 1899 wybudowano również zajezdnię, służącą do dziś[30].

Szczególnie dynamiczny okres w rozwoju dzielnicy przypada jednak na początek XX wieku. W latach 1902-1909 w Nowym Porcie powstało 126 nowych budynków mieszkalnych, głównie przeznaczonych dla robotników, szybciej budowano tylko w znacznie większym terytorialnie i ludnościowo Wrzeszczu (364 domy)[32]. W 1906 dzielnica została skanalizowana[18].

Podczas I wojny światowej produkcja przemysłowa Nowego Portu była podporządkowana celom militarnym, a dotychczasowy port handlowy został przekwalifikowany na port wojenny[18].

W 1919, na skutek kryzysu, jedna z linii tramwajowych do Nowego Portu została zawieszona na niemal cały rok[30].

1920–1945[edytuj | edytuj kod]

Dawna łaźnia z 1905

Po wejściu w życie postanowień traktatu wersalskiego Gdańsk stał się wolnym miastem, port został przekazany w zarząd Rady Portu i Dróg Wodnych. Opuszczone przez wojsko koszary przy ul. Kasztanowej/Oliwskiej zostały 11 marca 1922 przyznane na własność rządowi polskiemu, który urządził w nich tzw. etap emigracyjny. W późniejszych latach w obiekcie tym znajdowało się wiele mieszkań zajmowanych przez obywateli polskich pracujących w Wolnym Mieście Gdańsku, świetlica Związku Polaków, szkoła podstawowa Macierzy Szkolnej, sala sportowa, Dom Harcerza oraz kaplica pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, której rektorem był ks. Marian Górecki.

W 1928 zajezdnia w Nowym Porcie została zbudowana od podstaw i w tym kształcie istnieje bez większych zmian do dziś[30]. W 1929 przeniesiono torowisko z terenów stoczniowych na obecną ulicę Marynarki Polskiej – linia ta otrzymała taki przebieg, jaki ma obecnie[30].

1 września 1939 ostrzał z okrętu Schleswig-Holstein, cumującego w Nowym Porcie oraz z Latarni Morskiej rozpoczął II wojnę światową. Wielu Polaków mieszkających w dzielnicy zostało w tym dniu aresztowanych. Równocześnie władze niemieckie przejęły dawny kompleks koszarowy przy ul. Kasztanowej/Oliwskiej, gdzie powstał obóz przejściowy Nowy Port (Zivilgefangenenlager Neufahrwasser) oraz komenda obozów jenieckich, pod którą podlegały jeszcze dwa inne obozy na Pomorzu (do 31 marca 1940). W lutym 1945 z Nowego Portu rozpoczęła się ewakuacja niemieckiej ludności Gdańska[18].

30 marca 1945 do Nowego Portu wkroczyły wojska radzieckie. W wyniku działań wojennych port został doszczętnie zniszczony[18].

Morski Dom Kultury

1945–1989[edytuj | edytuj kod]

W 1951 utworzono Szybką Kolej Miejską, obsługującą początkowo odcinek Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port[30].

7 listopada 1954, w 37. rocznicę rewolucji październikowej, został otwarty Morski Dom Kultury z kinem[33].

W 1961 w Nowym Porcie powstał Zespół Szkół Morskich, przekształcony w 1974 w Morskie Liceum Zawodowe, szkoła ta miała za zadanie kształcić przyszłych marynarzy[34]. W latach 60. zajezdnia Nowy Port została zmodernizowana[30].

W latach 70. gdańskie porty szybko się rozwijały, a wraz z nimi rozwijała się dzielnica portowa Nowy Port[34]. W 1984 latarnia morska przestała pełnić funkcję nawigacyjną[31].

Po 1989[edytuj | edytuj kod]

15 grudnia 2002[35] lub w 2003 skrócono linię Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port, do przystanku Gdańsk Brzeźno. Linia ta została ostatecznie zamknięta w czerwcu 2004[36].

W 2004 latarnia morska w Nowym Porcie została otwarta dla zwiedzających[31].

W latach 2007-2009 zostały zbudowane Kamienice Magellana przy ul. Wyzwolenia (zespół dwóch trzypiętrowych budynków)[37].

Transport i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja zbiorowa zaczęła docierać ze Śródmieścia do Nowego Portu w latach 40. XIX wieku, kiedy to do wprowadzono prywatną, ale regulowaną przez miasto komunikację powozową[25].

Kolej[edytuj | edytuj kod]

Stacja kolejowa Gdańsk Nowy Port

Na terenie dzielnicy znajdują się dwie zamknięte stacje, obsługiwane wcześniej przez SKM w Trójmieście: Gdańsk Nowy Port i Gdańsk Brzeźno.

Linia do Nowego Portu powstała w 1867, początkowo łącząc stację czołową przy Dworcu Brama Nizinna przez tereny ówczesnej wsi Zaspa z nabrzeżem Kanału Portowego. Linia od początku obsługiwała zarówno przewozy towarowe, jak i pasażerskie. Przed 1938 stacja zmieniła nazwę z Neufahrwasser na Danzig Neufahrwasser[29], a stacja Brösen na Danzig Brösen[38].

W 1951 powstała szybka kolej miejska, która połączyła Nowy Port z Gdańskiem Głównym[35].

15 grudnia 2002[35] skrócono linię Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port do przystanku Gdańsk Brzeźno.

24 czerwca 2005 ostatecznie zlikwidowano linię Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port. O 18.55 odjechał ostatni pociąg z Gdańska Brzeźna. Przyczyną likwidacji tej linii była niska frekwencja, spowodowana konkurencją ze strony komunikacji miejskiej, a zwłaszcza tramwajów linii 10, 13 i 15[36]

Po likwidacji ruchu pasażerskiego linia jest używana w ruchu towarowym, obsługując port.

W 2006 rozebrano linię kolejową nr 722 prowadzącą do Nabrzeża Wiślanego w Porcie Gdańskim. Ruch pociągów na tej linii był bardzo uciążliwy dla mieszkańców, gdyż biegła ona przez tereny mieszkalne dzielnicy. Powodowało to, że mimo zachowania szczególnej ostrożności i jazdy z maksymalną prędkością 20 km/h dochodziło do kolizji z pociągami[39]. Zadanie rozebranej linii przejęła linia kolejowa z Zaspy Towarowej przez teren elektrociepłowni "Wybrzeże" do Nabrzeża Wiślanego, leżąca już poza terenem Nowego Portu.

Drogi krajowe[edytuj | edytuj kod]

W Nowym Porcie, przy przystani promowej, rozpoczyna się droga krajowa nr 1. Droga ta przebiega ulicami Przemysłową, Oliwską, Rybołowców, Wolności, Marynarki Polskiej, a w przeciwnym kierunku, zamiast przez Rybołowców, prowadzi ulicą Władysława IV.

Tramwaje[edytuj | edytuj kod]

Ul. Wolności

Na terenie dzielnicy znajduje się zajezdnia tramwajowa oraz dwie pętle uliczne. Do dzielnicy docierają: linia nr 1 z pętli Chełm Witosa przez Dworzec Główny, nr 5 z pętli Strzyża przez Wrzeszcz i Brzeźno, nr 7 z pętli Łostowice Świętokrzyska oraz nr 10 z pętli Siedlce przez Dworzec Główny. W r. 2013 zawieszono kursowanie do dzielnicy linii 4 z Zaspy (wcześniej z Jelitkowa) oraz nr 14 z przystanku "Urząd Miejski" przez Dworzec Główny. Torowisko na terenie dzielnicy ma kształt podwójnej pętli ulicznej o wspólnym odcinku na ulicy Wolności. Większa pętla wiedzie ulicami Rybołowców, Wolności, Władysława IV, Oliwską i korzystają z niej linie 5 i 7, mniejsza natomiast w stronę Letnicy ulicami Wolności, Władysława IV, Strajku Dokerów, Góreckiego i Marynarki Polskiej, przejeżdżają nią linie 1 oraz 10.

Tramwaje elektryczne pojawiły się w Nowym Porcie już w XIX wieku[18]. Linie do Nowego Portu wielokrotnie zmieniały swój przebieg, obecny przebieg linii z centrum Gdańska został wytyczony w 1929. Zajezdnia posiada schemat, który bez większych zmian pochodzi z ostatniej modernizacji w latach 60[30].

Autobusy miejskie[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy jeżdżą autobusy miejskie linii 148 (z Żabianki SKM), 158 (z Wrzeszcza) i 188 (z Zaspy SKM). Linia nr 148 łączy Nowy Port z Żabianką SKM. Jedzie przez Nowy Port ulicami Wyzwolenia, Marynarki Polskiej, Wolności (gdzie linia biegnie tą samą drogą co 188 i linie tramwajowe) i Władysława IV do zajezdni tramwajowej. Z powrotem linia prowadzi ulicami Władysława IV, Na Zaspę, Ks. Mariana Grójeckiego.

Linia nr 188 łączy Nowy Port z Zaspą SKM. Jedzie przez Nowy Port ulicami Oliwską, Rybołowców, Wolności (gdzie linia biegnie tą samą drogą co 148 i linie tramwajowe) i Władysława IV do zajezdni tramwajowej. Z powrotem linia biegnie ulicami Władysława IV, Na Zaspę.

Komunikację nocną zapewniają linie N2 (Nowy Port – Brzeźno – Wrzeszcz – Piecki – Łostowice Świętokrzyska) oraz N12 (Jasieńska – Migowo – Piecki – Suchanino – Dworzec Główny – Nowy Port – Brzeźno – Żabianka SKM).

Kultura i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Pomnik bł. Mariana Góreckiego, poświęcony 23 lutego 2002

Galeria Sztuki Współczesnej NPS[edytuj | edytuj kod]

W Nowym Porcie znajduje się Galeria Sztuki Współczesnej. Galeria działa od 6 maja 2009, powstała z inicjatywy Marcina Bildziuka[40]. Galeria funkcjonuje przy powstałym w 2008 Stowarzyszeniu Nowy Port Sztuki[41]. Od 2009 uczestniczy w projekcie Noc Muzeów. W 2010 w galerii miała miejsce wystawa Tadeusz Kantor Dziś są moje urodziny, zorganizowana w XX rocznicę śmierci artysty we współpracy z Cricoteką – Ośrodkiem Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora[42]

Szkoły ponadgimnazjalne[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Nowego Portu znajdują się trzy szkoły:[43]

  • IV LO Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 5
  • Zespół Szkół Morskich im. Bohaterskich Obrońców Westerplatte
  • Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa (budynek Morskiego Domu Kultury)

Sport[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy działa klub Portowiec Gdańsk, założony w 1957[44] i po 40-letniej przerwie reaktywowany w 2009. Klub posiada drużynę piłki nożnej, w sezonie 2010/11 występującą w A klasie[45]. Klub rozgrywa swoje mecze na boisku Zespołu Szkół Morskich[44].

Przed II wojną światową na terenie dzielnicy działały: FC Comet Neufahrwasser założony przed 1909, zlikiwdowany przed 1914[46] oraz działający w latach 1919-1945 SV Neufahrwasser[47].

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Morski Kościół Misyjny
Gdańsk, Morski Kościół Misyjny Niepokalanego Serca Maryi - fotopolska.eu (287257).jpg

Kościoły i zakony rzymskokatolickie[edytuj | edytuj kod]

Teren dzielnicy znajduje się w granicach rzymskokatolickiej parafii pw. Św. Jadwigi Śląskiej[48]. Kościół parafialny został zbudowany w latach 1857–1858[27].

Przy ulicy Oliwskiej znajduje się Morski Kościół Misyjny pw. Niepokalanego Serca Maryi, użytkowany przez franciszkanów reformatów[49].

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy Nowy Port działa rada osiedla. Jej siedziba znajduje się przy ul. Oliwskiej 53/55[50]. W radzie osiedla zasiada 15 osób wybranych w wolnych bezpośrednich tajnych wyborach, w których mogą brać udział mieszkańcy osiedla. Organizacja ta jest tylko jednostką pomocniczą co powoduje, że nie ma de facto władzy w sprawach dotyczących dzielnicy. Głównymi zadaniami statutowym rady jest współpraca z Radą Miejską oraz organizacja życia kulturalnego w dzielnicy Nowy Port[51].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Przemysł w Nowym Porcie ma już mniejsze znaczenie niż przed 1945. W przeszłości działały tu rafineria cukru, fabryka melasy, browar Bierbrauerei Richard Fischer oraz gorzelnia. Większość zakładów przemysłowych została zlikwidowana[52].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Podział administracyjny Gdańska – Gdańsk – oficjalna strona miasta
  2. Dr F. Lorentz Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  3. Marian Podgórski: Dzieje ośrodka portowego w Gdańsku przy dawnym ujściu Wisły (do 1945 roku). Gdańsk: Oficyna Gdańska, 1998, s. 44-49. ISBN 83-906717-2-7.
  4. Waldemar Nocny: Nowy Port : pierwsza brama Gdańska. Gdańsk: POLNORD-Wydawnictwo Oskar, 2005, s. 12. ISBN 83-89923-03-3.
  5. Nowyport w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
  6. Władysław Ludynia: Wybrzeże Gdańskie. Kraków: WSiP, 1974, s. 9.
  7. Władysław Ludynia: Wybrzeże Gdańskie. Kraków: WSiP, 1974, s. 23.
  8. Granice portu morskiego w Gdańsku są określone rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 1998 roku, zob. Dz. U. z 1998 r. Nr 146, poz. 960
  9. Mapa granic administracyjnych portu (pol.). Zarząd Morskiego Portu Gdańsk SA. [dostęp 2010-09-20].
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków: Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków w województwie pomorskim (pol.). [dostęp 2010-08-18].
  11. Dwór Fischera niszczeje i czeka na inwestora. trojmiasto.pl, 25 listopada 2011.
  12. Anna Dobiegała Palił się kolejny gdański zabytek. Tym razem Dwór Fischera w Nowym Porcie [dostęp 15.01.2014]
  13. Przemalowana kamienica z Nowego Portu trafi na listę zabytków (pol.). A.Kozłowska, Gazeta.pl Trójmiasto. [dostęp 2010-09-20].
  14. MDK w Nowym Porcie: kiedyś serce dzielnicy, dziś bank i "powierzchnie do wynajęcia" (pol.). M.Gotard, Trojmiasto.pl. [dostęp 2010-09-20].
  15. Kapitalista, który robotnikom domy stawiał (pol.). M.Stąporek, Trojmiasto.pl. [dostęp 2010-09-20].
  16. 16,0 16,1 16,2 Jednostki morfogenetyczne Gdańska
  17. 17,0 17,1 Cmentarz w Nowym Porcie
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 18,4 18,5 18,6 Nowy Port Info Historia Nowego Portu (pol.). nowyport.info.pl. [dostęp 2010-07-19].
  19. Tego na pewno nie wiecie: Najstarsza szkoła Wrzeszcza. trojmiasto.gazeta.pl, 23 czerwca 2012.
  20. Józef Stanielewicz: Stagnacja w handlu i żegludze. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 114. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  21. Edward Włodarczyk: Miejsce Gdańska w Państwie Pruskim. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 41. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  22. Janusz Ciemnołoński: Rozwój przestrzenny i demograficzny. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 12. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  23. Edward Włodarczyk: Kultura materialna i warunki życia ludności. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 174. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  24. 24,0 24,1 Józef Stanielewicz: Stagnacja w handlu i żegludze. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 114-115. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  25. 25,0 25,1 Edward Włodarczyk: Kultura materialna i warunki życia ludności. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 172. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  26. Cmentarz Św. Jadwigi Historia. zdiz.gda.pl.
  27. 27,0 27,1 Archidiecezja Gdańska (pol.). [dostęp 2010-07-27].
  28. 28,0 28,1 Józef Stanielewicz: Stagnacja w handlu i żegludze. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 1: Gdańsk w ramach państwa pruskiego. Sopot: Lex, 1998, s. 144. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  29. 29,0 29,1 Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Nowy Port (pol.). kolej.one.pl. [dostęp 2010-09-10].
  30. 30,0 30,1 30,2 30,3 30,4 30,5 30,6 30,7 hist_tram.pdf (pol.). [dostęp 2010-07-19].
  31. 31,0 31,1 31,2 Latarnia Morska Gdańsk-Nowy Port www.latarnia.gda.pl (pol.). latarnia.gda.pl. [dostęp 2010-08-19].
  32. Andrzej Romanow: Rozwój przestrzenny Gdańska. W: Edmund Cieślak (red.): Historia Gdańska. T. IV: 1815-1920. Cz. 2: Gdańsk w ramach Cesarstwa Niemieckiego. Sopot: Lex, 1998, s. 248. ISBN 83-7159-154-3. (pol.)
  33. MDK w Nowym Porcie: kiedyś serce dzielnicy, dziś bank i "powierzchnie do wynajęcia". historia.trojmiasto.pl, 9 sierpnia 2010.
  34. 34,0 34,1 Zespół Szkół Morskich im. Bohaterskich Obrońców Westerplatte w Gdańsku: historia (pol.). zsmors.aplus.pl. [dostęp 2010-07-19].
  35. 35,0 35,1 35,2 Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Główny – Gdańsk Nowy Port (pol.). [dostęp 2010-09-11].
  36. 36,0 36,1 Paweł Wróblewski. Pożegnanie Linii do Gdańska Brzeźna. „Koleje Dawniej i dziś”. 6/2005, s. 3–4. Warszawa: PPHU Mirage Hobby. ISSN 1234-5962. 
  37. Kamienice Magellana – Gdańsk. dom.trojmiasto.pl, 21 sierpnia 2012.
  38. Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Nowy Port (pol.). kolej.one.pl. [dostęp 11 grudnia 2009].
  39. Jarosław Woźny i Marek Potocki(red.): linia Gdańsk Zaspa Towarowa – Gdańsk Wiślany (pol.). kolej.one.pl. [dostęp 2010-08-18].
  40. Łukasz Stafiej: Nowy Port Sztuki, czyli nowa galeria w Gdańsku – Wieści – MM Moje Miasto (pol.). mmtrojmiasto.pl. [dostęp 2010-07-26].
  41. Stowarzyszenie Nowy Port Sztuki: O stowarzyszeniu (pol.). nps.org.pl. [dostęp 2010-07-26].
  42. Nowy Port Info Sztuka wciąż popularna – relacja z Nocy Muzeów w Nowym Porcie (pol.). nowyport.info.pl. [dostęp 2010-07-26].
  43. Kuratorium Oświaty w Gdańsku: Kuratorium Gdańskie : Wykaz szkół i placówek : Szkoły ponadgimnazjalne (publiczne): Gdańsk i pow. gdański (pol.). kuratorium.gda.pl. [dostęp 2010-09-07].
  44. 44,0 44,1 Skarb – Portowiec Gdańsk (pol.). www.90minut.pl. [dostęp 2010-09-03].
  45. KS Portowiec Gdańsk: KS Portowiec Gdańsk – News (pol.). ksportowiec.pl. [dostęp 2010-09-05].
  46. Początki futbolu w Gdańsku, czyli od FC Danzig do Lechii (pol.). trójmiasto.pl, 2010-04-15. [dostęp 2010-09-18].
  47. Fußball in Ostpreussen (niem.). beepworld.de. [dostęp 2010-09-18].
  48. Archidiecezja Gdańska: Archidiecezja Gdańska (pol.). www.diecezja.gda.pl. [dostęp 2010-07-26].
  49. Franciszkański Zakon Świeckich (FZŚ) – serwis Wspólnoty w Brodnicy – III Zakon św. Franciszka (pol.). [dostęp 2010-08-18].
  50. Urząd Miasta Gdańska: Rada Osiedla Nowy Port – Gdańsk – Oficjalna strona miasta (pol.). gdansk.pl. [dostęp 2010-07-26].
  51. Rada Osiedla Nowy POrt: statut_ronp.pdf (pol.). www.radaosiedlanowyport.pl. [dostęp 2010-09-04].
  52. Aleksander Masłowski: Spacerkiem po dzielnicy: Miasto Nowy Port (pol.). mmtrojmiasto.pl, 15 marca 2010. [dostęp 2010-09-07].