Nowy wspaniały świat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powieści fantastyczno-naukowej. Zobacz też: Brave New World - album zespołu Iron Maiden, Nowy wspaniały świat – album zespołu 2 plus 1.
Nowy wspaniały świat
Brave New World
Autor Aldous Huxley
Miejsce wydania  Wielka Brytania
Język angielski
Data I wyd. 1932
Wydawca Chatto and Windus (Londyn)
Typ utworu fantastyka naukowa
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Nowy wspaniały świat (ang. Brave New World) – powieść Aldousa Huxleya napisana w 1931 roku, a wydana 1932. Jest to antyutopia, klasyfikowana do gatunku science-fiction. Kanon fantastyki posłużył w niej Huxleyowi jako narzędzie do konfrontacji idei wolności z porządkiem, pragmatyzmu z fantazją, indywidualizmu z kulturą społeczności masowej. Tytuł dzieła nawiązuje do mowy Mirandy ze sztuki Williama Szekspira "Burza" (akt V scena I). Akcja toczy się w roku 2540 (632 AF - 'Po Fordzie' - według datowania przyjętego w książce). Powieść rozpoczyna się od wykładu w "Ośrodku Rozrodu i Warunkowania w Londynie Centralnym", podczas którego grupa londyńskich studentów zapoznaje się z zasadami funkcjonowania Republiki Świata.

Idee utopii ujęte zostały w trzech słowach przewodnich Republiki:

  • Wspólność - czego wyrazem jest zasada "każdy jest dla każdego".
  • Identyczność - upodobań i poglądów, a w niższych warstwach klasowego społeczeństwa Republiki także wyglądu, będąca efektem klonowania.
  • Stabilność - wypływająca z zachowania wspólności i identyczności, osiągana ustawiczną kontrolą i tępieniem zachowań odbiegających od ustalonych norm.

Aby powyższe zasady wcielić w życie stosowano różne metody, najważniejszą z nich było warunkowanie genetyczne i psychologiczne całego społeczeństwa. Zgodnie z twierdzeniem: "Wszelkie warunkowanie zmierza do jednej rzeczy: do sprawienia, by ludzie polubili swe nieuniknione przeznaczenie społeczne".

Na obrzeżach Nowego Świata znajdował się Rezerwat, w którym ludzie żyli według starych, "naturalnych" zasad, nie przyjmując nowego porządku. Jeden z bohaterów, John (Dzikus), wychowując się tam poznał ideę Boga, potrzebę indywidualności, prawo do przeżywania cierpienia i smak wolności myśli. Kiedy został sprowadzony do Londynu, odkrywał stopniowo, że ten cudowny świat nie jest taki, jak tego oczekiwał. Porównanie świata szekspirowskich namiętności pełnego tragedii, miłości i cierpienia, piękna i brzydoty ze światem uporządkowanym od chwili narodzin aż do śmierci, wypadło na niekorzyść dla nowego, wspaniałego świata, doprowadziło Dzikiego do ucieczki w samotność i pokutę.

Huxley stworzył powieść o charakterze proroctwa i przestrogi, którą próbuje ostrzec ludzkość przed utopią przedkładającą trwałą szczęśliwość i wygodę nad wzloty i upadki w świecie pełnym emocji. Krytykowane wartości dostrzegał u podstaw ery przemysłowej. Stworzył zatem Republikę, w której rozwinął i przerysował je ukazując ich mechanistyczną naturę. Stąd w Republice niechęć do wszelkich przejawów starości, włączając w to starą literaturę, przedmioty codziennego użytku, idee i religię. Raz zepsutych rzeczy nie naprawiano, gdyż byłoby to działanie aspołeczne. Z tych samych powodów nieaprobowane były także gry i sport niewymagające skomplikowanego sprzętu. Tworzono doskonałych konsumentów o ustabilizowanych potrzebach.

Krytyka cywilizacji przemysłowej sięga dalej - Nowy Świat hoduje idealnych robotników. Warunkowani psychicznie, fizycznie i farmakologicznie do pełnienia określonej roli w społeczeństwie nie mają wygórowanych wymagań, są zadowoleni ze swojej pracy. Aby nie mieli wyższych potrzeb celowo obniża się ich poziom umysłowy dostosowując go do minimalnych wymagań mechanicznej, odtwórczej pracy. Stanowią idealną załogę: nie strajkują, nie żądają podwyżki, nie intrygują w celu uzyskania awansu. Kolejna dawka somy, narkotyku, na którego używanie wszyscy byli warunkowani, uśmierza ewentualne niepokoje, zgodnie z maksymą: "Gdy jednostka czuje, wspólnota szwankuje".

Huxley położył na szalę wyboru wygodną szczęśliwość i wybitną twórczość, tę drugą kosztem spokoju zarówno duchowego, jak i społecznego jednostki. Z ideologii Republiki wyłania się niejako definicja ludzkiego szczęścia: "szczęśliwi ludzie to tacy, którzy nie są świadomi lepszych i większych możliwości, żyją we własnych światach odpowiednio skrojonych do ich predyspozycji".

Nowy Wspaniały Świat we współczesnej kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

W kulturze masowej najbardziej znanym odwołaniem do tego dzieła jest imię i nazwisko głównej bohaterki filmu Człowiek Demolka - Leniny Huxley (gra Sandra Bullock), której imię pokrywa się z imieniem głównej bohaterki książki - Leniny Crown, a nazwisko z jej autorem. Nawiązanie wydaje się być w pełni świadome, gdyż antyutopijny świat przyszłości pokazany w filmie stanowi równie ponurą wizję "przyszłości doskonałej", co ta, którą rysuje przed nami Aldous Huxley.

Do powieści odniósł się także brytyjski zespół heavymetalowy Iron Maiden w utworze Brave New World z płyty Brave New World[1]. W 1985 roku zespol New Model Army wydal singiel Brave New World tekst piosenki odnosil sie do tzw. "yuppies".

Oskarżenie o plagiat - wątek polski[edytuj | edytuj kod]

W 1982 roku, polski autor Antoni Smuszkiewicz w książce "Zaczarowana Gra" postawił wobec Huxleya zarzuty o plagiat. Smuszkiewicz pokazał tam podobieństwa między "Nowym Wspaniałym Światem" a dwiema powieściami science fiction napisanymi przez polskiego autora Mieczysława Smolarskiego, czyli "Miasto Światłości" (1924) i "Podróż poślubna Pana Hamiltona" (1928). Sprawa rozpatrywana była przez PEN Club, nie doczekała się jednak rozwiązania i do dziś budzi kontrowersje.

Sam Smolarski również posądził Huxleya o plagiat. W otwartym Liście do Aldousa Huxleya („Nowiny Literackie” 1948 nr 4, s. 7) pisał między innymi:

Dzieło świetnego autora zarówno w całym zarysie świata przyszłościowego, jak i w niezliczonych szczegółach tak dalece przypomina nie jedną, ale dwie moje powieści, że usuwa to, jak sądzę, wszelką możliwość przypadkowych analogii.

Huxley na list nie odpowiedział, choć otrzymał go na pewno przez brytyjski konsulat w oryginale i w przekładzie na angielski. (Cytat z Posłowia autorstwa Antoniego Smuszkiewicza do wydania dzieła Smolarskiego "Miasto Światłości" - Poznań czerwiec 1985 r. Książka ukazała się wydana przez Wydawnictwo Poznańskie 1988)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bruce Dickinson Interview. „Classic Rock Magazine”, 2000. [dostęp 2014-04-24]. 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]