Nużyca

Nużyca zwana też demodekozą (łac. Demodecosis) - choroba skóry wywoływana przez pasożyty z rodziny Demodicidae. Może atakować wiele gatunków zwierząt.

Nużyca psów

Wywoływana jest przez Demodex canis - Pasożyty bytują głównie w mieszkach włosowych. Obecność nużeńca jest stwierdzana u około 80% populacji psów. U zwierząt zdrowych inwazja ta przebiega bezobjawowo. Przyjmuje się, że czynnikiem indukującym rozwój choroby jest spadek odporności.

Objawy kliniczne

• postać łuszcząca

Jest pierwotną postacią demodekozy. Zaczyna się drobnymi, ograniczonymi przerzedzeniami włosa, które następnie przechodzą w lokalne wyłysienia. Naskórek w miejscu zmian ulega nadmiernemu złuszczaniu. Zmiany zazwyczaj pojawiają się początkowo w okolicy głowy (zwłaszcza grzbiet nosa, wargi, okolice oczu), następnie postępują na resztę ciała. Świąd w przeważającej części przypadków nie występuje, jeśli się pojawia ma bardzo niewielkie nasilenie.

• postać krostowata

Jest wynikiem powikłań bakteryjnych - najczęściej powodowanych przez gronkowce i paciorkowce. Na zmienionej chorobowo skórze pojawiają się ropne krosty. Skóra stopniowo ulega pogrubieniu, pofałdowaniu, powiększają się okoliczne węzły chłonne. Rozwój choroby może doprowadzić do ropnego głebokiego zapalenia skóry i tkanki podskórnej. Śmierć następuje w wyniku wyniszczenia organizmu i ogólnego zakażenia.

Rozpoznanie

Jest stawiane na podstawie objawów klinicznych i wykonanych badań dodatkowych. Podstawowym badaniem jest oglądanie zeskrobin lub wyciśniętej z krost wydzieliny pod mikroskopem. Obecność pasożytów w dużym stopniu może potwierdzić podejrzenie demodekozy. Nie stwierdzenie obecności Demodex canis w badanym materiale nie może być pewnym wykluczeniem choroby.

Leczenie

Leczenie nużycy obejmuje zwalczanie samego pasożyta, opanowanie wtórnych powikłań bakteryjnych jak i stymulację odporności naturalnej organizmu. Ze względu na potencjalną toksyczność, dobór leku likwidującego bezpośrednio inwazję Demodex canis należy wyłącznie do decyzji lekarza weterynarii. Wtórne infekcje bakteryjne zwalcza się antybiotykami o szerokim spektrum działania. W leczeniu należy uwzględnić również preparaty podnoszące odporność - zarówno ogólną (leki immunostymulujące), jak i lokalną skóry (np. odżywki, szampony). Zalecanym uzupełnieniem leczenia jest stosowanie witamin, w tym biotyny i leków zawierających NNKT.

Nużyca kotów

Powoduje ją u kota nużeniec koci Demodex cati Występuje jako postać poronna. Zmiany ograniczają się do powiek, nosa i małżowin usznych.

Nużyca bydła

Nużycę u bydła wywołuje nużeniec bydlęcy Demodex bovis. Choroba występuje pospolicie w USA i Afryce. W Europie występuje sporadycznie. W Polsce nie stwierdzana.

Patogeneza

Pasożyty drażnią mechanicznie i chemicznie mieszki włosowe w których przebywają. Powoduje to powstawanie stanów zapalnych wynikiem których jest tworzenie guzków.

Objawy

Bydło choruje na nużycę z reguły bezobjawowo. Zmiany chorobowe zaczynają się od skóry szyi i łopatek oraz nasady ogona. Pasożyty mogą również rozprzestrzenić się na inne rejony ciała. Usadawiają się zawsze koloniami. U młodych zwierząt bardzo silnie zarażonych mogą wystąpić objawy ogólne cechujące się gorączką oraz ogólnym osłabieniem. Choroba ma zwykle przebieg przewlekły i może trwać wiele miesięcy a nawet lat.

Zmiany anatomopatologiczne

Początkowo zmiany dotyczą mieszków włosowych. Ściany mieszków ulegają zgrubieniu. Występują również stany zapalne ścian mieszków powodowane przez nużeńce.Pasożyty mogą również osłabiać korzeń włosa.

Rozpoznawanie

Poprzez obmacywanie skóry wykrywamy guzki, szczególnie łatwe do wykrycia w miejscach chorobowo zmienionych. Dodatkowo potwierdzeniem jest wynik badania mikroskopowego zeskrobin oraz wyciśniętej zawartości guzków.

Rokowanie

Zasadniczo rokowanie jest pomyślne.

Zapobieganie

Zwierzęta chore powinny być izolowane od reszty stada.

Nużyca owiec

Powoduje ją nużeniec owczy demodex ovis.

Zmiany anatomopatologiczne

Występowanie nużeńców w mieszkach włosowych oraz ich namnażanie w nich powoduje znaczne rozszerzenie się mieszków włosowych. To jest z kolei powodem uszkodzenia mocowania włosa skutkującego wypadaniem włosów. Może także pojawiać się stan zapalny ograniczony do miejsca zmian. Wraz z przebiegiem choroby może pojawiać się grubienie skóry oraz jej twardnienie.

Rozpoznawanie

Stwierdzenie charakterystycznych objawów klinicznych. Dodatkowo wykonuje się badanie mikroskopowe zeskrobin z głębokich warstw skóry. Można również zbadać mikroskopowo wyciśniętą zawartość guzków i krost. W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć świerzb drążący.

Nużyca kóz

Najczęściej występuje w postaci utajonej.

Bibliografia

1. Cąkała S., i inni Choroby owiec Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1981, str 422-423
2. Praca zbiorowa pod red. Janowski H., Markiewicz K., Tarczyński S., Choroby bydła, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1983, str. 709-711
3. Stefański W., Parazytologia weterynaryjna tom II, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa, 1970, str 254-260