Ny-Ålesund

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ny-Ålesund
Ny-Ålesund (panorama)
Ny-Ålesund (panorama)
Państwo  Norwegia
Terytorium zależne  Svalbard
Populacja (2007)
• liczba ludności

30 - 130
Kod pocztowy 9173
Położenie na mapie Svalbardu
Mapa lokalizacyjna Svalbardu
Ny-Ålesund
Ny-Ålesund
Położenie na mapie Arktyki
Mapa lokalizacyjna Arktyki
Ny-Ålesund
Ny-Ålesund
Ziemia 78°55′00″N 11°56′00″E/78,916667 11,933333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Norwegia

Ny-Ålesund - miejscowość (osada) na wyspie Spitsbergen archipelagu Svalbard, znajdującą się około 1200 km od bieguna północnego, położona na 78°55′N 11°56′E/78,916667 11,933333. Jest to najdalej na świecie wysunięta na północ funkcjonująca jednostka osadnicza.

Znajduje się tu siedziba wielu stacji naukowo-badawczych narodowych i międzynarodowych wchodzących w skład systemu Światowej Obserwacji Atmosfery (ang. Global Atmosphere Watch). W zimie przebywa tu 30 osób, a w lecie 130, w sumie ze stałymi mieszkańcami. Transport odbywa się drogą lotniczą lub morską - praktycznie przez cały rok. Swoje placówki badawcze mają tu m.in.: Norwegia, Niemcy, Francja, Chiny, Korea Południowa, Wielka Brytania i Japonia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od 1916 do 1963 w Ny-Ålesund wydobywano węgiel. W listopadzie 1962 wybuch metanu spowodował śmierć 21 górników. Ten poważny wypadek i stwierdzone przez komisję badającą przyczyny wypadku niedociągnięcia zdecydowały o zamknięciu kopalni przez norweski parlament Bay Affair. Dla potrzeb kopalni zbudowano linię kolejową, była to najbliżej bieguna położona kolej na świecie. Od 1968 w Ny-Ålesund jest baza Norweskiego Instytutu Polarnego. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych rozwijały tutaj swoją działalność badawczą również inne kraje i Ny-Ålesund stopniowo przekształciło się w międzynarodową stację badawczą. W 2004 otworzyła tutaj swą pierwszą arktyczną stację badawczą Chińska Republika Ludowa.

Ny-Ålesund
Ny-Ålesund latem
Ny-Ålesund latem

Historia wypraw na biegun z Ny-Ålesund[edytuj | edytuj kod]

W 1925 r. Amundsen podjął próbę dotarcia do Bieguna Północnego samolotem. Amerykanin Lincoln Ellsworth sfinansował zakup dwóch hydroplanów. 21 maja samoloty N-24 i N-25 Ekspedycji Amundsen - Ellsworth startują do lotu w kierunku bieguna. Na 88°N, w odległości ok. 1000 km od miejsca startu, na skutek defektu silnika jednego z samolotów następuje przymusowe lądowanie na powierzchni wolnego od lodu kanału wodnego. Usuwanie defektu samolotu oraz przygotowanie drogi startowej, bo wodny kanał zamarzł, trwało 24 dni. Następuje dramatyczny start N-25 z sześcioma uczestnikami ekspedycji na pokładzie trzymiejscowego samolotu, z nierównej powierzchni drogi startowej, trzykrotnie krótszej niż wymagana długość. N-25 dolatuje szczęśliwie do miejsca startu. Fakt ten Norwegowie uczcili później ustawieniem w Ny-Ålesundzie granitowego pomnika[1]

9 maja 1926 Richard Byrd i Floyd Bennett, startując z Ny-Ålesundu, dokonali próby osiągnięcia bieguna północnego samolotem Fokker F.VII/3m o nazwie "Josephine Ford". Chcieli w ten sposób uprzedzić przygotowywaną, międzynarodową ekspedycję Amundsena, której celem miał być przelot sterowcem na trasie Spitsbergen - Biegun Północny - Alaska. Pomimo nieusuniętych po dziś dzień wątpliwości, czy Byrd rzeczywiście doleciał nad sam biegun, czy jedynie w jego pobliże, był to pierwszy udany lot samolotem w rejon Bieguna Północnego.

11 maja sterowiec „Norge” z 15 osobową Międzynarodową Ekspedycją Amundsen - Ellsworth - Nobile wystartował z brzegu fiordu Kongsfjorden. Sterowiec przeleciał nad Biegunem Północnym i po 42 godzinach lotu (3500 km) minął w odległości ok. 15 km Point Barrow na Alasce. Po 72 godzinach lotu (5400 km) „Norge” wylądował w Teller (Alaska), ok. 150 km na północny zachód od Nome (Alaska). Był to pierwszy przelot transantarktyczny nad Biegunem Północnym.

W kwietniu 1928 r. w zaciszu fiordu Kongs w Ny-Ålesundzie, po wielkim przelocie transarktycznym długości 4000 km z Alaski, wylądowali George Hubert Wilkins i Carl Ben Eielson[1]. W tym samym 1928 r. Umberto Nobile, włoski projektant sterowca, uczestnik ekspedycji „Norge” organizuje włoską wyprawę do bieguna. 23 maja 1928 r. sterowiec „Italia” z 16-osobową załogą wystartował z Ny-Alesundu nad Kongsfjorden i pomyślnie dotarł do bieguna. W drodze powrotnej nastąpiła awaria. Sterowiec obniżył wysokość i uderzył o zwały lodu. Gondola sterowca z gen. Nobile i 9 uczestnikami lotu oderwała się od kadłuba. Jeden z członków załogi zginął na miejscu, pozostali wyszli z katastrofy lekko kontuzjowani. Sterowiec pozbawiony balastu z pozostałymi 6 członkami załogi uniósł się w górę i gnany silnym wiatrem odleciał w nieznane. Po wielu dniach przebywania na dryfującym lodzie rozbitkom udało się nawiązać łączność radiową i zawiadomić o katastrofie. Ny-Alesund stał się centrum międzynarodowej akcji ratunkowej. W akcji uczestniczyły samoloty, statki i ok. 1300 ludzi. Nobilego zabrał dwumiejscowy szwedzki samolot, który wylądował na krze, a 7 rozbitków uratował rosyjski lodołamacz „Krasin”. Wraku sterowca i pozostałych 6 członków załogi nigdy nie odnaleziono. W tym czasie Roald Amundsen wyruszył z Tromso na Spitsbergen , by włączyć się do akcji poszukiwawczej. Samolot Latham, na pokładzie którego znajdował się Amundsen, nie doleciał do Ny-Alesund, prawdopodobnie uległ katastrofie w pobliżu wyspy Bjornoya. Wraku samolotu i załogi nie odnaleziono.

W 1963 r. na koszt rządu włoskiego w tundrze koło Ny-Ålesundu, niedaleko pomnika Amundsena i Ellswortha, wzniesiony został metalowy pomnik na pamiątkę lotu sterowca "Italia"[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Szupryczyński Jan: Pomniki na Spitsbergenie, w: "Poznaj Świat" R. XIII, nr. 5 (150), maj 1965, s. 15-16

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polska Stacja Polarna HORNSUND strona poświęcona wyprawom do bieguna [1]
  • Ambasada Królestwa Norwegii w Polsce - strona poświęcona Roaldowi Amundsenowi [2]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]