Ołeksandr Dowżenko

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tablica pamiątkowa Ołeksandra Dowżenki w Berlinie
Grób Dowżenki na Cmentarzu Nowodziewiczym

Ołeksandr Petrowycz Dowżenko, ukr. Олександр Петрович Довженко; (ur. 11 września 1894 w chutorze Wiuniszcze (ob. w granicach Sośnicy), gubernia czernihowska, zm. 25 listopada 1956 w Pieriediełkino) – ukraiński reżyser, scenarzysta i producent filmowy, jeden z pionierów kina ukraińskiego, pisarz.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W 1914 ukończył kolegium nauczycielskie w Głuchowie. W latach 1917-19 studiował na Akademii Sztuk Pięknych w Kijowie, a w 1922-23 udoskonalał warsztat w Berlinie. W 1923-26 pracował jako ilustrator w gazecie "Wisti WUCWK" ("Вісті ВУЦВК") w Charkowie. Tworzył poetyckie obrazy o tematyce rewolucyjnej, później także o wymowie propagandowej. Obok Siergieja Eisensteina i Wsiewołoda Pudowkina uważany za najwybitniejszego twórcę kina radzieckiego.

W swoich filmach poetycko-filozoficznych o podłożu ekspresjonistycznym nawiązywał do tradycji ludowej i kina poetyckiego m.in. w najbardziej znanym jego filmie Ziemia (Земля, 1930). Był autorem wielu innowacji warsztatowych, zwłaszcza w zakresie montażu.

Dowżenko zmuszony był do realizowania wielu filmów w poetyce socrealizmu, a jego dokument Wyzwolenie (Визволення) z l. 1939-1940, który dotyczył najazdu ZSRR na Polskę, okazał się banalnym plakatem patetyczno-propagandowym.

Zrealizował także filmy Wasia - reformator (Вася - реформатор, 1925), Jagódki miłości (Ягідки кохання, 1926), Teczka kuriera dyplomatycznego (Сумка дипкур'єра, 1927), Zwienigora (Звенигора, 1928), Arsenał (Арсенал, 1928), Iwan (Іван, 1932), Aerograd (Аероград, 1935), Szczors (Щорс, 1939). W okresie wojny Dowżenko zrealizował filmy Bitwa za naszą Radziecką Ukrainę (Битва за нашу Радянську Україну, 1943) і Zwycięstwo na prawobrzeżnej Ukrainie (Перемога на Правобережній Україні, 1945).

Dowżenko znany jest również jako pisarz i publicysta. Jest autorem opowiadań Maty (Матu), Pered bojem (Перед боєм), Wola do żyttia (Воля до життя). Ugruntował w literaturze ukraińskiej gatunek opowieści filmowej, tworząc takie utwory jak Poema pro more (Поема про море, 1950) i Zaczarowana Desna (Зачарована Десна, 1954-1955). Duże znaczenia dla zrozumienia twórczości Dowżenki ma niedawno opublikowany Dziennik (Щоденник), który zbiera notatki ułożone w chronologicznym porządku - czytane razem tworzą pamiętnik.

Został odznaczony m.in. Orderem Lenina. Dwukrotny laureat Nagrody Stalinowskiej (1941 i 1949) i pośmiertnie Nagrody Leninowskiej (1959).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Jako reżyser[edytuj | edytuj kod]

  • 1926 Jagódki miłości (Ягoдка любви)
  • 1926 Wasia - reformator (Вася - реформатор)
  • 1927 Teczka kuriera dyplomatycznego (Сумка дипкурьера)
  • 1928 Zwienigora (Звенигора)
  • 1928 Arsenał (Arsienał / Арсенал)
  • 1930 Ziemia (Ziemlja / Зeмля)
  • 1932 Iwan (Ивaн)
  • 1935 Aerograd (Аэроград)
  • 1939 Bukowina, ziemia ukraińska (Буковина, земля Украинская)
  • 1939 Szczors (Щopc)
  • 1940 Wyzwolenie (Oswobożdienije / Освобождение)
  • 1943 Bitwa za naszą Radziecką Ukrainę (Битва за нашу Советскую Украину)
  • 1945 Soviet Earth / Cтpaнa poднaя
  • 1945 Zwycięstwo na prawobrzeżnej Ukrainie (Победа на Правобережной Украине и изгнание немецких захватчиков за пределы украинских советских земель)
  • 1948 Miczurin (Michurin / Мичурин)
  • 1949 Farewell, America (Прощай, Америка!)
  • 1959 Poemat o morzu (Поэма о море)

Bibliografia, literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Довженко Олександр Петрович w: Енциклопедія історії України: Т. 2. Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. – Київ 2004, Wyd. «Наукова думка». ISBN 966-00-0632-2