Ołomuniec

Ołomuniec Olomouc
Centrum Ołomuńca
Herb Ołomuńca Flaga Ołomuńca
Państwo	Czechy
Kraj	ołomuniecki
Burmistrz	Martin Novotný
Powierzchnia	103,36 km²
Wysokość	208 – 420 m n.p.m.
Populacja (2008) • liczba ludności • gęstość	101 984 989,3 os./km²
Kod pocztowy	779 00
Podział miasta	26 dzielnic
Położenie na mapie Czech Ołomuniec
49°35′38″N 17°15′05″E
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Ołomuniec w Wikisłowniku
Strona internetowa

Ołomuniec na rycinie Jana Willenberga z 1593 r.

Ołomuniec na miedziorycie z 1795 r.

Trzydziestopięciometrowej wysokości kolumna Trójcy Przenajświętszej

Ołomuniec (czes. Olomouc, niem. Olmütz, dialekt hanacki Olomóc albo Holomóc, łac. Eburum albo Olomucium) – miasto statutarne we wschodniej części Czech, na Obniżeniu Górnomorawskim, u ujścia Młyńskiego Potoku i Bystrzycy do Morawy. Jest stolicą kraju ołomunieckiego, powiatu Ołomuniec, a także archidiecezji Kościoła rzymskokatolickiego i Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego oraz eparchii Kościoła Prawosławnego Czech i Słowacji. Stanowi historyczną stolicę Moraw i jest głównym miastem regionu etnograficznego Haná.

Pierwsza wzmianka o Ołomuńcu pochodzi z 1017 r. Pięćdziesiąt lat później był już siedzibą biskupstwa. W 1187 r. miasto (od 1253 r. mające status miasta królewskiego) zostało stolicą Moraw. Przez kolejne setki lat Ołomuniec był drugim, po Pradze, największym ośrodkiem miejskim na obszarze dzisiejszych Czech. W 1573 r. powstał tu uniwersytet (drugi w Czechach pod względem starszeństwa). Kres tego „złotego wieku” przyniosła wojna trzydziestoletnia – w 1642 r. wojska szwedzkie zajęły i zniszczyły zamienione w twierdzę miasto, które wkrótce utraciło tytuł morawskiej stolicy na rzecz Brna. W XIX wieku dzięki industrializacji i szlakom komunikacyjnym (przede wszystkim linii kolejowej z Pragi na Śląsk) Ołomuniec znowu stał się wielkim ośrodkiem miejskim, nigdy jednak już nie zdołał konkurować z Brnem.

Rozległe ołomunieckie Stare Miasto jest drugim, po centrum Pragi, największym zespołem zabytkowym w Czechach. Zabudowa w jego obrębie reprezentuje głównie styl renesansowy i barokowy. Stojąca na Górnym Rynku kolumna Trójcy Przenajświętszej jest wpisana na lista światowego dziedzictwa UNESCO. Równie cenne jest XIX-wieczne śródmieście tworzące wielkomiejski wizerunek miasta oraz dzielnice Klášterní Hradisko i Svatý Kopeček z barokowymi klasztorami. Liczba turystów rocznie odwiedzających miasto jest zbliżona do liczby jego ludności.

Ołomuniec jest jednym z najważniejszych w skali kraju ośrodków administracyjnych, przemysłowych, handlowo-usługowych, akademickich (m.in. Uniwersytet Palackiego) i kulturalnych. Stanowi także ważny węzeł drogowy (drogi ekspresowe w kierunku Brna, Ostrawy/Bielska-Białej i Hradca Králové/Wrocławia) i kolejowy (II korytarz kolejowy z Polski do Austrii i III korytarz kolejowy ze Słowacji przez Ostrawę, Pragę i Pilzno do Niemiec).

Według danych z 2009 r. powierzchnia miasta wynosi 103,36 km², a liczba jego ludności – 102 255 osób.

Historia

• 1017 – pierwsza wzmianka o Ołomuńcu
• 1063 – powstanie biskupstwa w Ołomuńcu dzięki staraniom przyszłego króla Czech Wratysława II.
• 1070 (około) – początek budowy nowego, murowanego zamku ołomunieckiego.
• 1187 – miasto zostało stolicą Moraw.
• 1201 – śmierć księcia Brzetysława, wraz z którym wymiera ołomuniecka gałąź Przemyślidów; od tej pory Morawami zarządza margrabia.
• 1239–1248 – lokacja królewskiego miasta w rejonie dzisiejszego Dolnego i Górnego Rynku (Dolní i Horní náměstí).
• 1306 – w pobliżu katedry został zamordowany król Wacław III
• 1422 – król Zygmunt Luksemburski zezwolił miastu na bicie własnej monety – jest to najstarszy tego typu przywilej na Morawach.
• 1454 – wypędzenie Żydów ze wszystkich królewskich miast Moraw, w tym i z Ołomuńca.
• 1468 – Ołomuniec zdobyty przez wojska Macieja Korwina
• 1469 – koronacja Macieja Korwina na króla Czech
• 1479 – zawarcie układu pomiędzy Władysławem II Jagiellończykiem a Maciejem Korwinem.
• 1566 – przybycie do Ołomuńca jezuitów z misją rekatolizacji miasta.
• 1573 – założenie przez jezuitów akademii, która później przekształciła się w uniwersytet (jednym z wykładowców był polski duchowny, kanonik ołomuniecki Jan Iwicki z Iwiczny, zwolennik kontrreformacji).
• 1642 – zniszczony przez Szwedów, Ołomuniec utracił tytuł morawskiej stolicy na rzecz Brna.
• 1645–1650 – okupacja miasta przez wojska szwedzkie pod dowództwem Lennarta Torstenssona.
• 1655 – miasto zostaje przekształcone w twierdzę, co spowodowało zahamowanie jego rozwoju gospodarczego
• 1741 – 27 grudnia wojska pruskie zajęły miasto (wojny śląskie)
• 1777 – ustanowienie arcybiskupstwo, któremu podporządkowano nową diecezję w Brnie
• 1864 – w Ołomuńcu Austriacy więzili polskich powstańców styczniowych (m.in. dowódcę powstańczego oddziału Tadeusza Romanowicza)
• 1848 – 2 grudnia w pałacu biskupim proklamowano osiemnastoletniego Franciszka Józefa I cesarzem Austrii
• 1899 – dnia 1 kwietnia na ulice miasta wyjechał pierwszy tramwaj elektryczny.
• 1905 – austriacki lekarz okulista Eduard Zirm przeprowadził w miejscowym szpitalu pierwszą w świecie udaną operację przeszczepienia rogówki.

Zabytki

• kolumna Trójcy Przenajświętszej z pozłacanymi posągami, wysoka na 35 metrów, wpisana w 2000 r. na listę światowego dziedzictwa UNESCO – symbol Ołomuńca
• ratusz gotycki z cennymi wnętrzami i socrealistycznym wariantem zegara astronomicznego – drugi z symboli Ołomuńca
• zamek (Olomoucký hrad) z dawnym pałacem biskupa, w którym mieści się Muzeum archidiecezjalne działające od 2006 r.
• katedra św. Wacława w Ołomuńcu ze 100 m wieżą
• kościół św. Maurycego
• kościół św. Michała
• kościół Marii Panny Śnieżnej
• kapucyński kościół Zwiastowania Marii Panny
• klasztor dominikanek i kościół św. Katarzyny
• klasztor dominikanów i kościół Niepokalanego Poczęcia Marii Panny
• klasztor Hradisko
• kaplica św. Anny
• kaplica św. Jana Sarkandra
• Kapliczka Marii Panny Opiekunki
• kolumna Mariacka
• secesyjna Willa Primavesi
• interesujące pałace miejskie i kamienice mieszczańskie
• pozostałości zabudowy obronnej dawnej twierdzy ołomunieckiej wraz z budynkami dawnych koszar
• fontanny
• muzea i galerie.

Wystawne centrum w stylu barokowym powstało dopiero w czasach królowej Marii Teresy. Ołomuniec jest po Pradze najważniejszym i największym miejskim zabytkowym zespołem urbanistycznym w Czechach.

Ołomuniec dał nazwę serkom ołomunieckim – dojrzewającym w specjalnych warunkach oraz posiadającym oryginalny kształt walca, które są zwykle podawane do piwa.

Ołomuniec jest siedzibą założonego w 1576 r., na bazie szkoły jezuickiej Uniwersytetu Palackiego (czes. Univerzita Palackého). W mieście tym mieści się obecnie redakcja założonego w Rzymie w 1971 r. przez Jiřego Pelikana pisma „Listy”, którego współredaktorem jest, piszący również po polsku, poeta, krytyk literacki i tłumacz Václav Burian.

Osoby związane z Ołomuńcem

W Ołomuńcu dr Edward Zirm dokonał pierwszego przeszczepu rogówki oka (1906 r.).

Tutaj urodził się m.in. Stanisław Rogalski – polski inżynier i konstruktor lotniczy.

Podział administracyjny

Miasto Ołomuniec podzielone jest na 26 dzielnic:

• Bělidla
• Černovír
• Droždín
• Hejčín
• Hodolany
• Holice
• Chomoutov
• Chválkovice
• Klášterní Hradisko
• Lazce
• Lošov
• Nedvězí
• Nemilany
• Neředín
• Nová Ulice
• Nové Sady
• Nový Svět
• Olomouc-město
• Pavlovičky
• Povel
• Radíkov
• Řepčín
• Slavonín
• Svatý Kopeček
• Topolany
• Týneček

Galeria

• 

  Ołomuniec zimą

• 

  Ołomuniec – Horní Náměstí, widok z wieży kościelnej

• 

  Ratusz z zegarem astronomicznym

• 

  Ołomuniec – Zajezdnia tramwajowa

Miasta partnerskie

• Antony
• Lucerna
• Nördlingen
• Owensboro
• Pecz
• Subotica
• Tampere
• Veenendaal

Zobacz też

• Tramwaje w Ołomuńcu
• Sigma Ołomuniec
• Synagoga w Ołomuńcu
• Cerkiew Świętego Gorazda w Ołomuńcu
• Aquapark Ołomuniec
• Twarożki ołomunieckie