Ołtarz Siedmiu Sakramentów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ołtarz Siedmiu Sakramentów
Ołtarz Siedmiu Sakramentów
Malarz Rogier van der Weyden
Rok wykonania 1445-1450
Technika wykonania olej na desce
Rozmiar (całość) 200 x 223 cm
Muzeum Królewskie Muzeum Sztuk Pięknych

Ołtarz Siedmiu Sakramentów - przykład późnogotyckiego malarstwa tablicowego w Niderlandach, dzieło jednego z głównych reprezentantów gotyckiego realizmu - Rogiera van der Weyden. Obecnie znajduje się w zbiorach Królewskiego Muzeum Sztuk Pięknych (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten) w Antwerpii.

Tryptyk został wykonany w latach 1445-1450 na zlecenie biskupa Tournai Jeana Chevrota, którego Rogier van der Weyden sportretował na lewym skrzydle jako biskupa udzielającego sakramentu bierzmowania. Formy architektoniczne wnętrza świątyni, o cechach typowych dla niderlandzkiego gotyku, wykazują podobieństwo do architektury katedry św. Michała i św. Guduli w Brukseli.

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Obraz jest tryptykiem. Namalowany został techniką olejną na desce dębowej Wymiary: 200 x 97 cm (tablica środkowa), 119 x 63 cm (skrzydła boczne).

Kompozycja została wpisana w przestrzeń gotyckiego kościoła, który odznacza się realistycznym opracowaniem architektury. Wyostrzone zostały zarówno elementy na pierwszym planie, jak i w głębi. Perspektywa zbieżna buduje przestrzeń kościoła, wzbogaconego sztafażem, który tworzą pojedyncze osoby rozproszone w całym wnętrzu. Na środkowej tablicy przedstawiona została na pierwszym planie Grupa Ukrzyżowania. Jezus wisi wysoko na krzyżu. Zamknięte oczy sugerują jego śmierć. Ciało Chrystusa jest mocno wyprężone, niemal wpisane w ramionach krzyża, którego wysokość obejmuje niemal całkowicie wymiar nawy. U stóp po prawicy Chrystusa stoi Jan Ewangelista o którego opiera się omdlewająca i poruszona cierpieniem Maria. Po lewicy klęczą Maria Kleofasowa i, zwrócona tyłem do widza, ogarnięta płaczem Maria Magdalena. W głębi przy ołtarzu znajdującego się przy przegroda chórowa ze złoconym rzeźbionym retabulum, przedstawiono akt sakramentu Eucharystii (łac. Eucharistia). Kapłan dokonuje sakramentalnego aktu podniesienia Ciała Chrystusa, przy którym klęczy wierny. Zestawienie aktu przeistoczenia z Ukrzyżowanym wiąże się z ofiarą Chrystusa na krzyżu, która wiąże się z odkupieniem ludzkości.

W skrzydłach bocznych przedstawiono wnętrza naw bocznych i przylegających do nich kaplic tworzących scenerię dla kolejnych wątków tematycznych. Po lewej stronie w kaplicach przedstawiono sakramenty chrztu (łac. baptismum), bierzmowania (s. zstąpienia Ducha Świętego) (confirmatio) oraz w głębi pokuta (spowiedź, sakrament pojednania) (paenitentia).

W kaplicach prawej nawy bocznej umieszczono sakramenty namaszczenia chorych (unctio infirmorum), małżeństwa (matrimonium), oraz kapłaństwa (sacri ordines). U góry każdą ze scen uzupełnia anioł trzymający banderolę z tekstem pisanym gotycką minuskułą. Poszczególne postaci cechuje silnie zaznaczony indywidualizm i realizm. Artysta nie waha się ukazać brzydoty, wszelka idealizacja została tutaj zaniechana. Szare tonacje wnętrza katedry zostały skontrastowane barwną kolorystyką szat postaci i aniołów; każdy z nich ma szaty w innym kolorze, ciemnym szatom aniołów na lewym skrzydle odpowiadają intensywne barwy po przeciwnej stronie dzieła.

Analiza i interpretacja[edytuj | edytuj kod]

Chrzest, bierzmowanie, pokuta - fragment lewego skrzydła tryptyku
Małżeństwo i namaszczenie chorych - fragment prawego skrzydła tryptyku

Treścią tryptyku jest siedem sakramentów - według Katechizmu Kościoła Katolickiego "Sakramenty są skutecznymi znakami łaski, ustanowionymi przez Chrystusa i powierzonymi Kościołowi. Przez te znaki jest nam udzielane życie Boże. Obrzędy widzialne, w których celebruje się sakramenty, oznaczają i urzeczywistniają łaski właściwe każdemu sakramentowi. Przynoszą one owoc w tych, którzy je przyjmują z odpowiednią dyspozycją" (KKK 1131).

Dobór kolorów szat aniołów nie jest przypadkowy, bowiem barwy te zawierają wymiar symboliczny którym odpowiada dany sakrament.

Symbolika kolorów szat anielskich
Kolor Sakrament Znaczenie
Biel Chrzest Niewinność
Żółć Bierzmowanie Dojrzałość
Zieleń Eucharystia Nadzieja
Czerwień Pokuta Miłosierdzie
Czerń Namaszczenie chorych Śmierć
Fiolet Kapłaństwo Wytrwałość
Błękit Małżeństwo Wierność

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lorene Campbell: Van der Weyden, London 2004, ISBN 1-904449-24-7
  • Dorothea Forstner OSB: Świat symboliki chrześcijańskiej Warszawa 1990 ISBN 83-211-1169-6
  • Max Jakob Friedländer: Early Netherlandish Painting - Rogier van Der Weyden and the Master of Flemalle, (t.2), Leyden 1967
  • Caterina Limentani Viridis, Mari Pietrogiovanna: Arcydzieła Malarstwa Ołtarzowego, Warszawa 2002 ISBN 83-213-4355-4
  • Dirk DeVos: Rogier van der Weyden. The complete works, New York 1999, ISBN 0-8109-6390-6
  • Rogier van der Weyden "Wielcy Malarze. Ich życie, inspiracje i dzieło" nr. 57, ISSN: 1505-9464

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]