Państwa Osi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Oś Berlin-Rzym-Tokio)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mapa świata: terytoria kontrolowane przez państwa Osi zaznaczone są kolorem pomarańczowym, same państwa Osi - czerwonym.

Państwa Osi – kraje należące do jednego obozu działań wojennych, walczące przeciw aliantom podczas II wojny światowej. Nazwa "oś" pochodzi od zwyczajowej nazwy nadanej sojuszowi III Rzeszy, Włoch oraz Japonii. W okresie ich największego panowania terytoria państw Osi obejmowały duże części Europy, Azji, Afryki i wysp Oceanu Spokojnego. Mimo tego II wojna światowa zakończyła się całkowitą klęską państw Osi. Podobnie jak u aliantów, liczba państw Osi w czasie wojny zmieniała się – pod koniec wojny znaczna część członków przeszła na stronę sprzymierzonych.

Powstanie, rozwój i funkcjonowanie bloku państw osi[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Pakt trzech.

Pojęcie "osi Berlin-Rzym" zostało użyte przez Benita Mussoliniego w listopadzie 1936 roku w związku z podpisanym 25 października 1936 roku traktatem o przyjaźni między Włochami i Niemcami. Mussolini zadeklarował, że oba kraje będą tworzyć "oś", wobec której pozostałe kraje Europy ulegną podporządkowaniu. Traktat został zawarty kiedy Liga Narodów wyraziła sprzeciw wobec wojny włosko-abisyńskiej. Następnie 22 maja 1939, związek dwóch państw przekształcił się w przymierze, nazwane przez Mussoliniego "paktem stalowym". Pakt został podpisany przez Galleazo Ciano w imieniu strony włoskiej i Joachima von Ribbentropa w imieniu hitlerowskich Niemiec i był rozszerzeniem porozumienia z października 1936. Współpraca wojskowa Niemiec i Włoch rozpoczęła się wraz z hiszpańską wojną domową.

Określenie "państwa Osi" formalnie zaczęło funkcjonować po podpisaniu paktu trzech przez Niemcy, Włochy i Japonię 27 września 1940 roku w Berlinie. Imię włoskie Roberto nabyło nowego znaczenia od anglojęzycznej nazwy tego paktu (Roma-Berlin-Tokyo). Najpotężniejszymi członkami paktu były Niemcy i Japonia. Te dwa państwa podpisały również wcześniej pakt antykominternowski, którego celem było uzyskanie światowej hegemonii i przeciwstawienie się komunizmowi.

Przystąpienie innych państw do paktu trzech[edytuj | edytuj kod]

W trakcie spotkania na przełęczy Brenner, do którego doszło 4 października 1940, Hitler rozmawiał z Mussolinim na temat przyłączenia do paktu trzech frankistowskiej Hiszpanii. Przedstawił duce swoją wizję układu obejmującego także Francję Vichy. Rozmowa na ten temat była konieczna, ponieważ przystąpienie tych dwóch państw do sojuszu oznaczałoby konieczność rezygnacji Włoch z ambicji kontrolowania niektórych terytoriów w Afryce Północnej.

23 października Hitler spotkał się z hiszpańskim dyktatorem, gen. Francisco Franco, w Hendaye. W trakcie rozmów poruszono sprawę przystąpienia Hiszpanii do paktu trzech, jednak Franco wyrażał się jedynie ogólnikowo, unikając jednoznacznych deklaracji. Odmówił także przystąpienia do wojny po stronie Niemiec w styczniu następnego roku, argumentując, że armia hiszpańska nie jest dostatecznie uzbrojona. Po zakończeniu spotkania Hitler powiedział, że prędzej da sobie wyrwać kilka zębów, niż po raz kolejny będzie rozmawiał z Franco.

W październiku Hitler spotkał się w Montoire z przedstawicielem rządu Vichy, Pierre'em Lavalem. Rozmawiał z nim o możliwych kierunkach polityki niemieckiej – porozumieniu niemiecko-francuskim skierowanym przeciwko Wielkiej Brytanii lub o dogadaniu się z Wielką Brytanią kosztem Francji. 24 stycznia przywódca III Rzeszy po raz kolejny był w Montoire – tym razem rozmawiał bezpośrednio z przywódcą Francji, marszałkiem Philippe'em Pétainem, domagając się od niego udziału wojsk francuskich i francuskiej floty w działaniach skierowanych przeciwko Wielkiej Brytanii. Pétain w odpowiedzi poruszył kwestię francuskich jeńców wojennych pozostających w niewoli niemieckiej i poinformował Hitlera o obciążeniach Francji związanych z przegraną kampanią.

Więcej sukcesów przywódca III Rzeszy zanotował na południu Europy. Jako pierwsze do paktu trzech przystąpiły Węgry – miało to miejsce 20 listopada 1940 roku. Przebywający z wizytą w Berlinie conducator Rumunii, gen. Ion Antonescu, podpisał układ trzech mocarstw 23 listopada. Dzień później do paktu przyłączyła się Słowacja. 1 marca 1941 roku do sojuszu przystąpiła Bułgaria, 25 marca Jugosławia, zaś 15 kwietnia Niezależne Państwo Chorwackie.

Mniejsi sojusznicy Hitlera[edytuj | edytuj kod]

Z wielkiej trójki (III Rzesza, Włochy, Cesarstwo Japonii) najwięcej sojuszników miała III Rzesza. Część z tych państw, jak Słowacja, Serbia i Niezależne Państwo Chorwackie, zawdzięczało formalne istnienie swojemu protektorowi będąc od niego całkowicie zależna. W znacznie lepszej sytuacji znalazły się Węgry i Bułgaria, które formalnie były niezależne, choć związane z Niemcami sojuszami państwowymi i wojskowymi. W podobnej sytuacji była Rumunia, jedyny sojusznik III Rzeszy walczący z ZSRR od pierwszych minut trwania operacji Barbarossa. Inaczej natomiast wyglądała sytuacja Finlandii, która początkowo nie była zależna od niemieckich wpływów i nie zamierzała przystępować do wojny, jednak została zaatakowana przez Związek Radziecki. Wobec miażdżącej przewagi ZSRR jedyną szansą dla Finlandii był protektorat Rzeszy.

Stopień uzależnienia wymienionych państw od III Rzeszy był także związany z ich zasadami ustrojowymi. Wyjątkiem wśród nich była demokratyczna Finlandia. W pozostałych krajach rządy były mniej lub bardziej autorytarne, a im twardsza była dyktatura, tym większe uzależnienie od Niemiec. Z drugiej strony, państwa te mimo tworzenia wspólnego bloku wojskowego, częstokroć były ze sobą skonfliktowane. Przykładowo Węgry miały zbrojny zatarg ze Słowacją i bliski spór o Siedmiogród z Rumunią. Sojusz z Hitlerem stanowił dla Słowacji, Niezależnego Państwa Chorwackiego i Serbii gwarancję egzystencji, a dla Węgier i Rumunii perspektywę odzyskania terytoriów utraconych po I wojnie światowej. Dla Finlandii sprzymierzenie z Niemcami stanowiło gwarancję zachowania niepodległości. Wszystkie te państwa, często bardzo niechętne samej ideologii nazizmu, łączyła obawa przed radzieckim ekspansjonizmem i ideologią komunistyczną. Świeża była pamięć o tragicznym losie republik nadbałtyckich, zagarniętych w chwili gdy uwaga europejskich demokracji skupiona była na obronie zaatakowanej przez Hitlera Francji.

Państwa sojusznicze III Rzeszy miały najczęściej słabo rozwinięty przemysł, posiadały ograniczone możliwości pozyskania uzbrojenia i wyposażenia rodzimej produkcji, były zdane głównie na dostawy z Niemiec. Dość wysoki był natomiast poziom wyszkolenia, prowadzonego według niemieckich wzorów. Również pod względem zapału do walki wymienieni sojusznicy znacznie przewyższali Włochów.

Główne państwa Osi[edytuj | edytuj kod]

Trzy główne państwa Osi, które były pierwotnymi sygnatariuszami paktu trzech:

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: III Rzesza.

III Rzesza była głównym państwem Osi w Europie. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Wielka Rzesza Niemiecka (Großdeutsches Reich).

Niemcy były kierowane przez Führera Adolfa Hitlera do ostatnich dni wojny. Po samobójczej śmierci Hitlera funkcję prezydenta Rzeszy objął na sześć dni Karl Donitz.

III Rzesza

Na początku II wojny światowej, Niemcy zawierały Austrię, którą włączono w 1938 roku, Kraj Sudetów, który był częścią Czechosłowacji w 1938 roku. W marcu 1939 roku Hitler wymusił na Litwie oddanie regionu Kłajpedy. Protektorat Czech i Moraw, utworzony w 1939, był de facto częścią Niemiec, chociaż formalnie był autonomicznym czeskim stanem pod niemiecką okupacją.

Niemcy dołączyły dodatkowe tereny podczas II wojny światowej. 2 września 1939 roku, następnego dnia po niemieckiej inwazji na Polskę, pronazistowski rząd Wolnego Miasta Gdańsk zdecydował ponownie połączyć się z Rzeszą. 10 października 1939, po klęsce i zajęciu Polski, Hitler wydał dekrety dotyczące aneksji polskiego korytarza, Zachodnich Prus i Górnego Śląska, które Rzesza utraciła na mocy traktatu wersalskiego. Z reszty kraju utworzono tzw. "Generalne Gubernatorstwo".

Na zachodzie Europy Niemcy dokonały dalszych aneksji po klęsce Francji, Belgii, Holandii i Luksemburga w 1940 roku. Niemcy natychmiast dołączyły utracone po I wojnie światowej rejon Malmedy i pobliskiego Eupen w 1940, pozostawiając resztę kraju pod okupacją. Luksemburg, niezależne wielkie księstwo dawniej związane z Niemcami, formalnie zostało dołączone w 1942 roku. Alzacja i Lotaryngia – regiony przypisywane zarówno Francji jak Niemcom zostały włączone do Rzeszy w 1942 roku. Na Bałkanach, Słowenię zaanektowano w 1941 roku z byłej Jugosławii.

Po niemieckim najeździe na Związek Radziecki w czerwcu 1941 Wielka Rzesza Niemiecka została powiększona o tereny Polski zajęte przez ZSRR w 1939 roku. Inne tereny zajęte przez Niemców były podporządkowane poszczególnym komisariatom lub bezpośrednio wojsku.

Niemcy skapitulowały 8 maja 1945 roku.

Faszystowskie Włochy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zjednoczone Królestwo Włoch.
 Osobny artykuł: Faszyzm włoski.

Faszystowskie Włochy były drugim, po III Rzeszy, liczącym się europejskim państwem Osi, należącym do Osi w dwóch wcieleniach, oba pod przywództwem II Duce Benito Mussoliniego. Jego pierwsze wcielenie oficjalnie było znane jako Regno d'Italia czyli Królestwo Włoch.

Królestwo Włoch

Królestwo Włoch było rządzone przez Mussoliniego w imieniu króla Wiktora Emanuela III, który dodatkowo był cesarzem Abisynii i królem Albanii. Abisynia została zajęta przez włoskie oddziały w 1936 roku i została wcielona do Włoskiej Afryki Wschodniej. Albania została zajęta przez włoskie oddziały w 1939 roku i została połączona "unią personalną" z Włochami, kiedy królowi Włoch zaoferowano albańską koronę. Do kolonii włoskich należały również wyspy Dodekanez na Morzu Egejskim i Libia w Afryce Północnej.

Włochy przystąpiły do wojny 10 czerwca 1940 roku, kiedy to Duce wypowiedział wojnę Wielkiej Brytanii i Francji. W wyniku inwazji na Francję siły włoskie zdobyły dużą część południowej Francji, zmuszając Francuzów do zawarcia pokoju. Następnie Włosi zdobyli część Jugosławii i Grecji, brytyjską Somalię we Wschodniej Afryce oraz część Egiptu. Ponadto Włochy uczestniczyły w ataku na Związek Radziecki. W 1942, kiedy amerykańskie i brytyjskie siły zajęły kolonie Francji Vichy w Afryce Północnej, włoskie siły wkroczyły do Tunezji dla obrony przed atakiem Sprzymierzonych na Półwysep Apeniński, tym samym rezygnując z podbojów w Afryce.

Drugie wcielenie Włoch oficjalnie znane było jako Repubblica Sociale Italiana czyli Włoska Republika Socjalna. Niepowodzenia włoskie na froncie, w tym klęska w wojnie z Grecją i utrata kolonii w Afryce doprowadziła do podważenia pozycji politycznej Mussoliniego. Po wylądowaniu aliantów na Sycylii został zdymisjonowany przez króla ze stanowiska premiera 25 lipca 1943 roku i aresztowany. Sam król zaczął potajemnie współpracować z aliantami. Kiedy Włochy przeszły na stronę aliantów we wrześniu 1943, 12 września Mussolini został uwolniony przez spadochroniarzy niemieckich pod dowództwem Otto Skorzeny'ego i później stanął na czele rządu zorganizowanego pod patronatem niemieckim Włoskiej Republiki Socjalnej, tak zwanej Republiki Saló.

Cesarstwo Japonii[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Shōwa.

Japonia była czołowym państwem Osi na Dalekim Wschodzie. Nazwa własna państwa to Dai Nippon Teikoku (大日本帝國), czyli Cesarstwo Wielkiej Japonii. Japonia za strefę swoich wpływów uważała Azję Wschodnią oraz Pacyfik. Przyczyną ekspansjonizmu Japonii był brak surowców niezbędnych do kontynuowania rozwoju przemysłowego kraju.

Głową państwa był cesarz Hirohito, który, mimo że był otaczany wielką czcią, w rzeczywistości nie odgrywał znaczącej roli w przygotowaniach do wojny. Pełną władzę sprawował rząd, przeważnie złożony z nacjonalistycznych polityków lub wojskowych.

Cesarstwo Japonii

Pierwszą zdobyczą Japonii była Korea, którą władała od 1910 roku. W 1931 roku Japończycy podbili Mandżurię i utworzyli tam państwo zależne Mandżukuo (patrz niżej). Liga Narodów potępiła tę agresję, skutkiem czego Japonia postanowiła zrezygnować z członkostwa w Lidze w 1933 roku. 25 listopada 1936 Japonia podpisała z Niemcami Pakt antykominternowski, w celu wspólnej walki z komunizmem.

7 lipca 1937 wybuchła wojna z Chinami. Podobnie jak w Mandżurii wykorzystano zbrojny incydent jako pretekst do rozpoczęcia działań zbrojnych (Incydent na Moście Marco Polo). Mimo zajęcia głównych miast chińskich (w tym chińskiej stolicy Nankin w grudniu 1937), nie udało się zakończyć wojny szybkim zwycięstwem jak podczas pierwszego konfliktu chińsko-japońskiego w latach 1894-1895. II wojna chińsko-japońska trwała aż osiem lat (od 7 lipca 1937 do 9 września 1945 roku) i pochłonęła ok. 10 milionów ofiar po stronie chińskiej.

W Japonii rozważano dwa kierunki ekspansji: wojska lądowe chciały uderzyć na ZSRR, zaś marynarka dążyła do podboju Azji Południowej, bogatej w ropę naftową i inne surowce niezbędne do dalszego prowadzenia wojny w Chinach. W październiku 1941 roku premierem mianowano generała Hideki Tojo. Popierał on ścisły sojusz z państwami Osi. 27 września 1940 roku Japonia była jednym z państw, które podpisało Pakt Trzech.

7 grudnia 1941 roku Japończycy zaatakowali Pearl Harbor, dając początek wojnie na Pacyfiku. Pod koniec roku 1941 i na początku 1942 siły japońskie podbiły niektóre wyspy Pacyfiku, Filipiny, Indonezję, Malaje, Birmę, zagrażając również Indiom i Australii.

Potężna kontrofensywa amerykańska na Pacyfiku oraz ciągłe walki z Brytyjczykami w Birmie, jak również zaciekły opór sił rządowych Czang Kaj-szeka i komunistów Mao Zedonga przyczyniły się do osłabienia japońskiej potęgi. Ostatecznym ciosem zadanym Cesarstwu Japonii było zrzucenie bomb atomowych 6 sierpnia na Hiroszimę i 9 sierpnia 1945 na Nagasaki oraz zajęcie Mandżukuo przez wojska ZSRR.

Japonia była ostatnim krajem Osi, który skapitulował ostatecznie 2 września 1945 roku (kapitulacja wojsk japońskich w Chinach – 9 września 1945 roku).

Drugorzędne Państwa Osi[edytuj | edytuj kod]

Kilka mniejszych państw formalnie włączyło się do walki przeciw Aliantom po podpisaniu paktu trzech (między Niemcami, Włochami i Japonią) w następującej kolejności:

Węgry[edytuj | edytuj kod]

Węgry, kierowane przez admirała Miklosa Horthiego jako regenta, były pierwszym państwem, które przyłączyło się do paktu trzech, podpisanego między III Rzeszą, Japonią i Włochami. Węgry podpisały pakt 20 listopada 1940 roku. Węgry, jako część austro-węgierskiej monarchii były sprzymierzone z Niemcami podczas I wojny światowej. Węgry, podobnie jak Niemcy, jako spadkobierca dawnej monarchii habsburskiej, musiały ponieść konsekwencje przegranej wojny. Na mocy traktatu z Trianon, utraciły ponad 70 procent terytorium przedwojennego. Horthy, węgierski arystokrata i austro-węgierski oficer marynarki, został regentem w 1920, rządząc królestwem wobec braku następcy. Polityka zagraniczna Węgier za panowaniem Horthiego była prowadzona ambitnie, w celu odzyskania terenów utraconych przez wprowadzenie traktatu z Trianon. Rewizja traktatu stała się głównym celem polityki zagranicznej Węgier w okresie międzywojennym i przyczyniła się do zbliżenia z hitlerowskimi Niemcami.

Królestwo Węgier

Węgry uczestniczyły w niemieckim podziale Czechosłowacji, podpisały pakt trzech i za to zostały wynagrodzone przez Hitlera, który zwrócił Węgrom część terenów utraconych na mocy traktatu z Trianon. Polityczne wstrząsy w Jugosławii w 1941 roku, które zagrażały członkostwu w pakcie trzech, doprowadziły do postanowienia podbicia kraju przez Hitlera. Węgry pozwoliły niemieckim oddziałom na przemarsz wojsk w ramach planu Marita. 11 kwietnia 1941 roku, pięć dni po inwazji Niemiec na Jugosławię i zniszczeniu jugosłowiańskiej armii, Węgry uczestnicząc w podziale kraju, zajęły tereny przygraniczne. Wielka Brytania natychmiast zerwała stosunki dyplomatyczne z Węgrami. Węgry nie zostały zaproszone do uczestnictwa w niemieckiej inwazji na Związek Radziecki, rozpoczętej 22 czerwca 1941 roku atakami sił niemieckich, fińskich i rumuńskich, jak również deklaracją wojny przez Włochy. Ze względów sojuszniczych Węgry wypowiedziały wojnę Związkowi Radzieckiemu pięć dni później 27 czerwca. Ponad 200 000 żołnierzy (wszystkie siły), sformowanych w trzy armie wysłano na front wschodni. Największą i najbardziej uznaną była węgierska II Armia.

26 listopada 1941 roku, Węgry były jednym z 13 sygnatariuszy odnowionego paktu antykominternowskiego w którym były: Niemcy, Japonia, Włochy, Hiszpania, Mandżukuo, Bułgaria, Chorwacja, Dania, Finlandia, Rumunia, Słowacja i reżim Wanga Jingwei w Nankinie.

6 grudnia 1941 roku, Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Węgrom. Kilka dni później, Węgry wypowiedziały wojnę Wielkiej Brytanii i USA. Stany Zjednoczone natomiast wypowiedziały wojnę Węgrom w 1942 roku. Węgierskie oddziały posunęły się daleko w głąb radzieckiego terenu, ale radziecka kontrofensywa w 1943, spowodowała prawie całkowite zniszczenie Węgierskiej II Armii, która walczyła niedaleko Woroneża.

Hungary map.png

Gdy nastąpiło wejście Armii Czerwonej na terytorium Węgier (październik 1944), Horthy próbował poddać Rosjanom wojsko węgierskie na froncie (alianci zachodni odmówili bowiem przyjęcia odrębnej węgierskiej kapitulacji, co próbował uzyskać admirał). Niemcy, którzy od dawna obserwowali te próby, aresztowali go (po porwaniu syna przez komando pod dowództwem Otto Skorzennego) i wywieźli w głąb Rzeszy. Rządy na Węgrzech formalnie objął przywódca strzałokrzyżowców Ferenc Szálasi, w pełni podporządkowany Rzeszy. Kiedy radzieckie oddziały wchodziły do Budapesztu, Szálasi uciekł do Austrii i w 1946 został ujęty na terenie Niemiec przez Amerykanów i wydany Węgrom gdzie został skazany na śmierć przez Trybunał Ludowy. Wyrok został wykonany w 1946 r. w Budapeszcie.

Węgierska I Armia kontynuowała walkę z Armią Czerwoną nawet po całkowitym zajęciu Węgier. Ostatnie oddziały poddały się 8 maja 1945 roku.

Rumunia[edytuj | edytuj kod]

Rumunia, pod rządami króla Michała I i wojskowym rządem Iona Antonescu, przyłączyła się do paktu trzech 23 listopada 1940 roku.

Rumunia przystąpiła do I wojny światowej w 1916 roku po stronie aliantów, ale szybko została podbita przez oddziały niemieckie, austro-węgierskie i bułgarskie. Rumunia została niemieckim lennikiem na mocy traktatu w Bukareszcie, ale kiedy same Niemcy poniosły klęskę na zachodzie, traktat ten został unieważniony. Wtedy to rumuńskie terytorium zostało znacznie poszerzone w traktacie pokojowym narzuconym Niemcom przez sprzymierzonych.

Królestwo Rumunii

Związek Radziecki, Węgry i Bułgaria wykorzystały klęskę Francji, do skorygowania traktatów pokoju, zmniejszając terytorium Rumunii. 28 czerwca 1940 roku, Związek Radziecki zajął i dołączył Besarabię i Bukowinę północną. Niemcy zmusiły Rumunię do oddania Siedmiogrodu Węgrom 30 sierpnia 1940 roku. Niemcy również zmusiły Rumunię do oddania Południowej Dobrudży Bułgarii 5 września 1940 roku. Aby przypodobać się Hitlerowi i uzyskać niemiecką ochronę, król Karol II Rumuński wyznaczył generała Iona Antonescu premierem 6 września 1940 roku. Dwa dni później Antonescu zmusił króla do abdykacji, osadził na tronie jego młodszego syna Michała, a siebie ogłosił Conducătorem (liderem).

Romania1941.png

Niemieckie oddziały wkroczyły do kraju w 1941 w celu uzyskania bazy wypadowej do inwazji zarówno na Jugosławię, jak i na Związek Radziecki. Rumuńskie pola naftowe w Ploesti były również głównym dostawcą ropy dla niemieckiej machiny wojennej. Rumunia przyłączyła się do inwazji na Związek Radziecki 22 czerwca 1941 roku. Oprócz udostępnienia baz dla Wehrmahtu, armia rumuńska wystawiła oddziały w sile ponad 300 000 żołnierzy – więcej niż jakiekolwiek inna mniejsze państwo Osi. Niemieckie i rumuńskie oddziały szybko zajęły Mołdawię, który ponownie wcielono do Rumunii. Ponadto w czasie wojny z ZSRR rumuńska 3 i 4 armia okupowała teren Odessy. Siły te brały udział także w bitwie o Stalingrad. Gdy Sowieci zatrzymali niemiecki najazd, przeszli do kontrataku i w krótkim czasie zbliżyli się do granic Rumunii. Wraz z wkroczeniem radzieckich oddziałów na terytorium Rumunia przeszła na stronę aliantów 23 sierpnia 1944 roku.

Słowacja[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Pierwsza Republika Słowacka.
Republika Słowacji
Slovakia1941 02.png

Słowacja za czasów panowania Jozefa Tiso podpisała pakt trzech 24 listopada 1940 roku.

Słowacja została bliskim sprzymierzeńcem Niemiec natychmiast po ogłoszeniu deklaracji niepodległości 14 marca 1939. Weszła do traktatu obronnego z Niemcami 23 marca 1939. Słowackie oddziały dołączyły do niemieckiej inwazji na Polskę. W nagrodę uzyskała kilkanaście polskich gmin w Karpatach.

Słowacja wypowiedziała wojnę Związkowi Radzieckiemu w 1941 i dołączyła do paktu antykominternowskiego. Na Froncie Wschodnim walczyły dwie dywizje Słowackie liczących łącznie 20 000 żołnierzy. W 1942 roku Słowacja wypowiedziała także wojnę Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym.

29 sierpnia 1944 wybuchło antynazistowskie powstanie, które natychmiast zostało stłumione przez Waffen SS i lojalne oddziały słowackie.

Po wojnie, Tiso został powieszony i Słowacja przymusowo wróciła do federacji z Czechami na tych samych zasadach co przed 1938. Odzyskała niepodległość w 1993 roku.

Bułgaria[edytuj | edytuj kod]

Carstwo Bułgarii

Bułgaria, pod panowaniem cara Borysa III, podpisała pakt trzech 1 marca 1941 roku. Była wiernym sojusznikiem Niemiec podczas I wojny światowej. Na skutek wojen bałkańskich (1912–1913) Bułgaria utraciła znaczną część terytorium, dlatego też przystąpiła do I wojny światowej po stronie państw centralnych.

Podobnie jak inne bałkańskie narody, Bułgaria była bliskim sprzymierzeńcem Niemiec w latach 30. XX wieku. W 1940, zgodnie z traktatem w Krajowie, Niemcy zmusiły Rumunię do oddania południowej Dobrudży na rzecz Bułgarii. W 1941, niedługo po podpisaniu paktu trzech, Bułgaria dołączyła do Niemiec w inwazji na Jugosławię i Grecję. Zaanektowała Vardar Banovinę od Jugosławii i Zachodnią Trację z Grecji. Nie przyłączyła się natomiast do inwazji na Związek Radziecki – jej siły rozlokowano na Bałkanach do walki przeciw miejscowym ruchom oporu.

Kiedy Armia Czerwona zbliżyła się do bułgarskiej granicy, zamach z 9 września 1944 roku doprowadził do utworzenia nowego, prosowieckiego rządu. Wówczas Bułgaria dołączyła do aliantów i wypowiedziała wojnę III Rzeszy. Po wojnie pozwolono jej zatrzymać Południową Dobrudżę.

Jugosławia[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Jugosławii, pod regencją księcia Pawła Karadziordziewića, było krótko członkiem Osi w 1941 roku.

Królestwo Jugosławii

Książę Paweł podpisał pakt trzech 25 marca 1941 roku, ale po zamachu stanu, zorganizowanym 27 marca 1941 roku przez generała Dušana Simovicia udał się na na emigrację. Nowy jugosłowiański rząd zadeklarował, że nadal będzie obowiązywał popisany traktat, ale Hitler podejrzewał, że to Anglicy stali za zamachem przeciw księciu Pawłowi, dlatego też postanowił podbić kraj. Niemiecki najazd zaczął się 6 kwietnia 1941 i po dwóch tygodniach oporu, kraj został zajęty. Chorwaccy nacjonaliści ogłosili niepodległość Chorwacji 10 kwietnia 1941 roku nazywając swój kraj "Niezależnym Państwem Chorwackim" i entuzjastycznie dołączyli do Osi. Rząd Serbii został zreorganizowany jako "Narodowy Rząd Ocalenia" pod przywództwem generała Milana Nedicia 1 września 1941 roku. Nedić utrzymywał, że jego rząd był legalnym następcą Królestwa Jugosławii. Jego armia nosiła mundury Królewskiej Armii Jugosłowiańskiej, ale w przeciwieństwie do hojnego traktowania Chorwacji, Niemcy traktowali Serbię Nedicia jako państwo marionetkowe.

Reszta Jugosławii była podzielona między innymi europejskimi państwami Osi. Niemcy zaanektowały Słowenię, Włochy przyłączyły Dalmację, a Albania Czarnogórę. Węgry dołączyły tereny przygraniczne, zaś Bułgaria zajęła Macedonię.

Wewnętrzna Macedońska Organizacja Rewolucyjna Ivana Mihailova z radością przyjęła aneksję macedońskiego Vadaru przez Bułgarię. Na początku września 1944 roku, kiedy Bułgaria opuściła Oś i przyłączyła się do aliantów, III Rzesza zaoferowała Mihailovi propozycję, by oznajmić niepodległość Macedonii, ale on odmówił.

Inni współwalczący[edytuj | edytuj kod]

Finlandia[edytuj | edytuj kod]

Finlandia była sojusznikiem Niemiec w wojnie przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Było to jedyne państwo Osi o ustroju demokratycznym. Uznana za wroga bolszewików podczas ostatniej wojny zimowej, Finlandia pozwoliła Niemcom korzystać ze swojego terenu jako bazy dla operacji Barbarossa.

Po przegranej wojnie zimowej w marcu 1940 roku, Finlandia najpierw szukała ochrony u Wielkiej Brytanii, a także neutralnej Szwecji, ale kroki te zostały udaremnione przez radzieckie i niemieckie działania. Finowie, znajdujący się "między młotem a kowadłem", ostatecznie zdecydowali się na ścisłą współpracę z Niemcami, oznaczającą w praktyce podporządkowanie kraju Hitlerowi. Finowie wierzyli, że uda im się z pomocą Niemców odzyskać utracone w czasie wojny tereny.

Rola Finlandii w operacji Barbarossa została zawarta w 21 dyrektywie Adolfa Hitlera: "fińska armia będzie mieć za zadanie, zgodnie z postępem niemieckich armii na północnym skrzydle, nawiązywać walkę z jak największą liczbą Rosjan atakując na zachód lub po obu stronach jeziora Ładogi. Finowie powinni zająć również Hanko." Dyrektywa została wydana 18 grudnia 1940 roku, ponad dwa miesiące przed dotarciem pierwszych sygnałów do Głównego Dowództwa i przywódców Finlandii dotyczącymi ewentualnego ataku na ZSRR.

W maju 1941 roku, na propozycję Niemiec, Finlandia pozwoliła fińskim ochotnikom utworzyć Ochotniczy Fiński Batalion Waffen-SS. Ten batalion, z początkową siłą 1200 żołnierzy, został dołączony do międzynarodowej 5 Dywizji Pancernej SS Wiking. Kolejnych 200 Finów dołączyło do batalionu w czasie walk, w celu uzupełnienia strat.

Republika Finlandii

W ostatnich tygodniach przed operacją Barbarossa, współpraca między Finlandią i Niemcy znacznie się zacieśniła (m.in. nastąpiła wymiana oficerów łącznikowych). 7 czerwca Niemcy przetransportowali dwie dywizje do Laponii. 17 czerwca 1941, Finlandia rozpoczęła pełną mobilizację swoich sił i przesunęła je na granicę z ZSRR. Finlandia ewakuowała cywilów z obszarów przygranicznych. W pierwszych dniach operacji Finlandia pozwoliła niemieckim samolotom wracającym z bombardowania Leningradu do lądowania na fińskich lotniskach przed powrotem do baz macierzystych w Prusach Wschodnich. Ponadto fińskie okręty podwodne stawiały miny na wodach terytorialnych ZSRR.

W czasie ataku 22 czerwca 1941, Hitler ogłosił, że do Niemiec dołączyła Finlandia i Rumunia. Jednakże Finlandia wypowiedziała wojnę dopiero 25 czerwca, po tym, jak Związek Radziecki zbombardował fińskie lotniska i miasta, w tym średniowieczny zamek w Turku, który został mocno uszkodzony. Sowieci interpretowali współpracę Finlandii z Niemcami jako powód do nalotów. Finlandia odpierała zarzuty, mówiąc, że znów stała się ofiarą radzieckiej agresji.

Finowie nazywają wojnę ze Związkiem Radzieckim wojną kontynuacyjną, ze względu na kontynuację walk fińsko-radzieckich z wojny zimowej. Władze fińskie utrzymywały, że ich jedynym celem jest odzyskanie terenu przejętego przez Związek Radziecki po wojnie zimowej, toteż 10 lipca 1941, marszałek Carl Gustaf Mannerheim ogłosił, że celem wojny jest "odpędzenie bolszewików z rosyjskiej Karelii, uwolnienie Karelów i doprowadzenie Finlandii do lepszej przyszłości". Podbój Karelii był marzeniem fińskich nacjonalistów popierających utworzenie tzw. Wielkiej Finlandii.

W sumie, Finlandia zmobilizowała około 475 000 żołnierzy, z których większość walczyła na froncie wschodnim przeciw Związkowi Radzieckiemu. Ponadto około 1 700 ochotników ze Szwecji i 2 600 z Estonii służyło w fińskiej armii. Podobnie wielu szwedzkich ochotników walczyło w Finlandii w wojnie zimowej. Ponieważ Finlandia udzieliła schronienia Żydom, w armii fińskiej był także duży odsetek żołnierzy narodowości żydowskiej.

Dyplomatyczne relacje między Wielką Brytanią i Finlandią zostały zerwane 1 sierpnia 1941, kiedy Anglicy zbombardowali niemieckie oddziały w fińskim mieście Petsamo. Wielka Brytania wielokrotnie wzywała Finlandię do przerwania swojej ofensywy przeciw Związkowi Radzieckiemu, ale w końcu, 6 grudnia 1941 roku, wypowiedziała wojnę Finlandii. Wojna natomiast nigdy nie została ogłoszona pomiędzy Finlandią a Stanami Zjednoczonymi.

Finlandia podpisała pakt antykominternowski w 1941 roku. W przeciwieństwie do innych państw osi, Finlandia utrzymała siły pod swoim dowództwem i dążyła do osiągnięcia swych celów niezależnie od Niemiec. Dla Finów priorytetem było odzyskanie Karelii. Ówczesny prezydent, Carl Gustaf Mannerheim, odmówił uczestnictwa wojsk fińskich w oblężeniu Leningradu i zaatakowania kolei murmańskiej, stwierdzając, że zajęcie tego miasta nie jest ich głównym celem.

Relacje pomiędzy Finlandią a III Rzeszą były jeszcze bliższe po podpisaniu paktu Ryti-Ribbentrop, w którym został przedstawiony niemiecki warunek dla pomocy zbrojnej i wsparcia lotniczego, ponieważ sowiecka ofensywa skoordynowana z otwarciem frontu w Normandii groziła Finlandii całkowitą klęską. W myśl porozumienia, podpisanego przez prezydenta Risto Rytiego, ale nigdy nie ratyfikowanego przez fiński parlament, Finlandia zobowiązała się nie zawierać oddzielnego pokoju ze Związkiem Radzieckim.

Następca Risto Rytiego, prezydent Mannerheim, zignorował pakt Ryti-Ribbentrop i rozpoczął tajne negocjacje z Sowietami. 19 września 1944, Mannerheim podpisał porozumienie ze Związkiem Radzieckim i Wielką Brytanią. Finlandia została zobowiązana do wycofania niemieckich oddziałów z swoich terenów, w skutek czego Finowie byli zmuszeni podjąć działania zbrojne przeciw wojskom niemieckim w Laponii (wojna lapońska). W 1947 roku, Finlandia podpisała pokój paryski ze Związkiem Radzieckim, Wielką Brytanią i kilkoma państwami należącymi do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów uznającymi działania Finlandii w czasie wojny jako "sojusz z III Rzeszą Niemiecką".

Syjam[edytuj | edytuj kod]

Tajlandia (Syjam) była przez pewien czas sojusznikiem Japonii.

Rankiem, 8 grudnia 1941 roku, dzień po ataku na Pearl Harbor, Japonia wkroczyła do Tajlandii. Kilka godzin po napaści, feldmarszałek i premier Luang Pibulsonggram, nakazał przerwanie oporu. 21 grudnia 1941, został podpisany sojusz wojskowy z Japonią, a 25 stycznia Tajlandia wypowiedziała wojnę Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym. Tajski ambasador w Stanach Zjednoczonych, Mama Rajawongse Seni Pramoj nie dostarczył kopii deklaracji wojny i chociaż Anglicy odwzajemnili się wypowiedzeniem wojny Tajlandii, to USA tego nie zrobiły, mimo wrogiego nastawienia do tego kraju. 10 maja 1942 roku, tajska Phayap Armia weszła do Birmańskiego Shan. W przeszłości obszar ten był częścią Królestwa Ayutthaya. Granicę między Japońskimi a tajskimi działaniami stanowiła rzeka Saluin. Jednakże, obszar na południe stanu Shan znany jako stan Karen, ojczyzna Karenów, wyjątkowo został zachowany pod japońską kontrolą.

Syjam

Trzy tajskie dywizje piechoty i jedna dywizja kawalerii, dowodzone przez opancerzone grupy rozpoznania i wsparte siłami powietrznymi, rozpoczęły natarcie 10 maja i rozbiły wycofującą się chińską 93. dywizję. Kengtung, główny cel, został zajęty 27 maja. Wznowiona ofensywa w czerwcu i listopadzie doprowadziła do wycofania się Chińczyków w stronę Junnan.

Ponieważ wojna przeciągała się, tajskie społeczeństwo z niezadowoleniem zaczęło patrzeć na obecność Japończyków. W czerwcu 1944 roku, Phibun został obalony w zamachu stanu. Nowy cywilny rząd pod panowaniem Khuanga Aphaiwonga usiłował pomóc wzrastającemu ruchowi oporu, równocześnie utrzymując serdeczne relacje z Japończykami.

Ruch Wolnych Tajów został założony już w czasie pierwszych miesięcy wojny. Podobne wolne tajskie organizacje zostały założone w Brytanii i wewnątrz Tajlandii. Królowa Ramphaiphanni była głową państwa, opartą na brytyjskiej organizacji. Z kolei regent Pridi Phanomyong kierował największą grupą, działającą wewnątrz kraju. Walkę z Japończykami wsparło wojsko, Biuro Służb Strategicznych (OSS) i agenci z Force 136, którzy budowali tajne lotniska i obozy szkoleniowe w i poza granicami kraju.

Po wojnie USA zapobiegły potraktowaniu Tajlandii jako państwa Osi, ale mimo tego Wielka Brytania domagała się trzech milionów ton ryżu jako odszkodowanie oraz powrót obszarów brytyjskich Malajów anektowanych podczas wojny. Ponadto Tajlandia musiała oddać terytorium brytyjskiej Birmy i francuskich Indochin, które zajęła.

Phibuna oraz jego kilku wspólników oskarżano o popełnienie zbrodni wojennych, głównie za względu na współpracę z władzami osi. Jednak oskarżenia te zostały odrzucone z powodu silnej presji narodu. Opinia publiczna była przychylna do Phibuna, od kiedy zaczął chronić tajskie interesy.

Irak[edytuj | edytuj kod]

Irak był przez pewien czas sojusznikiem Osi, walcząc przeciwko Wielkiej Brytanii w 1941 roku.

Dochodząc do władzy 3 kwietnia 1941 roku, nacjonalistyczny rząd irackiego premiera Raszida Alego wyrzekł się brytyjsko-irackiego traktatu z 1930 roku i zażądał zamknięcia brytyjskich baz wojskowych na terenie kraju. Premier szukał poparcia wśród III Rzeszy, Włoch i Francji Vichy w usunięciu brytyjskich sił z Iraku.

Królestwo Iraku

Walka pomiędzy irackimi a brytyjskimi siłami rozpoczęła się 18 kwietnia 1941 roku w brytyjskiej bazie lotniczej nad jeziorem Habbanija. Państwa Osi wysłały dwa dywizjony, jeden od niemieckiej Luftwaffe, zaś drugi od Królewskich Sił Powietrznych Włoch. Niemcy i Włosi wykorzystały francuskie bazy w Syrii, doprowadzając do walki między brytyjskimi a francuskimi siłami w Syrii. Dowódcą wydzielonych jednostek Luftwaffe, które miały pomóc irackim rebeliantom, został Oberst Werner Junck. Tak zwane Sonderkommando "Junck" składało się z siedmiu bombowców He 111, czternastu ciężkich myśliwców Bf 110 oraz 20 samolotów transportowych Junkers Ju 52.

W maju 1941 Mohammad Amin al-Husajni – wielki mufti Jerozolimy i sojusznik Raszida Alego – ogłosił "świętą wojnę" przeciwko Wielkiej Brytanii i wezwał Arabów na całym Bliskim Wschodzie, by stanąć do walki przeciw Brytyjczykom. 25 maja 1941, Hitler wydał rozkaz nr 30, zwiększając niemieckie działania na Bliskim Wschodzie: Arabski Ruch Niepodległościowy na Bliskim Wschodzie jest naszym naturalnym sojusznikiem przeciwko Anglii. W związku z tym szczególne znaczenie ma pomoc w wyzwoleniu Iraku... Dlatego zdecydowałem się wysłać siły na Bliski Wschód, aby wesprzeć Irak.

Hitler wysłał niemieckie siły powietrzne i pancerne do Libii, tworząc Afrika Korps, by przeprowadzić niemiecko-włoską ofensywę przeciwko Anglikom w Egipcie, Palestynie i Iraku.

Iracki wojskowy opór zakończył się 31 maja 1941 roku. Raszid Ali i jego sojusznicy uciekli do Iranu, później do Turcji, Włoch i w końcu do Niemiec, gdzie Ali został mile przyjęty przez Hitlera jako głowa irackiego rządu na emigracji.

W audycjach radiowych z Berlina, Mufti nawoływał do dalszej walki przeciwko Zjednoczonemu Królestwu i pomocy siłom niemiecko-włoskim. Ponadto na Bałkanach przyjmował muzułmańskich ochotników do Waffen-SS.

Nowi przywódcy Iraku przyjęli brytyjskie żądania w sprawie tranzytu wojsk i zaopatrzenia. Przez Irak szła część pomocy amerykańskiej dla Związku Radzieckiego w ramach umowy Lend-Lease. Irak wypowiedział wojnę państwom Osi w styczniu 1942 roku.

Państwa zależne od Niemiec[edytuj | edytuj kod]

Chorwacja[edytuj | edytuj kod]

Utworzone 10 kwietnia 1941 roku, nieuznawane przez aliantów Niezależne Państwo Chorwackie (Nezavisna Država Hrvatska lub NDH) było członkiem Osi do końca II wojny światowej. Armia tego państwa walczyła z Niemcami nawet po zajęciu Chorwacji przez Związek Radziecki. Ante Pavelić, chorwacki nacjonalista i jeden z założycieli faszystowskiej organizacji Ustaszów (Ustaše), oznajmił się głową nowego państwa 24 kwietnia 1941 roku.

Niepodległe Państwo Chorwackie

Pavelic przewodził chorwackiej delegacji w Rzymie. Zaoferował koronę Chorwacji włoskiemu księciu Tomislavowi II. 18 maja, Pavelic podpisał traktat rzymski z Mussolinim, oddając Dalmację Włochom i ustanawiając granice między nimi a Chorwacją. Ponadto w czasie pobytu w Rzymie został przyjęty na prywatnej audiencji u papieża Piusa XII.

Ndh 1941.png

Pavelić utworzył chorwacką armię (Hrvatsko domobranstvo). Pierwotnie liczyła 16 000 żołnierzy, jednak w czasie wojny liczba ta wzrosła do ponad 130 000. Chorwacka armia posiadała pewne siły powietrzne i flotę, chociaż wielkość floty została ograniczona przez traktat rzymski. Oprócz tych sił, Pavelić dowodził również milicją. Ponadto wielu Chorwatów zgłaszało się na ochotników do niemieckiego Waffen SS. Chorwacja wypowiedziała wojnę Związkowi Radzieckiemu, podpisała Pakt antykominternowski i wysłała oddziały na front wschodni. Chorwackie oddziały stacjonowały na Bałkanach, zwalczając jugosłowiańską partyzantkę i w ten sposób zwalniając z obowiązków niemieckie i włoskie siły, które mogły być wysłane w ważniejsze miejsca walk.

W czasie istnienia kraju nasilił się terror skierowany głównie przeciwko prawosławnym Serbom oraz Żydom i Cyganom. W trakcie masowych eksterminacji (ludzi wywożono do obozu w Jasenovac lub do Polski), czasie II wojny światowej, na terenie NDH zginęło blisko 350 tys. Serbów, 60 tys. Żydów i 26 tys. Cyganów.

W maju 1945 roku oddziały Josipa Broz Tity położyły kres istnieniu Niepodległego Państwa Chorwackiego.

Francja Vichy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Rząd Vichy.

16 czerwca 1940 Pétain został ostatnim premierem Francuskiej III Republiki, ponieważ francuski opór na niemiecką inwazję powoli zaczął się załamywać. Pétain natychmiast poprosił o zawieszenie broni z Niemcami i sześć dni później, 22 czerwca 1940, jego rząd zakończył negocjacje z Hitlerem. Warunkiem pokoju było zajęcie w przybliżeniu 2/3 terytorium Francji, wraz ze stolicą. Pétain mógł utrzymać armię 100 000 żołnierzy, do obrony pozostałej, wolnej części kraju. Ta liczba nie obejmowała ani armii kolonialnej ani francuskiej floty.

Relacje między Francją a Wielką Brytanią szybko uległy pogorszeniu. W obawie, że potężna flota francuska mogłaby przejść na stronę niemiecką, Wielka Brytania przeprowadziła kilka morskich ataków, głównie przeciw algierskiemu portowi Mers el-Kebir 3 lipca 1940 roku. Niemiecka propaganda ukazywała te działania jako absolutna zdrada Francuzów przez ich byłych sojuszników. Francja zerwała relacje z Wielką Brytanią po ataku i rozważała wypowiedzenie wojny.

Francja Vichy

10 lipca 1940, Pétain przez liczne głosy Zgromadzenia Narodowego, skutecznie utworzył rząd Vichy. Nazwa tego kolaborującego z okupantem rządu pochodzi od jego siedziby – miasta Vichy. Kolaboracja obejmowała organizowanie deportacji Żydów, a także walka z francuskim ruchem oporu. Rząd Vichy pomagał także Japończykom w Indochinach. Stany Zjednoczone uznawały rząd kolaboracyjny Vichy do 1942 roku.

We wrześniu 1940 roku, Francja Vichy bezskutecznie opierała się japońskiemu najazdowi na kolonie w Indochinach. Pod koniec 1941, Wietnam stał się bazą do japońskich najazdów na Tajlandię, Malaje i Borneo.

Wielka Brytania wyraziła zgodę francuskiemu generałowi Charles’owi de Gaulle’owi wraz z ruchem Wolnych Francuzów w Londynie na zdobycie imperium kolonialnego w Afryce. 26 września 1940, de Gaulle prowadził atak sił Sprzymierzonych na port Dakar we Francuskiej Afryce Zachodniej. Siły Pétaina odpowiedziały ogniem i po dwóch dniach ciężkiej walki siły de Gaulle'a zostały odparte. Opinia publiczna we Francji została jeszcze bardziej oburzona, co spowodowało zacieśnianie stosunków Francji Vichy z III Rzeszą.

Sprzymierzone siły zaatakowały Syrię i Liban w 1941 roku, gdy rząd Vichy w Syrii pozwolił Niemcom do wsparcia irackiego buntu przeciw Anglikom. W 1942 roku, alianci również zaatakowali francuską kolonię na Madagaskarze.

Francja Vichy nie została bezpośrednio zamieszana w wojnie w Europie Zachodniej. Mimo tego prawie 7 000 ochotników dołączyło się do Legionu Ochotników Francuskich przeciw Bolszewizmowi (LVF) od 1941 do 1944, natomiast od 1944 do 1945 z 7 500 osób utworzono dywizję Charlemagne, oddział Waffen-SS. Zarówno LVF, jak i dywizja Charlemagne walczyły na froncie wschodnim. Hitler nigdy nie zgodził się na to, aby Francja mogłaby zostać pełnoprawnym wojskowym sojusznikiem. Stale zapobiegał powiększaniu się wojskowych sił Vichy.

Oprócz współpracy politycznej, współpraca Vichy z Niemcami w zasadzie opierała się na przemyśle. Francuskie fabryki dostarczały dużą ilość sprzętu wojskowego dla niemieckich sił zbrojnych.

W listopadzie 1942, francuskie oddziały Vichy krótko odpierały lądowanie Sprzymierzonych oddziałów we francuskiej Afryce Północnej (Operacja Torch). Admirał François Darlan negocjował zawieszenie broni z aliantami. Hitler zrewanżował się Francuzom, rozkazując niemieckim siłom zajęcie wolnej strefy w środkowej i południowej Francji. Francuskie wojsko w Afryce podporządkowało się Darlanowi, ale niektóre oddziały dołączyły do niemieckich sił w Tunezji.

W 1943 władze Vichy w Afryce Północnej doszły do porozumienia z Wolnymi Francuzami w sprawie ustanowienia tymczasowego francuskiego rządu w Algierze, znanym jako Francuski Komitet Wyzwolenia Narodowego (CFLN) początkowo z Giraudem jako dowodzącym wojskiem i de Gaullem jako szefem rządu. CFLN został uznany przez Wielką Brytanię, ZSRR i Stany Zjednoczone 26 sierpnia. CFLN tworzył nowe oddziały, reorganizował, szkolił, wyposażał i zaopatrywał francuskie wojsko pod alianckim nadzorem.

Chociaż rząd Vichy kontynuował działanie we Francji do końca 1944, to jednak powoli przestał się liczyć. W związku z lądowaniem w Normandii Vichy utraciło kontrolę nad całym terytorium oraz siłami wojskowymi, z wyjątkiem sił stacjonujących w Indochinach.

Włoska Republika Socjalna[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Włoska Republika Socjalna.
Włoska Republika Socjalna
(flaga wojenna)
Italian social republic map.png

Po upadku Włoch w 1943 roku i aresztowaniu Benito Mussoliniego, Niemcy postanowili przywrócić władze lojalnym faszystom. Dlatego odbili Mussoliniego w spektakularnym ataku przeprowadzonym przez niemieckiego spadochroniarza Ottona Skorzenego i w bezpiecznym, bo dalekim od linii frontu, miejscu za jakie uznali miejscowość Salo, proklamowali Włoską Republikę Socjalną.

Została uznana przez niewiele państw. Republika Salo, jak często nazywano to quasi-państwo, było w całości zależne od Niemiec, mimo że rządy oficjalnie sprawował tam Benito Mussolini. Po jego odbiciu przeprowadzono procesy tych, którzy zagłosowali za usunięciem duce od władzy po lądowaniu Aliantów na Sycylii (wśród nich stracony Galleazo Ciano, zięć Mussoliniego). RSI (skrót od włoskiej nazwy) nie odegrała większej roli militarnej. W miarę posuwania się aliantów na północ, faszyści mieli coraz mniejszą władzę. Spowodowało to wybuch powstania na terenie Republiki. Za jej koniec uznaje się śmierć Mussoliniego.

Serbia (reżim Nedicia)[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Serbia Nedicia.
Serbia Nedicia
Serbia1941 1944 01.png

Serbski generał Milan Nedić utworzył 1 września 1941 roku na okupowanej przez Niemcy Serbii Rząd Ocalenia Narodowego. Nedić pełnił funkcję premiera w rządzie marionetkowym, który uznawał byłego jugosłowiańskiego regenta, księcia Pawła za głowę państwa.

Siły zbrojne Nedicia nosiły mundury Królewskiej Armii Jugosłowiańskiej; walczyły z Niemcami przeciw jugosłowiańskim partyzantom. W przeciwieństwie do innych sojuszników Hitlera, którzy wysłali swe siły do walki ze Związkiem Radzieckim, oddziały Nedicia zostały ograniczone do pełnienia obowiązków jedynie na terenie swojego kraju.

W czasie wojny w Serbii powstało kilka obozów koncentracyjnych. W 1942 roku po antysemickich pochodach w Belgradzie miasto zostało ogłoszone Judenfrei, czyli strefą wolną od Żydów. Ponadto na terenie Serbii utworzono Gestapo.

Państwa zależne od Japonii[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej Cesarstwo Japonii na podbitych terytoriach utworzyło wiele państw i rządów marionetkowych, poczynając od utworzenia państwa Mandżukuo w 1932 roku. Powstanie kolaboracji pod okupacją japońską wiązało się z planami utworzenia tzw. "strefy współdziałania i dobrobytu". Miała ona służyć Japończykom w podporządkowaniu sobie terenów bogatych w surowce, niezbędne do dalszego prowadzenia wojny na Pacyfiku.

Mandżukuo[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Mandżukuo.
Mandżukuo

Mandżukuo było japońskim państwem marionetkowym w Mandżurii, północno-wschodnim regionie Chin. Na czele Mandżukuo Japończycy postawili ostatniego chińskiego władcę z dynastii QingPuyi, który dysponował ograniczoną władzą. Faktycznie kontrolowane było przez japońskie wojsko, w szczególności Armię Mandżurską.

18 września 1931 doszło do tzw. incydentu mukdeńskiego, prowokacji, za którą odpowiadała Armia Kwantuńska. Dzięki zaskoczeniu Japończycy zajęli Mandżurię. Niepodległość Mandżukuo została ogłoszona 18 lutego 1932 roku. Państwem oficjalnie rządził Puyi, od 1932 jako prezydent, a od 1934 roku jako cesarz. Dwudziestu trzech z osiemdziesięciu członków Ligi Narodów uznało nowe państwo, ale sama Liga zadeklarowała w 1934, że Mandżuria legalnie pozostanie częścią Chin, potwierdzając tym samym wycofanie Japonii z Ligi. Niemcy, Włochy i Związek Radziecki uznawały Mandżukuo. Państwo również zostało uznane przez Kostarykę, Salwador i Watykan. Ponadto rząd mandżurski uznawały również rządy innych sojuszników Japonii i jej marionetki m.in. Mengjiang, birmański rząd Ba Maw, Tajlandii, reżim Wang Jingwei i indyjski rząd Subhas Czandra Bose.

Manchukuo map.png

Według szacunków radzieckiego wywiadu Armia Mandżukuo dysponowała 200.000–220.000 żołnierzy. Skoszarowana Armia Mandżukuo była w pełni zależna od Cesarskiej Armii Japońskiej. Flota Mandżukuo, zawierająca flotę rzeczną i straż przybrzeżną, podlegała dowództwu Japońskiej Trzeciej Floty. Gwardia Cesarska Mandżukuo, licząca 200 żołnierzy, była pod rozkazem cesarza i służyła głównie jako jego ochrona.

Po sowieckiej inwazji 1945 na Mandżukuo, państwo to przestało istnieć i po okupacji radzieckiej wróciło do Chin.

Mengjiang[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Mengjiang.
Mengjiang

Mengjiang (alternatywnie zapisywane jako Mengchiang) był utworzonym w Mongolii Wewnętrznej państewkiem, w pełni zależnym od Japonii. Państwo to rządzone było przez księcia Demchugdongruba, mongolskiego arystokratę wywodzącego się od Czyngis-chana, ale faktycznie kontrolowane było przez japońskie wojsko. Niepodległość Mengjiang została ogłoszona 18 lutego 1936 roku, w wyniku zajęcia tego terytorium przez Japończyków.

Wewnętrzni Mongołowie mieli liczne skargi przeciwko chińskiemu rządowi w Nankinie. Najbardziej chodziło tu o politykę nieograniczonej migracji Chińczyków do tego ogromnego regionu, w której przeważały otwarte równiny i pustynie. Kilku młodych książąt Mongolii Wewnętrznej widziało w zajęciu ich kraju przez Japonię dogodną szansę na zdobycie Mongolii Zewnętrznej od Związku Radzieckiego. Japonia utworzyła Mengjiang, by wykorzystać napięcia między etnicznymi Mongołami i centralnym rządem Chin, który teoretycznie rządził Mongolią Wewnętrzną. Japończycy, dzięki utworzeniu mongolskiego sojusznika w Azji, mieli nadzieję na zdobycie całej Mongolii od Związku Radzieckiego. Kiedy wszystkie rządy marionetki Chin zostały zjednoczone pod rządem Wang Jingwei w marcu 1940, Mengjiang utrzymał swoją oddzielną tożsamość jako autonomiczna federacja. Chociaż pod mocną kontrolą japońskiej Armii Imperialnej, która zajęła teren, książę Demchugdongrub miał swoją własną armię, która była, teoretycznie, niezależna.

Mengjiang upadło w 1945 roku w wyniku klęski Japonii i najazdu ZSRR oraz mongolskiej Armii Czerwonej. Przeważające radzieckie siły posunęły się do Mongolii Wewnętrznej, napotykając na niewielki opór jedynie ze strony mongolskiej kawalerii, która, podobnie jak reszta armii, szybko została zniszczona.

Birma

Birma (reżim Ba Maw)[edytuj | edytuj kod]

Birmański nacjonalistyczny lider Ba Maw utworzył japońską marionetkę w Birmie 1 sierpnia 1942 roku, po tym, jak japońska armia przejęła kontrolę nad Birmą od Wielkiej Brytanii. Reżim Ba Maw zorganizował Birmańską Armię Wyzwoleńczą (później przemianowaną na Birmańską Armię Narodową), dowodzoną przez Aung Sana.

Druga Republika Filipin

Filipiny (druga Republika)[edytuj | edytuj kod]

José Paciano Laurel y García był prezydentem Drugiej Republiki Filipin, japońskiej marionetki utworzonej na Filipinach w 1942 roku. W 1943, filipińskie Zgromadzenie Narodowe zadeklarowało, że Filipiny są niezależną republiką i wybrało Laurela jako prezydenta. Druga Republika upadła wraz z japońską kapitulacją. Laurel został zatrzymany i oskarżony o zdradę rządu USA, ale został objęty amnestią i kontynuował działalność polityczną, zdobywając miejsce w filipińskim senacie.

Republika Chińska – Nankin (reżim Wanga Jingwei)[edytuj | edytuj kod]

Państwo to istniało przez krótki czas. Zostało założone 29 marca 1940 przez Wanga Jingwei, który został szefem wspieranego przez Japonię marionetkowego państwa z siedzibą w Nankinie. Podczas drugiej wojny chińsko-japońskiej, Japonia ruszając ze swoich baz w Mandżurii, zajęła dużą część Wschodnich i Centralnych Chin. Rząd w Nankinie powstał w wyniku połączenia m.in. Tymczasowego Rządu Republiki Chińskiej w Pekinie ze Zreformowanym Rządem Republiki Chińskiej w Nankinie.

Rząd w Nankinie nie miał żadnej prawdziwej władzy i jego główna rola miała służyć jako propagandowe narzędzie dla Japończyków. Rząd w Nankinie zawarł porozumienie z Japonią i Mandżukuo, podpisał pakt antykominternowski w 1941 oraz wypowiedział wojnę Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii 9 stycznia 1943 roku. Ponadto kolaborancki rząd uznał Puyi za prawowitego władcę Mandżukuo.

Republika Chińska – Nankin

Z początku rząd Wanga miał napięte stosunki z Japończykami. Japonia naciskała na reżim aby ten przyjął postawę nacjonalistyczną. Powielanie symboli Kuomintangu prowadziło do częstych konfliktów z Japończykami – przykładem jest chociażby przejęcie flagi od Republiki Chińskiej.

Pogarszająca sytuacja Japonii od 1943 roku ukazywała fakt, że większą rolę w obronie zajętych części Chin spełniała Armia Nankińska niż sama armia japońska. Armia Nankińska nieustannie walczyła przeciwko komunistycznej Nowej Czwartej Armii.

Jingwei Wang zmarł w klinice tokijskiej 10 listopada 1944. Jego następcą został Chen Gongbo. Chen miał jednak zbyt słaby wpływ – faktycznym następcą Wanga okazał się Zhou Fohai, burmistrz Szanghaju.

9 września 1945, w związku z klęską Japonii w II wojnie światowej, państwo poddało się generałowi He Yingqin – sprzymierzeńcowi Czang Kaj-szeka. Generałowie Armii Nankińskiej szybko zadeklarowali przymierze z Generalissimusem i zostali zobowiązani do oparcia się komunistom. Chen Gongbo został schwytany i stracony w 1946 roku.

Indie (Tymczasowy Rząd Wolnych Indii)[edytuj | edytuj kod]

Prowizoryczny Rząd Wolnych Indii był gabinetem cieni pod przewodnictwem Subhasa Czandra Bosego, indyjskiego nacjonalistę, który porzucił pokojowe metody Gandhiego dla osiągnięcia niepodległości. Państwo to istniało jedynie na terytoriach poddanych japońskiej kontroli.

Tymczasowy Rząd Wolnych Indii

Były prezydent Indyjskiego Kongresu Narodowego, Bose został zatrzymany przez brytyjskie władze kolonialne na początku II wojny światowej. W styczniu 1941 roku, po ucieczce z więzienia, przedostaniu się do Niemiec a następnie do Japonii, utworzył Indyjską Armię Wyzwoleńczą, złożoną głównie z indyjskich więźniów. Powstała Niezależna Liga Indyjska, która – idąc za europejskim przykładem – wezwała do tworzenia Indyjskiej Armii Wyzwoleńczej, w której szeregach znaleźli się hinduscy emigranci i jeńcy z armii brytyjskiej, wzięci do niewoli przez Japończyków. Wkrótce armia liczyła już ok. 40 tys. żołnierzy. Kierownictwo rządu i armii objął przybyły właśnie Bose, dzięki poparciu japońskiego premiera gen. Hideki Tojo.
21 października 1943 r. zdecydował się on na ogłoszenie powstania Tymczasowego Rządu Wolnych Indii z sobą na czele (objął on także funkcje ministra wojny i Naczelnego Wodza). Nowy gabinet emigracyjny – oficjalnie uznany przez 9 państw (Japonię, Birmę – reżim Ba Maw, Chorwację, Niemcy, Filipiny, Nankingowskie Chiny, Mandżukuo, Włochy, Syjam) natychmiast wypowiedział wojnę Wielkiej Brytanii i Stanom Zjednoczonym, a w lutym 1944 r. rozpoczął działania wojenne przeciw Brytyjczykom na terenie Birmy. Pod jurysdykcję rządu Bosego, którego tymczasową siedzibą została birmańska stolica Rangun, oddano należące do Indii wysepki w Zatoce Bengalskiej – Andamany i Nikobary, zajęte właśnie przez Japończyków.

Działania wojenne hinduskiej armii toczyły się ze zmiennym szczęściem. W marcu 1944 r. rozpoczęta ofensywa w północnych Indiach była dla Brytyjczyków całkowitym zaskoczeniem i umożliwiła głębokie wbicie się w terytoria indyjskie. Zajęte ziemie oddano pod zarząd Bosego, który ogłosił tymczasową stolicą Indii miasto Imphal w nadgranicznym okręgu Manipur i zachęcał do dalszego marszu na Delhi. Ostatecznie na wiosnę 1945 r. wyczerpane długotrwałymi walkami i zdziesiątkowane tropikalnymi chorobami oddziały poniosły klęskę w Rangun, w wyniku czego miasto zostało zajęte przez Brytyjczyków, a kolaboranckie państwo indyjskie przestało istnieć.

Wietnam[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Wietnamu

Królestwo Wietnamu było krótkotrwałym japońskim stanem marionetkowym, które trwało od 11 marca do 23 sierpnia 1945.

W 1940 r. Japończycy, idąc śladem swych niemieckich sprzymierzeńców w Europie, zajęli francuskie prowincje (Indochiny) w Azji. I podobnie jak Niemcy, zostawili w spokoju francuską administrację kolonialną. Taki stan rzeczy utrzymał się do 9 marca 1945, kiedy to Japończycy oficjalnie przejęli władzę w tej prowincji. Wkrótce po tym, cesarz Bảo Đại unieważnił traktat z Francją z 1884 roku, a Trần Trọng Kim, historyk, stał się prezesem rady ministrów.

W 1945 Wietnam nawiedziła klęska głodu, która spowodowała falę sprzeciwu wobec Francji, a co za tym idzie w krótkim czasie ogłoszenie niepodległości.

Kambodża[edytuj | edytuj kod]

Królestwo Kambodży było krótkotrwałym japońskim stanem marionetkowym, istniejącym od 9 marca do 15 kwietnia 1945 roku.

Królestwo Kambodży

W 1941, Japończycy wchodząc do Kambodży, pozwolili francuskim urzędnikom pozostać na administracyjnych stanowiskach. Japońskie hasło Azja dla Azjatów pozyskiwało wielu kambodżańskich nacjonalistów, wbrew temu, że tokijska polityka miała na celu utrzymać kolonialny rząd indochiński w nominalnej kontroli.

Ta polityka zmieniła się w ciągu ostatnich miesięcy wojny. Japończycy, chcąc zyskać miejscowe poparcie, wyrzucili francuski rząd i zmusili Kambodżę, by oznajmić swoją niepodległość w Wielkiej Wschodnioazjatyckiej Strefie Wspólnego Dobrobytu. Cztery dni później, Król Norodom Sihanouk zadeklarował, że Kampucza (pierwotna nazwa Kambodży) jest niezależna. Współwydawca Nagaravatty, Sơn Ngọc Thành, wrócił w maju z Tokio i został wyznaczony ministrem spraw zagranicznych.

W dniu japońskiej kapitulacji, został ogłoszony nowy rząd na czele z nowym premierem Sơn Ngọc Thành. Jednak w październiku, kiedy Alianci zajęły Phnom Penh, Sơn Ngọc Thành został zatrzymany za współpracowanie z Japończykami i deportowany do Francji. Kilku jego zwolenników pojechało do północno-zachodniej Kambodży, która była pod tajską kontrolą od czasu francusko-tajskiej wojny w 1942, gdzie połączyli się jako część ruchu Khmer Issarak, pierwotnie utworzonym z tajskim poparciem w 1940 roku.

Laos[edytuj | edytuj kod]

Laos

Pierwszą nacjonalistyczną laotańską organizacją był Ruch Narodowej Odnowy powstały w styczniu 1941, kierowany przez księcia Phetxarata i poparty przez miejscowych francuskich urzędników, chociaż nie przez władze Vichy w Hanoi. Ta formacja napisała aktualny do dziś hymn Laosu i zaprojektowała aktualną flagę Laosu kiedy paradoksalnie deklarowała poparcie dla Francji. Kraj oznajmił swoją niepodległość w 1945 roku.

Wszystko przebiegało spokojnie aż do wyzwolenia Francji w 1944 roku, kiedy to Charles de Gaulle doszedł do władzy. To oznaczało koniec przymierza między Japonią i francuską administracją w Indochinach Japończycy nie chcieli pozwolić gaullistom przejąć władzę i pod koniec 1944, dokonali wojskowego zamachu stanu w Hanoi. Część Francuzów uciekło przez góry do Laosu, ścigani przez Japończyków, którzy zajęli Wientian w marcu 1945 i Louangphabang w kwietniu. Król Sisavang Vong został zatrzymany przez Japończyków, natomiast jego syn, książę Savang Vatthana wezwał cały naród, do wsparcia Francuzów. Wielu Laotańczyków zginęło w walce z japońskimi okupantami.

Jednakże książę Phetxarat sprzeciwił się takiej postawie, uważając, że niepodległość Laosu mogłaby zostać zdobyta poprzez przejście na stronę Japończyków, którzy mianowali go premierem Louangphabang, a więc nie całego kraju. W praktyce kraj pogrążony był w chaosie i Phetxarat nie miał żadnej istotnej władzy. Z kolei inny ruch, Lao Seri (Wolni Laotańczycy), otrzymał nieoficjalne poparcie od Wolnego Ruchu Tajów w regionie Isan.

Państwa zależne od Włoch[edytuj | edytuj kod]

Albania[edytuj | edytuj kod]

Albania była włoską marionetką, połączoną unią personalną z Włochami pod panowaniem Wiktora Emanuela III, którego pełny tytuł brzmiał: Król Włoch i Albanii, Imperator Etiopii. Albania była częścią Nowego Imperium Rzymskiego wymyślonego przez włoskiego dyktatora, II Duce, Benito Mussoliniego.

Albania była zależna od Włoch już od I wojny światowej, kiedy to została zajęta przez Włochy jako "protektorat" zgodnie z paktem londyńskim. Włoskie oddziały wycofały się po wojnie, ale w latach 20. i 30. XX wieku, Albania ponownie stawała się coraz bardziej zależna od Włoch. Albańskie rządy i gospodarka były uzależnione od włoskich pożyczek, włoskie osadnictwo nabierało tempa, zaś albańska armia była szkolona przez włoskich instruktorów. Europa, przejęta sprawą aneksji Czechosłowacji przez Niemcy, nie spoglądała na poczynania Włoch, które przecież stanowiły po III Rzeszy główną siłę w Europie. W tym czasie Mussolini wysłał ultimatum do albańskiego Króla Ahmeda Zogu. 25 marca 1939 roku żądając od niego przyłączenia się Albanii do Włoch jako protektoratu. 7 kwietnia włoskie oddziały wylądowały w Albanii. Zogu, jego żona i nowo narodzony syn natychmiast uciekli do Grecji. Pięć dni po najeździe, 12 kwietnia, albański parlament poprzez głosowanie postanowił usunąć dotychczasowego króla i przyłączyć do Włoch w "unii personalnej", oferując albańską koronę Wiktorowi Emanuelowi III. Parlament wybrał największego właściciela ziemskiego Albanii, Shefqet Bey Verlaciego, na premiera. Ponadto Verlaci pełnił obowiązki głowy państwa przez pięć dni, dopóki Wiktor Emanuel III formalnie nie przyjął albańskiej korony na uroczystości w Kwirynale w Rzymie. Król Włoch wyznaczył generała-porucznika Francesco Jacomoni do reprezentowania go w Albanii jako wicekróla.

Albania

15 kwietnia 1939 roku, Albania wycofała się z Ligi Narodów, którą Włochy opuściły w 1937 roku. 3 czerwca 1939, albańskie ministerstwo spraw zagranicznych zostało przyłączone do włoskiego ministerstwa, a dotychczasowy minister, Xhemil Bej Dino, został włoskim ambasadorem.

Albańskie wojsko było pod włoskimi rozkazami i formalnie zostało przyłączone do włoskiej armii w 1940 roku. Dodatkowo włoskie Czarne Koszule utworzyły cztery legiony albańskiej milicji.

Albania wraz Włochami wypowiedziała wojnę Wielkiej Brytanii i Francji 10 czerwca 1940 roku. Albania służyła jako baza dla włoskiego najazdu Grecji w 1941, a albańskie oddziały uczestniczyły w greckiej kampanii. W 1941 roku albański protektorat został powiększony przez aneksję Kosowa z byłej Jugosławii. Wiktor Emanuel III jako "Król Albanii" wypowiedział wojnę Związkowi Radzieckiemu w 1941 roku i Stanom Zjednoczonym w 1942 roku. Ponadto pewna ilość ochotników służyła w 21 Dywizji SS Skanderbeg.

Wiktor Emanuel III abdykował jako król Albanii w 1943 roku, kiedy Włochy opuściły Oś, by dołączyć się do koalicji przeciw Niemcom. W latach 19431944 w kraju zaczyna działać silna partyzantka zdominowana przez komunistów. Albania, mając silny ruch oporu, oparła się Faszystom, przez co była pierwszym stanem, której udało uwolnić się od nazistowskich Niemiec. 28 listopada 1944 Albania ogłoszona została republiką ludową, władzę przejęła komunistyczna APP kierowana przez Envera Hodżę.

Niezależne Państwo Czarnogórskie

Niezależne Państwo Czarnogórskie (reżim Drljevica)[edytuj | edytuj kod]

Montenegro during ww2.png

Lider czarnogórskich federalistów, Sekula Drljevic utworzył Tymczasowy Komitet Administracyjny Czarnogóry 12 lipca 1941 roku. Komitet pierwotnie współpracował z Włochami, przez co w nagrodę w czerwcu 1941 r. został liderem Niepodległego Państwa Czarnogóry – faszystowskiej marionetki Mussoliniego.

Czarnogórski federalista Drljevic walczył w wojnie domowej obok sił Osi przeciw jugosłowiańskim partyzantom i Czetnikom.

W październiku 1941, Drljević został deportowany z Czarnogóry i w 1944 roku, utworzył on Radę Państwową Czarnogóry w Niezależnym Państwie Chorwackim. Rada ta spełniała funkcję rządu na emigracji.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]