Ośmiotysięcznik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rozmieszczenie ośmiotysięczników
Zdjęcie pasma Himalajów widzianego z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej
Mount Everest

Ośmiotysięcznik – popularne wśród himalaistów, jak również miłośników gór i geografów określenie szczytu, którego wierzchołek wznosi się na ponad 8000 metrów nad poziom morza i o wybitności powyżej 500 metrów[1]. Przyjmuje się iż na Ziemi znajduje się czternaście głównych ośmiotysięczników – 10 w Himalajach i 4 w Karakorum. Wśród nich wyróżnia się pięć tak zwanych wysokich ośmiotysięczników, czyli Mount Everest, K2, Kanczendzonga, Lhotse i Makalu, mające ponad lub prawie 8500 metrów. Niezwykłe znaczenie 8000 metrów występuje tylko w układzie metrycznym miar. W anglosaskim układzie miar, wysokości szczytów podajemy w stopach i wtedy pojawiają się dwudziesto- i dwudziestopięciotysięczniki.

Całą czternastkę ośmiotysięczników nazywa się niezbyt precyzyjnie Koroną Himalajów, prawidłowo Koroną Himalajów i Karakorum. Nie należy jej mylić z Koroną Ziemi, która określa najwyższe szczyty górskie poszczególnych kontynentów.

Zdobywanie ośmiotysięczników jest trudne i ryzykowne ze względu na panujące tam warunki. Na wysokości 8000 metrów ciśnienie atmosferyczne oraz ciśnienie cząstkowe jest znacznie niższe niż na poziomie morza. Powoduje to zmniejszenie gradientu między tętnicami a komórkami mięśniowymi, upośledzając tym samym dowóz tlenu do intensywnie pracującego organizmu. Obszary leżące powyżej 8000 m n.p.m. nazywane są strefą śmierci, gdyż człowiek nie jest w stanie przeżyć na tej wysokości dłużej niż kilka dni. Nawet wyrównywanie niedoboru tlenu w organizmie przez korzystanie z butli tlenowej, nie pozwala na dłuższe przebywanie w strefie śmierci. Bardzo niskie ciśnienie przyczynia się bowiem do zmniejszenia zdolności przyłączania tlenu do hemoglobiny, co z kolei powoduje obrzęk płuc, a nawet obrzęk mózgu. Inne objawy choroby wysokościowej mogą pojawić się już znacznie niżej. Dodatkowo powyżej 8000 metrów organizm nie potrafi przyswajać pożywienia i jego bilans energetyczny jest ujemny. To wszystko spowodowało, że pierwsze wejście człowieka na wierzchołek szczytu ośmiotysięcznego miało miejsce dopiero w 1950 roku (Annapurna). Wcześniej jednak osiągano i przekraczano granicę ośmiu tysięcy metrów, na przykład podczas prób zdobycia Everestu przez wyprawy brytyjskie w latach 20. XX wieku.

Pierwsze wejścia[edytuj | edytuj kod]

Na jasnolawendowym tle oznaczono szczyty w Karakorum, pozostałe znajdują się w Himalajach.

Lp. Nazwa Wysokość
m n.p.m.
Pierwsze wejście Pierwsi zdobywcy Pierwsze wejście zimowe Pierwsi zdobywcy zimą
1 Mount Everest 8848 1953-05-2929 maja 1953 Nowa Zelandia Edmund Hillary
Nepal Tenzing Norgay
1980-02-1717 lutego 1980 Polska Krzysztof Wielicki
Polska Leszek Cichy
2 K2 8611 1954-07-3131 lipca 1954 Włochy Achille Compagnoni
Włochy Lino Lacedelli
niezdobyty zimą
3 Kanczendzonga 8586 1955-05-2525 maja 1955 Wielka Brytania George Band
Wielka Brytania Joe Brown
1986-01-1111 stycznia 1986 Polska Jerzy Kukuczka
Polska Krzysztof Wielicki
4 Lhotse 8516 1956-05-1818 maja 1956 Szwajcaria Fritz Luchsinger
Szwajcaria Ernst Reiss
1988-12-3131 grudnia 1988 Polska Krzysztof Wielicki
5 Makalu 8463 1955-05-1515 maja 1955 Francja Lionel Terray
Francja Jean Couzy
2009-02-099 lutego 2009 Kazachstan Denis Urubko
Włochy Simone Moro
6 Czo Oju 8201 1954-10-1919 października 1954 Austria Sepp Joechler
Austria Herbert Tichy
Nepal Psan Dawa Lama
1985-02-1212 lutego 1985 Polska Maciej Berbeka
Polska Maciej Pawlikowski
7 Dhaulagiri 8167 1960-05-1313 maja 1960 Austria Kurt Diemberger
Austria Albin Schelbert
Nepal Nawang Dorje
Nepal Nima Dorje
Niemcy Peter Diener
Szwajcaria Ernst Forrer
1985-01-2121 stycznia 1985 Polska Andrzej Czok
Polska Jerzy Kukuczka[2]
8 Manaslu 8156 1956-05-099 maja 1956 Japonia Toshio Imanishi
Nepal Gyalzen Norbu
1984-01-1212 stycznia 1984 Polska Maciej Berbeka
Polska Ryszard Gajewski
9 Nanga Parbat 8126 1953-07-033 lipca 1953 Austria Hermann Buhl niezdobyty zimą
10 Annapurna I 8091 1950-06-033 czerwca 1950 Francja Maurice Herzog
Francja Louis Lachenal
1987-02-033 lutego 1987 Polska Artur Hajzer
Polska Jerzy Kukuczka
11 Gaszerbrum I 8068 1958-07-055 lipca 1958 Stany Zjednoczone Andrew Kauffman
Stany Zjednoczone Pete Schoening
2012-03-099 marca 2012 Polska Adam Bielecki
Polska Janusz Gołąb
12 Broad Peak 8047 1957-06-099 czerwca 1957 Austria Hermann Buhl
Austria Kurt Diemberger
Austria Marcus Schmuck
Austria Fritz Wintersteller
2013-03-055 marca 2013 Polska Maciej Berbeka
Polska Adam Bielecki
Polska Tomasz Kowalski
Polska Artur Małek
13 Gaszerbrum II 8035 1956-07-077 lipca 1956 Austria Joseph Larch
Austria Fritz Moravec
Austria Hans Willenpart
2011-02-022 lutego 2011 Kazachstan Denis Urubko
Włochy Simone Moro
Stany Zjednoczone Cory Richards
14 Sziszapangma 8013 1964-05-022 maja 1964 Chińska Republika Ludowa Xu Jing
Chińska Republika Ludowa Zhang Junyan
Chińska Republika Ludowa Wang Fuzhou
Chińska Republika Ludowa Wu Zongyue
Chińska Republika Ludowa Chen Shan
Chińska Republika Ludowa Sodnam Dorje
Chińska Republika Ludowa Cheng Tianliang
Chińska Republika Ludowa Migmar Zhaxi
Chińska Republika Ludowa Dorje
Chińska Republika Ludowa Yun Deng
2005-01-1414 stycznia 2005 Polska Piotr Morawski
Włochy Simone Moro

Zdobywcy wszystkich głównych ośmiotysięczników[edytuj | edytuj kod]

Źródło: Zestawienie na 8000ers.com. [dostęp 2012-05-26].

Lp. Imię i nazwisko Okres Kraj Uwagi
1 Reinhold Messner 1970-1986  Włochy 6 nowych dróg, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych, 2 samotnie
2 Jerzy Kukuczka 1979-1987  Polska 9 nowych dróg, 4 zimowe, 1 z dodatkowym tlenem, 1 samotnie
3 Erhard Loretan 1982-1995  Szwajcaria 2 nowe drogi, 1 zimowe, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
4 Carlos Carsolio 1985-1996  Meksyk 3 nowe drogi, 1 z tlenem
5 Krzysztof Wielicki 1980-1996  Polska 3 nowe drogi, 3 zimowe, 1 z tlenem
6 Juanito Oiarzabal 1985-1999  Hiszpania 1 nowa droga; za pierwszym razem Mount Everest zdobył z dodatkowym tlenem (1993), za drugim bez (2001)
7 Sergio Martini 1983-2000  Włochy 2 z tlenem
8 Park Young-seok 1993-2001  Korea Południowa 1 zimowe, 5 z tlenem
9 Um Hong-gil 1988-2001  Korea Południowa 3 z tlenem
10 Alberto Iñurrategi 1991-2002  Hiszpania 1 nowa droga, 1 zimowe, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
11 Han Wang-yong 1994-2003  Korea Południowa 3 z tlenem
12 Ed Viesturs 1989-2005  Stany Zjednoczone wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
13 Silvio Mondinelli 1993-2007  Włochy wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
14 Iván Vallejo 1997-2008  Ekwador wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
15 Denis Urubko 2000-2009  Kazachstan 3 nowe drogi, 2 zimowe, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
16 Ralf Dujmovits 1990-2009  Niemcy 1 z tlenem
17 Veikka Gustafsson 1993-2009  Finlandia wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
18 Andrew Lock 1993-2009  Australia 1 z tlenem
19 João Garcia 1993-2010  Portugalia 1 nowa droga, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
20 Piotr Pustelnik 1990-2010  Polska 1 samotne[3], 1 nowa droga, 7 z tlenem[4]
21 Edurne Pasaban 2001-2010  Hiszpania pierwsza kobieta, 2 z tlenem
22 Abele Blanc 1992-2011  Włochy 1 z tlenem (Kanczendzonga); za pierwszym razem Mount Everest zdobył z dodatkowym tlenem (1992), za drugim bez (2010)
23 Mingma 2000-2011  Nepal 5 z tlenem
24 Gerlinde Kaltenbrunner 1998-2011  Austria druga kobieta, pierwsza kobieta bez użycia butli tlenowych
25 Wasilij Piwcow 2001-2011  Kazachstan 1 z tlenem; ostatni szczyt (K2) wspólnie z Żumajewem
25 Maksut Żumajew 2001-2011  Kazachstan bez użycia butli tlenowych; ostatni szczyt (K2) wspólnie z Piwcowem
27 Kim Jae-soo 1990-2011  Korea Południowa 5 z tlenem
28 Mario Luciano Panzeri 1988–2012  Włochy wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych
29 Hirotaka Takeuchi 1995–2012  Japonia 3 z tlenem
30 Chhang Dawa 2001-2013  Nepal
31 Kim Chang-Ho 2005-2013  Korea Południowa wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych

W latach 1997–2010 Koreanka Oh Eun-sun zdobyła rzekomo wszystkie ośmiotysięczniki, jednak w grudniu 2010 roku wykazano, że wejście na Kanczendzongę w 2009 roku nie miało miejsca. Tym sposobem pierwszą kobietą i zarazem 21. osobą z Koroną Himalajów i Karakorum została Edurne Pasaban zdobywając Sziszapangmę 17 maja 2010 roku[5][6].

Polska Korona Himalajów i Karakorum kobiet[edytuj | edytuj kod]

K2 – drugi co do wysokości ośmiotysięcznik

18 maja 2009 roku, po wejściu Kingi Baranowskiej na Kanczendzongę, Polska została pierwszym krajem, którego przedstawicielki zdobyły wszystkie 14. ośmiotysięczników[7].

Lp. Nazwa Imię i nazwisko Data zdobycia[7]
1 Gaszerbrum II Halina Krüger-Syrokomska
Anna Okopińska
12.08.1975
2 Mount Everest Wanda Rutkiewicz 16.10.1978
3 Broad Peak Krystyna Palmowska 30.06.1983
4 Nanga Parbat Anna Czerwińska
Krystyna Palmowska
Wanda Rutkiewicz
15.07.1985
5 K2 Wanda Rutkiewicz 23.06.1986
6 Sziszapangma Wanda Rutkiewicz 18.09.1987
7 Gaszerbrum I Ewa Panejko-Pankiewicz
Wanda Rutkiewicz
16.07.1990
8 Czo Oju Wanda Rutkiewicz 26.09.1991
9 Annapurna I Wanda Rutkiewicz 22.10.1991
10 Lhotse Anna Czerwińska 21.05.2001
11 Makalu Anna Czerwińska 25.05.2006
12 Dhaulagiri I Kinga Baranowska 01.05.2008
13 Manaslu Kinga Baranowska 05.10.2008
14 Kanczendzonga Kinga Baranowska 18.05.2009

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło ośmiotysięcznik w Wikisłowniku