Oświęcim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Oświęcim – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. ostrzeszowskim, w gminie Doruchów.
Oświęcim
Herb Flaga
Herb Oświęcimia Flaga Oświęcimia
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat oświęcimski
Gmina gmina miejska
Aglomeracja bielska
Data założenia XII wiek
Prawa miejskie 1272, 1291
Prezydent p.o. Janusz Chwierut (prezydent elekt Jacek Grosser)
Powierzchnia 30[1] km²
Wysokość 230 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

40 324 [2].
1330 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 33
Kod pocztowy 32-600, 32-601, 32-602, 32-603, 32-606, 32-610
Tablice rejestracyjne KOS
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Oświęcim
Oświęcim
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Oświęcim
Oświęcim
Ziemia 50°02′21″N 19°13′15″E/50,039167 19,220833Na mapach: 50°02′21″N 19°13′15″E/50,039167 19,220833
TERC
(TERYT)
2121513011
SIMC 0924997
Urząd miejski
ul. Zaborska 2
32-600 Oświęcim
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Oświęcim w Wikisłowniku
Strona internetowa

Oświęcim (niem. Auschwitz, jid. Oshpitizin, rom. Auszwica) – miasto i gmina w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim (jego siedziba). W mieście znajduje się również siedziba władz gminy wiejskiej Oświęcim. Przez miasto przepływa rzeka Soła. Miasto znajduje się przy ujściu Soły do Wisły. Według danych z 31 marca 2011 miasto miało 40 324 mieszkańców, co plasowało je na czwartym miejscu wśród miast województwa małopolskiego.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bielskiego. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[3].

Oświęcim leży w centrum Kotliny Oświęcimskiej, pomiędzy Pogórzem Karpackim a Wyżyną Śląską. Z okolicznymi regionami – Małopolską, Górnym Śląskiem, Żywiecczyzną i Śląskiem Cieszyńskim – łączą dogodne połączenia kolejowe, drogowe i wodne.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Martin Waldseemüller, fragment mapy Małopolski z zaznaczonym Oświęcimiem (Ausuiz)[4]
Księstwo Oświęcimskie i Zatorskie – mapa Abrahama Orteliusa z 1603 z zaznaczonym Oświęcimiem w formie "Ozwieczin".

Oświęcim jest polską nazwą miejscowości o 800-letniej historii. Pisownia wyrazu potwierdza jego słowiański charakter[5]. Etymolodzy zaliczają go do nazw dzierżawczych (Oświęcim – gród Oświęcima). W zachowanych materiałach nazwa „Oświęcim” występuje w różnych językach – polskim, czeskim, niemieckim lub łacińskim, np.: Ospenchin (1217 r.), Osvencin (1280 r.), Hospencin (1283 r.), Osswetem (1290 r.), Uspencin (1297 r.), Oswentim (1302 r.), Wswencim (1304 r.), Auswintzen (1312 r.), Oswiecim (1314 r.), Oswencin (1327 r.), Auswieczin (1372 r.), Awswiczin (1372 r.), Uswiczin (1400 r.).

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Oszwyancim wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[6].

Miejscowość pod nazwą Ozwieczin na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego z 1603 roku zaznaczył flamandzki geograf i kartograf Abraham Ortelius[7].

Spotykamy się także z innymi przekazami: Ossvancin, Osvencim, Osvenczyn, Osvacim, Osswanczyn, Ossvijancin, Osswancin, Oswęcim, względnie Ossvencim. W łacinie nazwa zapisywana była jako Osswencimen lub Osviecimensis. Jako że Oświęcim był ważnym ośrodkiem handlowym, niemieccy kupcy oraz osadnicy nadawali mu swoją, niemieckojęzyczną nazwę – Auswintz, co znalazło odzwierciedlanie w XIV-wiecznych dokumentach książąt opolskich i cieszyńskich. Niemiecka nazwa miasta Auschwitz zaczęła się pojawiać już w XV wieku na różnych mapach geograficznych niemieckojęzycznych, w słownikach i opracowaniach historycznych. W okresie zaboru austriackiego, tj. w latach 1772-1918 widniała w dwujęzycznych dokumentach, Oświęcim z polskiej wersji był w niemieckim tłumaczeniu miastem Auschwitz. Po włączeniu do Rzeszy Niemieckiej okupant zmienił nazwę z polskiej ponownie na niemiecką. Dlatego w nazwie Konzentrationslager pojawiła się niemiecka nazwa Oświęcimia. Zaraz po zajęciu Oświęcimia przez Armię Czerwoną (27 stycznia 1945) miastu przywrócono jego polską nazwę.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2002[8] Oświęcim ma obszar 30,3 km², w tym:

  • użytki rolne: 34%
  • użytki leśne: 1%

Miasto stanowi 7,46% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Chełmek, Libiąż, Oświęcim.

Symbole miasta[edytuj | edytuj kod]

  • Herb miasta Oświęcim – historyczny herb miasta Oświęcimia stanowi: „W polu błękitnym pośrodku tarczy kamienna biała wieża o poszerzonej podstawie, o pięciu blankach, z wysokim trapezowym dachem z czerwonych dachówek. Na szczycie dachu dwie złote gałki rozmieszczone po obu jego stronach na jednym poziomie. W wieży – jeden pod drugim – dwa czarne prostokątne, w górze zaokrąglone, okienne otwory. Obok wieży, po obu jej stronach, złote pół orły na błękitnym tle symbolizujące przynależność do dawnego Księstwa Opolskiego i Śląska, odwrócone od siebie głowami. Tarcza herbowa bez bordiury.”
  • Flaga miasta Oświęcimiaflagą miasta Oświęcimia jest prostokątny płat tkaniny o bokach w stosunku 5:8. Na błękitnym tle płatu flagi umieszczony jest, na jej środku, herb miasta Oświęcimia bez bordiury. Wielkość herbu (wysokość, szerokość) stanowi połowę krótszego boku flagi. Flaga masztowo-dekoracyjna ma herb miasta Oświęcimia, umieszczony w górnej części płatu flagi.
  • Logo Oświęcimia – znak promocyjny miasta zbudowany z logotypu „Miasto Oświęcim” oraz znaku graficznego przedstawiającego podrywającego się do lotu ptaka – białego gołębia (symbol pokoju). Tło przedstawia dwie postacie, w różnych odcieniach, symbolizujące jedność ras. Logo zostało stworzone na potrzeby kreowania nowego wizerunku: „Oświęcim – Miasto Pokoju”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rynek w Oświęcimiu
Ulica Dąbrowskiego między zamkiem a kościołem Wniebowzięcia NMP
Odrestaurowany zamek
Brama główna niemieckiego obozu zagłady Auschwitz I utworzonego tu w wiosną 1940 na bazie austriackich, następnie polskich koszar artyleryjskich, dziś muzeum

Miasto ma ponad 800-letnią historię i należy do najstarszych piastowskich grodów kasztelańskich w Polsce. Według zachowanych dokumentów około 1179 r. gród oświęcimski został przekazany przez Kazimierza Sprawiedliwego na rzecz swojego bratanka Mieszka Plątonogiego, księcia opolskiego i raciborskiego. Od tego momentu losy związane były z dziejami Śląska i Małopolski, a w XIV w. również z historią Korony Czeskiej.

Za rządów księcia opolskiego Władysława I (ok. 1272 r.) Oświęcim otrzymał lwóweckie prawa miejskie. Potwierdzono je 3 września 1291 rozszerzając dodatkowo o nowy przywilej gospodarczy i sądowniczy. W 1281 roku ziemia oświęcimska weszła w skład nowo powstałego księstwa cieszyńskiego, a w latach 1312-1317 powstało księstwo oświęcimskie, którego władcą był książę Władysław. W 1327 roku księstwo zostało uzależnione od Czech na ponad wiek. W 1445 r. nastąpił jego podział na księstwa: oświęcimskie, zatorskie i toszeckie. W 1457 książę Jan sprzedał księstwo oświęcimskie królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi, dzięki czemu Oświęcim znów wrócił do Polski w granicach, której pozostawał przez następne 330 lat. 19 marca 1454 roku Jan IV (ostatni książę oświęcimski) złożył hołd lenny królowi Polski, Kazimierzowi Jagiellończykowi, a 21 lutego 1457 roku sprzedał mu swoje księstwo za 50 tys. kop groszy praskich. Od tego momentu zwierzchnikiem księstwa stał się mianowany przez polskiego króla starosta; szlachta zachowała odrębne prawa[9]. W 1564 roku księstwo oświęcimskie i zatorskie wcielono od Korony Królestwa Polskiego, równocześnie przyłączono je do województwa krakowskiego, jako powiat śląski.

W okresie wojen szwedzkich Oświęcim został poważnie zniszczony, a wraz z I rozbiorem Polski w 1772 ziemia oświęcimska została wcielona do zaboru austriackiego, aż do 1918 roku. Cesarz austriacki tytułował się między innymi jako Książę Oświęcimia. W latach 1929-1931 miasto było siedzibą powiatu, ale w 1932 r. powiat oświęcimski zlikwidowano.

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Auschwitz-Birkenau.

We wrześniu 1939 miasto zostało zajęte przez Wehrmacht. Wycofujące się z Oświęcimia i okolic Wojsko Polskie wysadziło w powietrze most na rzece Sole, łączący lewo i prawobrzeżną część miasta. Oświęcim dekretem Hitlera z 8 października 1939 został wcielony do III Rzeszy. W czasie II wojny światowej znajdował się tutaj największy niemiecki obóz koncentracyjny i ośrodek zagłady Auschwitz-Birkenau. W skład kompleksu wchodził obóz macierzysty KL Auschwitz I w Oświęcimiu, KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince, KL Auschwitz III-Monowitz w Monowicach oraz system wielu podobozów. W 1941, biorąc pod uwagę dogodne położenie miasta oraz możliwości techniczno-surowcowe terenu, koncern IG Farben przyjął od rządu niemieckiego zlecenie wybudowania i uruchomienia na jego wschodnich obrzeżach fabryki chemicznej, która miała wytwarzać produkty niezbędne w czasie wojny dla potrzeb militarnych.

Oświęcim został wcielony administracyjnie do III Rzeszy w granice rejencji śląskiej. Niemcy postanowili usunąć miejscową ludność z najbliższej okolicy planowanego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Aby pozbyć się świadków oraz uniemożliwić miejscowej ludności kontakt z przyszłymi więźniami zaplanowano wokół obozu strefę buforową o powierzchni około 40 kilometrów kwadratowych[10]. Wysiedlenia okolicznej ludności odbyły się w dwóch etapach na przełomie 1940-1941 roku. W pierwszej turze, 19 czerwca 1940 roku, zostali wysiedleni mieszkańcy tak zwanej Osady Barakowej. Większość budynków wysiedleńców została rozebrana, a pozyskany materiał wykorzystany do rozbudowy obozu. W bezpośrednim sąsiedztwie obozu Auschwitz I rozebrano ponad sto budynków. W drugiej na przełomie lipca i listopada 1940 roku oraz kwietniu 1941 Niemcy usunęli ludność z lewobrzeżnej dzielnicy Oświęcimia – Zasola[11]. Również w tym przypadku po deportacjach rozbierano zabudowania mieszkalne. W Pławach i Harmężach zniszczono w ten sposób ponad 90 procent gospodarstw. W Brzezince z kolei z przeszło 500 budynków mieszkalnych istniejących przed wojną zostało jedynie sześć. W Babicach, Broszkowicach, Borze i Rajsku rozebrano ponad 40 procent domów. Część budynków pozostawiono z przeznaczeniem dla rodzin SS-manów pilnującej obozu oraz Niemców zatrudnionych przy budowie fabryki chemicznej należącej do koncernu IG Farben[12]. Dnia 8 marca 1941 wysiedlono mieszkańców wsi Pławy, których wywieziono do Gorlic. Wysiedlono również mieszkańców Boru i Bud (przysiółki Brzeszcz), Harmęża, Rajska, Brzezinki, Babic i Broszkowic, których wywieziono do miejscowości znajdujących się w granicach Generalnego Gubernatorstwa oraz do pobliskich miejscowości na Górnym Śląsku (Bojszowy, Jedliny, Wola), a także w powiecie bielskim (Dankowice, Osiek, Grojec, Monowice, Dwory). W efekcie wysiedlenia z Oświęcimia i okolic usunięto około 17 000 Polaków oraz Żydów całkowicie niszcząc osiem wsi. W Oświęcimiu pod koniec kwietnia mieszkało jedynie 7600 ludzi, z czego około 90% stanowili Polacy. Do gett deportowano całą żydowską ludność Oświęcimia – łącznie około 7 tysięcy osób.

27 stycznia 1945, obóz Auschwitz-Birkenau został wyzwolony przez Armię Czerwoną. Do dziś pozostaje on symbolem tragicznej historii masowej zagłady 1,1 – 1,3 mln ludzi[13], różnej narodowości i wyznań. Około 90% ofiar stanowili Żydzi. Drugą nacją wśród ofiar stanowili Polacy w liczbie około 75 tysięcy.

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu obozu, NKWD utworzyło na jego terenie dwa obozy przejściowe dla jeńców niemieckich. Obóz w Oświęcimiu funkcjonował przypuszczalnie do jesieni 1945, natomiast drugi z nich – założony w obrębie byłego KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince – do wiosny 1946. W obozach tych przebywało około piętnaście tysięcy osób. Ich komendantem był sowiecki pułkownik o nazwisku Masłobojew.

Ponadto w Oświęcimiu istniał obóz Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, który został utworzony niedaleko dworca kolejowego w Oświęcimiu na terenie byłego „Gemeinschaftslagru”. Trzy bloki, które wchodziły kiedyś w skład „Gemeinschaftslagru”, zachowane do dzisiaj, są położone w połowie drogi między muzeum Auschwitz a Birkenau. W usytuowanych obok pięciu drewnianych barakach powstał obóz, w którym komunistyczne władze polskie umieszczały osoby podejrzane o członkostwo w NSDAP, Hitlerjugend i BDM oraz niemieckich cywilów i volksdeutscherów, jak również Górnoślązaków podejrzewanych o brak lojalności wobec Polski. Obóz był dookoła ogrodzony i strzeżony przez wartowników. Więźniowie tego obozu m.in. demontowali urządzenia w zakładach chemicznych w Monowicach, które następnie były wywożone do ZSRR. Obóz został zlikwidowany prawdopodobnie w marcu 1946. Od 20 kwietnia 1945 do lutego 1946 odnotowano tam 144 zgony osób pochodzących głównie z okolic Bielska-Białej oraz ze Śląska i z Niemiec.

Obecnie na terenie byłego obozu znajduje się Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, powstałe w 1947 r., a w 1979 r. wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

W 1952 r. powstał powiat oświęcimski, który po reformie administracyjnej w 1975 wszedł w skład województwa bielskiego. W 1979 utworzono urząd Prezydenta Miasta. W 1999 w wyniku nowego podziału administracyjnego ponownie miasto stało się siedzibą powiatu wchodzącego w skład województwa małopolskiego.

Podczas pierwszej pielgrzymki do Polski (1979) miasto i muzeum znalazło się na trasie pielgrzymki Papieża Jana Pawła II.

1 września 1980 w Zakładach Chemicznych „Oświęcim” założono Komisję Kombinatu NSZZ „Solidarność” (Region Podbeskidzie). Redagowano zakładowe pismo Solidarności – „Ozon”. Po wprowadzeniu Stanu Wojennego w mieście organizowano podziemną działalność Solidarności, pomagano osobom represjonowanym oraz kolportowano wydawnictwa podziemne. Jednym z ówczesnych działaczy oświęcimskiego podziemia był Andrzej Chlewicki. 29 kwietnia 1983 (w czasie zawieszenia Stanu Wojennego) w Zakładach Chemicznych „Oświęcim” milicja zatrzymała 3-osobową nieformalną grupę kolporterów ulotek i wydawnictw.

W roku 2006 w dniu 28 maja Oświęcim odwiedził Papież Benedykt XVI.

25 czerwca 2006 na terenie miasta odbyło się referendum lokalne w sprawie wystąpienia do Rady Ministrów z wnioskiem o połączenie Gminy Miasto Oświęcim z okalającą ją Gminą Oświęcim w jedną jednostkę samorządu terytorialnego. Referendum okazało się nieważne ze względu na niską frekwencję (wzięło w nim udział 2362 osoby co stanowiło 6,97% uprawnionych do głosowania).

Historia Żydów w Oświęcimiu[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi Żydzi przybyli do Oświęcimia w połowie XVI wieku. W 1563 wydano zakaz osiedlania się Żydom w mieście, jednak już w 1588 udało im się tutaj zbudować bóżnicę z kirkutem. W 1666 Żydzi mieli w mieście 20 budynków. Kahał powstał w drugiej połowie XVIII wieku, obejmując swoją władzą obszar dawnego Księstwa Oświęcimskiego. W drugiej połowie XIX wieku znaczne tu były wpływy chasydyzmu. W 1765 mieszkało w Oświęcimiu 133 Żydów, w 1910-3 tys., a w 1921-4950 (40% ludności).

W czasie II wojny światowej Oświęcimscy Żydzi zostali umieszczeni w gettach w Chrzanowie, Będzinie i Sosnowcu (1941), skąd po ich likwidacji trafili do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.

Po wojnie nieliczni ocaleni Żydzi powrócili do Oświęcimia. W 1946 roku żyło tutaj 186 Żydów. Do 1955 roku prawdopodobnie wszyscy wyemigrowali. W latach 60. do miasta wrócił Szymon Kluger.

W 1998 roku nastąpiło uroczyste przekazanie Gminie Wyznaniowej Żydowskiej z Bielska-Białej synagogi Chewra Lomdei Misznajot przy placu ks. J. Skarbka 3, przy której wybudowane zostało Edukacyjne Centrum Żydowskie. Otwarcie centrum nastąpiło 12 września 2000 roku. Celem ośrodka jest upamiętnianie ofiar Zagłady poprzez studia nad historią i kulturą Żydów polskich na przykładzie Oświęcimia. W 2000 roku zmarł Szymon Kluger, ostatni do końca mieszkający w Oświęcimiu Żyd. Został pochowany na miejscowym kirkucie.

Wojnę przetrwała również synagoga należąca do chasydów z Bobowej. Jednak w 2005 roku, ze względu na fatalny stan techniczny została wyburzona. Znajdowała się niedaleko nieistniejącej Wielkiej Synagogi, spalonej w 1939 roku.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Oświęcimiu

Osiedla w Oświęcimiu[edytuj | edytuj kod]

Jednostki pomocnicze miasta Oświęcim:

Powyższy podział nie uwzględnia nazw zwyczajowych. Szczególnie dotyczy to osiedla Chemików, które ze względu na swoją wielkość zostało podzielone na cztery jednostki pomocnicze gminy: Osiedle Północ (największe, ok. 6 tys. mieszkańców), Osiedle Południe, Osiedle Wschód i Osiedle Zachód.

Ze względu na odmienną architekturę (bloki 10-piętrowe), wyróżnia się jeszcze osiedle S-Centrum, które formalnie jest częścią Osiedla Zachód.

Połączenia[edytuj | edytuj kod]

Dworzec kolejowy w Oświęcimiu

Oświęcim leży na skrzyżowaniu się wielu ciągów komunikacyjnych, takich jak:

Dodatkowo Oświęcim jest ważnym węzłem kolejowym z połączeniami krajowymi i międzynarodowymi:

Najbliższe porty lotnicze:

W Oświęcimiu rozpoczyna się Droga Wodna Górnej Wisły.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: MZK Oświęcim.

W Oświęcimiu funkcjonuje:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

W Oświęcimiu funkcjonują liczne placówki kulturalne i oświatowe. Ich zadaniem jest kreowanie wizerunku Oświęcimia jako miasta pokoju, popularyzowanie podejmowanych w nim inicjatyw pokojowych oraz promocja miejscowych środowisk twórczych w kraju i za granicą. Działające instytucje:

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Uczelnie[edytuj | edytuj kod]

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kryta pływalnia
Sztuczne lodowisko

Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji[edytuj | edytuj kod]

  • Kryta pływalnia, ul Chemików 2
  • Hala lodowa, ul Chemików 4
  • Boiska do piłki nożnej: w międzywalu Soły i na osiedlu „Domki Szeregowe”
  • Zespół boisk na osiedlu Stare Stawy
  • „Hotel Olimpijski”

Kluby sportowe[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też: KS Unia Oświęcim

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki

Kościoły protestanckie

Inne

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Struktury wyznaniowe w Oświęcimiu, w sekcji Świadkowie Jehowy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane z 31 grudnia 2010[15]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 39 885 100 21 084 52,9 18 801 47,1
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1329,5 702,8 626,7

Osoby związane z Oświęcimiem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Oświęcimiem.

Postaci oświecenia: Łukasz Górnicki, Jan Sacranus, Syreniusz-twórca „Zielnika Polskiego”. Tadeusz Makowski.

Honorowi obywatele Oświęcimia[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Przypisy

  1. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2008 r. (GUS), [1].
  2. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  3. Franciszek Leśniak, Król i jego miasta w województwie krakowskim (od wieku XVI do pierwszej połowy XVIII), w: Dwór a kraj. Między centrum a peryferiami władzy, Kraków 2003, s. 148.
  4. „Karte von der, Germania, Kleinpolen, Hungary, Walachai u. Siebenbuergen nebst Theilen der angraenzenden Laender” z „Claudii Ptolemaei geographicae enarrationis libri octo”, 1525, Strassburg.
  5. Na podstawie:Elżbieta Skalińska-Dindorf, Kronika Oświęcimia, Oświęcimskie Centrum Kultury 2007, ISBN 978-83-7204-614-7.
  6. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.223.
  7. T"he Dukedomes of Oswitz and Zator. Lawrence H. Slaughter Collection of English maps, charts, globes, books and atlases . Abraham Ortelius his epitome of the theater of the worlde. Nowe latlye ... renewed and augmented ...", Micheal Coignet, Antwarpe 1603..
  8. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  9. Krzysztof Rafał Prokop, "Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne", PAU 2002, ISBN 978-83-88857-31-2.
  10. Blisko Domu – Oświęcimianie w KL Auschwitz.
  11. "Oświęcim w oczach SS", KAW, Katowice 1985, ISBN 8303010247, str.35.
  12. Gazeta wyborcza, „IPN umorzył sprawę wojennych wysiedleń Polaków z Oświęcimia” dostęp 2010-09-06.
  13. F. Piper, Ilu ludzi zginęło w KL Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945-1990, Oświęcim 1992, s 92-94, gdzie autor opowiada się raczej za niższą z tych dwóch granic, nie odrzucając teoretycznie wyższej
  14. zbór „Salem” w Oświęcimiu.
  15. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2012-03-20].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons