Ożanka właściwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ożanka właściwa
Teucrium chamaedrys 100705.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj ożanka
Gatunek ożanka właściwa
Nazwa systematyczna
Teucrium chamaedrys L.
Sp. pl. 2:565. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Ożanka właściwa (Teucrium chamaedrys L.) – gatunek rośliny należący do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje dziko w Afryce Północnej (Algieria, Tunezja, Maroko), w środkowej i południowo-wschodniej Europie i w Azji Zachodniej aż po Ural i Iran[2]. W Polsce rzadka, spotykana głównie na Wyżynie Lubelskiej, Roztoczu, Polesiu i w dolinie Wisły od ujścia Sanu do ujścia Wieprza. Na nielicznych stanowiskach występuje jeszcze w Niecce Nidziańskiej, Bramie Krakowskiej i w Karpatach (tutaj tylko na jednym stanowisku w Małym Grojcu w Kotlinie Żywieckiej)[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty
Obwódka z ożanki właściwej
Pokrój
Niewielki półkrzew, o wysokości 15–30 cm.
Łodyga
Wzniesiona, rozesłana, dźwigająca się, owłosiona. Rozgałęziona, często purpurowo nabiegła.
Liście
Jajowate, dolne ogonkowe.
Kwiaty
Różowe, czasami czerwone, zebrane po 6 w nibyokółkach.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Podkrzew, chamefit. Kwitnie od lipca do września. Porasta suche murawy, zarośla, polany, kamieniste i słoneczne zbocza. Występuje do wysokości 1700 m n.p.m. Gatunek charakterystyczny dla klasy Festuco-Brometea[4]. Liczba chromosomów 2n = 60, 62[3].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zróżnicowany na 14 podgatunków i jedną odmianę[5]:

  • Teucrium chamaedrys subsp. albarracinii (Pau) Rech.f. - występuje w Hispanii i Francji
  • Teucrium chamaedrys subsp. algeriense Rech.f. - rośnie w Algierii
  • Teucrium chamaedrys subsp. chamaedrys - występuje w całym zasięgu gatunku
  • Teucrium chamaedrys subsp. germanicum (F.Herm.) Rech.f. - rośnie we Francji i Niemczech
  • Teucrium chamaedrys subsp. gracile (Batt.) Rech.f. - występuje w Maroko i Algierii
  • Teucrium chamaedrys subsp. lydium O.Schwarz - rośnie w Grecji i Turcji
  • Teucrium chamaedrys var. multinodum Bordz. - występuje w Kaukazie Południowym
  • Teucrium chamaedrys subsp. nuchense (K.Koch) Rech.f. - rośnie w Kaukazie
  • Teucrium chamaedrys subsp. olympicum Rech.f. - występuje w Grecji
  • Teucrium chamaedrys subsp. pectinatum Rech.f. - rośnie we Francji i Włoszech
  • Teucrium chamaedrys subsp. pinnatifidum (Sennen) Rech.f. - występuje w Hiszpanii, Francji, na Balearach i Korsyce
  • Teucrium chamaedrys subsp. sinuatum (Celak.) Rech.f. - rośnie w Turcji, Iraku i Iranie
  • Teucrium chamaedrys subsp. syspirense (K.Koch) Rech.f. - występuje w Turcji, Iranie i na Krymie
  • Teucrium chamaedrys subsp. tauricola Rech.f. - rośnie w Turcji i Syrii
  • Teucrium chamaedrys subsp. trapezunticum Rech.f. - występuje w Turcji i Kaukazie Południowym

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Najlepiej rośnie na przepuszczalnej i jałowej glebie na słonecznym stanowisku. Rozmnaża się przez wysiew nasion wiosną, lub przez podział kęp jesienią. Strefy mrozoodporności 5-10[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-02].
  3. 3,0 3,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  5. World Checklist of Selected Plant Families [dostęp 2013-11-11]
  6. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.