Ożwiowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ożwiowate
Kwiat Loasa vulcanica
Kwiat Loasa vulcanica
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd dereniowce
Rodzina ożwiowate
Nazwa systematyczna
Loasaceae Juss.
Ann. Mus. Natl. Hist. Nat. 5: 21. 1804[2]
Typ nomenklatoryczny
Loasa Adans. (1763)[2]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Eucnide urens
Caiophora chuquitensis
Kissenia capensis

Ożwiowate (Loasaceae) – rodzina roślin z rzędu dereniowców. Obejmuje 20 rodzajów z około 330 gatunkami[3]. Największe ich zróżnicowanie występuje w zachodniej części Stanów Zjednoczonych i w Meksyku, nieco mniejsze w Andach w Ameryce Południowej. Cały zasięg rodziny obejmuje rozległe obszary Ameryki Północnej na południe od Kanady oraz Amerykę Południową bez jej wschodniej części i południowych krańców. Tylko jeden rodzaj (Kissenia) reprezentowany jest w Afryce (jeden gatunek w południowo-zachodniej części, drugi w północno-wschodniej oraz na przyległym Półwyspie Arabskim). Jeden rodzaj (Plakothira) z 3 gatunkami występuje na Markizach. Rośliny te zajmują różne siedliska od wilgotnych lasów, poprzez stepy i murawy wysokogórskie po półpustynie. Różne gatunki z rodzajów Caiophora, Nasa i Mentzelia wykorzystywane są w lecznictwie ludowym. Rośliny z tego ostatniego rodzaju dostarczają także nasion wykorzystywanych jako pożywienie (Indianie mielą je na mąkę), a współcześnie sadzone są też jako rośliny ozdobne[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Głównie rośliny jednoroczne i byliny, rzadko krzewy (Kissenia i Pentalonyx) lub niewielkie drzewa (Mentzelia arborescens). Niektórzy przedstawiciele to pnącza. Rośliny okryte są zazwyczaj włoskami, przy czym mają one bardzo zróżnicowaną budowę i funkcje. Poza włoskami prostymi występują i takie, które pokryte są zadziorkami lub dodatkowymi kolcami, czasem zagiętymi na podobieństwo kotwicy i wyrastającymi ze szczytu włoska. Bywają włoski gruczołowe i parzące. Te ostatnie podobne są do włosków pokrzywy zwyczajnej (wielokomórkowa podstawa i impregnowany krzemionką, lekko zagięty czubek) i wywołują podobną pokrzywkę[3][4].
Liście
Skrętoległe lub naprzeciwległe, o blaszkach całych lub podzielonych[3][4].
Kwiaty
Obupłciowe, zapylane przez owady, nierzadko z efektownym okwiatem. Kielich i korona są 5-krotne, przy czym płatki bywają bardzo zróżnicowane. Pręciki występują w jednym, dwóch lub większej liczbie okółków, przy czym zewnętrzne ulegają nierzadko redukcji do prątniczków, czasem pełnią funkcję miodników. Jednokomorowa, dolna lub wpółdolna zalążnia składa się z 3 lub 5 owocolistków, zawiera liczne zalążki[3][4].
Owoce
Torebka z licznymi nasionami pękająca wzdłuż nerwu środkowego lub nerwów bocznych, rzadziej jednonasienny orzeszek[3][4].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych rodzina umieszczana była obok ogórecznikowatych (Boraginaceae)[4] lub męczennicowatych (Passifloraceae)[3]. Wnioski z licznych badań z początków XXI wieku sytuują rodzinę jako siostrzaną wobec hortensjowatych (Hydrangeaceae) w obrębie rzędu dereniowców (Cornales)[1][3].

Pozycja systematyczna według systemu APG III z 2009[5]

Relacje filogenetyczne przedstawione na podstawie APweb, przy czym pominięto rodzinę błotniowatych (Nyssaceae) wyodrębnianą przez APWeb, a włączoną do dereniowatych według APG III[1]:

dereniowce

Hydrostachyaceae





Grubbiaceae



Curtisiaceae




Cornaceaedereniowate




Loasaceaeożwiowate



Hydrangeaceaehortensjowate





Podział rodziny

W obrębie rodziny wyróżnia się cztery podrodziny[3][6]. W niektórych ujęciach nie wyodrębnia się podrodziny Petalonychoideae (rodzaj Petalonyx włączany jest do podrodziny Gronovoideae)[1][4]. Analizy filogenetyczne z początków XXI wieku wskazują na to, że klady bazalne w obrębie rodziny stanowią dwa rodzaje Eucnide i Schismocarpus[1].

Relacje filogenetyczne w obrębie rodziny[1]:

ożwiowate

Eucnide




Schismocarpus




Loasoideae




Mentzelioideae



Gronovioideae






Podział rodziny według GRIN[6]:

Podrodzina: Loasoideae

Przedstawiciele występują na kontynentach amerykańskich, w Afryce i na wyspach Oceanu Spokojnego. Kwiaty zawierają liczne zalążki i pręciki zmodyfikowane w różnokształtne i barwne miodniki[4].

Podrodzina: Mentzelioideae

Przedstawiciele występują w Ameryce Północnej i Południowej. Wyróżniają się kwiatami zawierającymi liczne pręciki (do ponad 150) i liczne zalążki[4].

Podrodzina: Gronovioideae

Kwiaty posiadają tylko jeden zalążek oraz jeden okółek z 5 pręcikami[4].

Podrodzina Petalonychoideae

Kwiaty posiadają tylko jeden zalążek oraz jeden okółek z 5 pręcikami, brak włosków parzących[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2013-05-07].
  2. 2,0 2,1 James L. Reveal: Indices Nominum Supragenericorum Plantarum Vascularium – L (ang.). [dostęp 2013-05-07].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 Heywood V. H., Brummitt R. K., Culham A., Seberg O.: Flowering plant families of the world. Ontario: Firely Books, 2007, s. 193-194. ISBN 1-55407-206-9.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza SA, 1998, s. 219-222, seria: Wielka Encyklopedia Przyrody. ISBN 83-7079-779-2.
  5. Angiosperm Phylogeny Group (2009). An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III. Botanical Journal of the Linnean Society 161: 105-121.
  6. 6,0 6,1 Family: Loasaceae (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2013-05-07].