ORP Błyskawica

ORP Błyskawica
Historia
Położenie stępki	9 września 1935
Wodowanie	1 października 1936
Wejście do służby	25 listopada 1937
Wycofanie ze służby	1975
Los okrętu	okręt muzeum
Stocznia	J. Samuel White & Co. Ltd., Cowes Wielka Brytania
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	standardowa: 1975 t pełna: 2400 t
Długość	114 m
Szerokość	11,3 m
Zanurzenie	3,3 m
Napęd	2 zespoły turbin parowych Parsonsa z przekładnią o mocy łącznej 54 000 KM, 3 kotły wodnorurkowe walczakowe opalane mazutem; 2 śruby
Prędkość	39,5 w vmaks./15 w vek. lub 42 węzły (według innych źródeł)
Zasięg	3500 Mm/przy vek.; ? Mm/przy vmaks.
Załoga	192
Uzbrojenie	7 dział kalibru 120 mm wz. 34/36 Bofors (3 x II i 1 x I) 2 podwójnie sprzężone działka przeciwlotnicze 40 mm wz. 36 Bofors (2 x II) 4 podwójnie sprzężone nkm przeciwlotnicze 13,2 mm Hotchkiss wz.30 (4 x II) 6 wyrzutni torpedowych kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (2 x III)

Kamuflaż z lat 1943–1944 tzw. Admiralty Dark Disruptive (1996–2005, 2011–stan obecny)

Kamuflaż z przełomu lat 1941-1942 tzw. Admiralty Light Disruptive (2006–2011)

Widok od dziobu

Kubryk na okręcie

2 podwójne armaty rufowe kalibru 100 mm

Armata przeciwlotnicza Bofors kalibru 40 mm

ORP Błyskawica – niszczyciel typu Grom wprowadzony do służby Marynarki Wojennej w 1937 roku. Od 1976 roku pełniący rolę okrętu-muzeum (zastąpił w tej roli ORP „Burza”). Do wybuchu II wojny światowej jeden z najszybszych i najnowocześniejszych niszczycieli świata. Jest jednostką bliźniaczą ORP „Grom”. Jedyny ocalały polski okręt zbudowany przed wojną, najstarszy na świecie wciąż istniejący niszczyciel oraz jedyna istniejąca jednostka koalicji antyhitlerowskiej, która walczyła od pierwszego do ostatniego dnia wojny.

Historia

We wrześniu 1935 roku miało miejsce położenie stępki w stoczni J. Samuel White & Co. Ltd. w Cowes (Wielka Brytania), a 1 października następnego roku nastąpiło wodowanie. 25 listopada w Gdyni nastąpiło uroczyste podniesienie bandery i okręt wszedł do służby przechodząc wytężony okres szkolenia załogi. W zbliżającej się wojnie obronnej Polski nie miał odegrać jednak żadnej roli, bowiem wraz z bliźniaczym „Gromem” i „Burzą” został 30 sierpnia 1939 roku − w ramach planu Peking − skierowany do Leith (dziś dzielnica Edynburga) w Wielkiej Brytanii.

Wszystkie trzy polskie niszczyciele weszły natychmiast do akcji. „Błyskawica” już 7 września bezskutecznie atakowała okręt podwodny, po czym 18 września wyszła z Liverpoolu eskortując statek z materiałami wojennymi dla Polski. Jednak po pięciu dniach rejsu okazało się, że granice Polski są zamknięte, więc okręt − idąc z Gibraltaru w eskorcie konwoju − wrócił do portów brytyjskich. W końcu września polskie okręty skierowane zostały na południowy odcinek Western Approaches, gdzie okazało się, że nie nadają się do działań na Atlantyku, więc skierowano je do stoczni celem „odciążenia”, a następnie do Harwich, skąd miały operować na Morzu Północnym.

W kwietniu 1940 roku oba niszczyciele typu Grom skierowane zostały do Rosyth, skąd wyruszyły do Norwegii, gdzie brały udział w bojach pod Narwikiem i gdzie 5 maja „Grom” został zatopiony. „Błyskawica” zawinęła 12 maja do Scapa Flow, skąd skierowana została ponownie do Harwich, by wziąć udział w operacji Dynamo, czyli ewakuacji brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego i wojsk francuskich między 26 maja i 4 czerwca spod Dunkierki.

Wiosną 1942 roku okręt udał się do macierzystej stoczni w Cowes. W nocy z 4 na 5 maja „Błyskawica”, pod dowództwem kmdr. por. Wojciecha Franckiego, odpierała ogniem dział niemiecki nalot na miasto, a jej załoga pomagała usuwać jego skutki. Rocznica tego zdarzenia jest upamiętniana w Cowes, a w 2004 roku jeden z placów otrzymał nazwę Francki Place.

W listopadzie 1942 roku „Błyskawica” − w ramach operacji Torch − toczyła boje osłonowe konwojów z wojskiem, odpierając ataki niemieckich samolotów i okrętów podwodnych pod Bougie. Następnie, aż do jesieni 1943 roku operowała na Morzu Śródziemnym, by następnie przejść do służby konwojowej na Północnym Atlantyku.

6 czerwca 1944 roku rozpoczęła się operacja Overlord. Polskie okręty, w tym również „Błyskawica”, aktywnie uczestniczyły w działaniach. W nocy z 8 na 9 czerwca doszło do bitwy niszczycieli pod Ushant, w czasie której 10 Flotylla starła się z 6 Flotyllą Kriegsmarine. Podczas trwającego blisko cztery godziny boju brytyjskie, polskie („Błyskawica” i „Piorun”) i kanadyjskie niszczyciele zatopiły dwa niemieckie: ZH1 i Z32.

„Błyskawica” do zakończenia działań wojennych pozostawała u wybrzeży europejskich, kończąc szlak bojowy udziałem w operacji Deadlight, a 28 maja 1946 roku nastąpiło przejęcie okrętu przez Royal Navy, zaś 4 lipca 1947 – powrót do kraju.

W okresie od września 1949 do kwietnia 1950 roku trwał remont i przezbrajanie okrętu, który otrzymał m.in. sowieckie armaty kalibru 100 mm, a w październiku 1957 i w kwietniu 1961 roku miały miejsce kolejne remonty kapitalne, dzięki którym w latach 1964 i 1966 „Błyskawica” zdobywała miano najlepszego okrętu floty.

Okręt dochodził jednak kresu swych dni. 9 sierpnia 1967 roku nastąpiło pęknięcie głównego rurociągu pary, zginęło siedmiu marynarzy, a specjaliści orzekli, że ewentualny remont byłby nieopłacalny. W tej sytuacji 13 czerwca 1969 roku okręt został przeholowany do Świnoujścia, gdzie stał się pływającą baterią przeciwlotniczą bez napędu.

W roku 1975 „Błyskawica” skreślona została z listy floty, a 1 maja 1976 przejęła od „Burzy” obowiązki okrętu-muzeum i od tego czasu kotwiczy przy Molo Południowym (przedłużenie Skweru Kościuszki) w Gdyni.

28 czerwca 1987 „Błyskawica” jako jedyny polski okręt została udekorowana Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari.

W okresie od 24 lutego 2004 do 10 stycznia 2006 roku trwał remont niszczyciela w Stoczni Marynarki Wojennej (wymiana ponad 30% blach kadłuba), zmiana kamuflażu.

W lipcu 2006 roku odbyła się w Gdyni uroczystość, podczas której Błyskawica i kanadyjski niszczyciel HMCS „Haida”, również okręt-muzeum, zostały uznane za okręty „bliźniacze”. Oba wchodziły podczas wojny w skład 10 Flotylli Niszczycieli i brały udział w bojach pod Ushant. W uroczystości uczestniczyli żyjący członkowie załóg obu okrętów (w rok później ceremonia została powtórzona w Kanadzie).

25 listopada 2007 roku „Błyskawica” otrzymała odznaczenie stowarzyszenia The World Ship Trust jako „historycznie ważny okręt”

Dowódcy

1. kmdr por. Tadeusz Morgenstern-Podjazd: 7 XI 1937 – 4 I 1939
2. kmdr por. Włodzimierz Kodrębski: 4 I 1939 – 2 X 1939
3. p.o. kpt. mar. Tadeusz Gorazdowski: 2 X 1939 – 1 XI 1939
4. p.o. kmdr ppor. Jerzy Umecki: 1 XI 1939 – 16 II 1940
5. kmdr por. Stanisław Nahorski: 16 II 1940 – 28 V 1940
6. p.o. kmdr ppor. Wojciech Francki: 5 VI 1940 – 16 VII 1940
7. kmdr por. Stanisław Hryniewiecki: 16 VII 1940 – 13 IX 1940
8. p.o. kpt. mar. Tadeusz Gorazdowski (drugi raz): 13 IX 1940 – 27 IX 1940
9. kmdr ppor. Wojciech Francki (drugi raz): 28 IX 1940 – 20 III 1942
10. kmdr ppor. Tadeusz Gorazdowski (trzeci raz): 20 III 1942 – 25 V 1942
11. kmdr ppor. Ludwik Lichodziejewski: 14 VI 1942 – 24 VI 1943
12. kmdr por. Konrad Namieśniowski: 24 VI 1943 – 4 I 1945
13. kmdr por. Ludwik Lichodziejewski (drugi raz): 4 I 1945 – XI 1945
14. kmdr por. Wojciech Francki (trzeci raz): XI 1945 – 28 V 1946
15. kmdr ppor. Bolesław Romanowski: 20 VI 1947 – 20 VII 1947
16. kmdr ppor. Wacław Krzywiec: 21 VI 1947 – V 1948
17. kmdr ppor. Zbigniew Węglarz: V 1948 – 4 VII 1950
18. kmdr ppor. Zdzisław Studziński: 4 VII 1950 – 24 X 1952
19. kpt. mar. Stanisław Mielczarek: 25 X 1952 – 23 XI 1954
20. kpt. mar. Hieronim Kubera: 23 XI 1954 – 18 I 1957
21. por. mar. Kryspin Lech: 4 II 1957 – 18 VIII 1962
22. kpt. mar. Tadeusz Morzycki: 18 VIII 1962 – 15 VII 1963
23. kpt. mar. Józef Żywczak: 12 IX 1963 – 18 VIII 1967
24. kmdr ppor. Bolesław Kilans: 18 VIII 1967 – 19 V 1968
25. kpt. mar. Piotr Wolniszewski: 19 V 1969 – 11 VI 1969
26. kpt. mar. Zenon Sawa: 1969 – 1974
27. kmdr ppor. Zbigniew Strych: 1974 – 1979
28. kmdr ppor. Władysław Łomża: 1979 – 1982
29. kpt. mar. Mieczysław Waryszak: 1982 – 1990
30. kmdr por. Lesław Paprocki: 1990 – 2002
31. kmdr por. Jerzy Łubkowski: od 2002 (obecnie)

Okręt-muzeum

Jako okręt muzeum od 1976 roku cumuje w Gdyni przy Skwerze Kościuszki. Udostępniony jest do zwiedzania od 1 maja do połowy listopada codziennie z wyjątkiem poniedziałków i dni poświątecznych w godzinach 10-13 i 14-17. W 1995 roku okręt zwiedziło ponad 70 tysięcy gości.

Dane techniczne

• Wyporność:
  • standardowa: 1975 t
  • normalna: 2183 t
  • pełna: 2400 t
• Wymiary: długość całkowita – 114,0 m, szerokość całkowita – 11,3 m, zanurzenie – 3,3 m
• Napęd: 2 zespoły turbin parowych Parsonsa z przekładnią o mocy łącznej 54 000 KM, 3 kotły wodnorurkowe walczakowe opalane mazutem
• Pędnik: 2 śruby
• Prędkość maksymalna: 39,5 lub 42 węzłów
• Zasięg: 3500 Mm przy prędkości 15 w
• Zapas paliwa: normalny 130 t, maksymalny 350 t
• Załoga: 192 ludzi
• Znaki taktyczne: brak (1937-1939), H34 (1939-1947), 51 (1947-1959), 271 (1960-1994), H34 (od 1994)
• Stocznia: John Samuel White & Co Ltd. w Cowes

Uzbrojenie

• do lata 1939:
  • 7 dział kalibru 120 mm wz. 34/36 Bofors (3 x II i 1 x I)
  • 2 podwójnie sprzężone działka przeciwlotnicze 40 mm wz. 36
  • 4 podwójnie sprzężone nkm przeciwlotnicze 13,2 mm Hotchkiss wz. 30
  • 6 wyrzutni torpedowych kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (2 x III)
  • 2 podpokładowe zrzutnie bomb głębinowych (20 bomb wz. BH 200) i 44 miny
• do lata 1941:
  • doraźnie, dla wzmocnienia obrony przeciwlotniczej, dodano karabiny maszynowe Levis kalibru 7,7 mm na podwójnych podstawach – liczba zmienna
• od listopada 1941: (wymiana głównej artylerii na uniwersalną, wymiana nkm na działka i dodanie miotaczy bomb głębinowych)
  • 4 podwójne armaty uniwersalne Mk.XVI* kalibru 102 mm na podstawach Mk.XIX (4 x II)
  • 2 podwójne armaty przeciwlotnicze Bofors kalibru 40 mm (2 x II)
  • 4 działka przeciwlotnicze Oerlikon kalibru 20 mm
  • 6 wyrzutni torpedowych kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (2 x III)
  • 4 burtowe miotacze bomb głębinowych
  • 2 rufowe zrzutnie bomb głębinowych
• od kwietnia 1942 (wymiana jednej wyrzutni torpedowej na działo przeciwlotnicze)
  • 4 podwójne armaty Mk.XVI* kalibru 102 mm (4 x II)
  • 1 armata kalibru 102 mm
  • 2 podwójne armata przeciwlotnicze Bofors kalibru 40 mm (2 x II)
  • 4 działka przeciwlotnicze kalibru 20 mm
  • 3 wyrzutnie torpedowe kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (1 x III)
  • 4 burtowe miotacze bomb głębinowych
  • 2 rufowe zrzutnie bomb głębinowych
• od 1951 (dostosowanie dział do amunicji radzieckiej):
  • 4 podwójne armaty kalibru 100 mm (4 x II)
  • 4 podwójne armaty przeciwlotnicze kalibru 37 mm (4 x II)
  • 2 pojedyncze armaty przeciwlotnicze kalibru 37 mm (2 x I)
  • 4 burtowe miotacze bomb głębinowych
  • 2 rufowe zrzutnie bomb głębinowych
• aktualne jako okręt-muzeum: (powrót armaty Bofors kalibru 40 mm)
  • 4 podwójne armaty kalibru 100 mm (4 x II)
  • 1 podwójna armata przeciwlotnicza Bofors kalibru 40 mm (1 x II)
  • 3 podwójne armaty przeciwlotnicze kalibru 37 mm (3 x II)
  • 2 pojedyncze armaty przeciwlotnicze kalibru 37 mm (2 x I)
  • 1 potrójna wyrzutnia torpedowa kalibru 533 mm (1 x III)
  • 4 burtowe miotacze bomb głębinowych
  • 2 rufowe zrzutnie bomb głębinowych
  • 2 miny kontaktowe wzór 08/39

Zobacz też

• Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni

Bibliografia

• Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1976. 
• Jan Piwowoński: Flota spod biało-czerwonej. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1989. ISBN 978-83-100-8902-1. 
• Władysław Szczerkowski: ORP Błyskawica. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979. 
• M.J. Whitley: Destroyers of World War Two: An International Encyclopedia. Annapolis: Naval Instutute Press, 2002. ISBN 0-87021-326-1. 

Linki zewnętrzne

• Strona poświęcona okrętowi
• Historia okrętu i galeria zdjęć
• WEU 1918-1939