ORP Grom (1937)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy okrętu. Zobacz też: inne artykuły dotyczące znaczenia słowa Grom.
ORP Grom
ORP Grom
Historia
Stocznia J. Samuel White & Co. Ltd., Cowes, Wielka Brytania
Położenie stępki 17 lipca 1935
Wodowanie 20 lipca 1936
 Marynarka Wojenna
Wejście do służby 11 maja 1937
Wycofanie ze służby 4 maja 1940
Los okrętu zatopiony przez lotnictwo niemieckie
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 1975 t
normalna: 2183 t
pełna: 2400 t
Długość 114,0 m
Szerokość 11,3 m
Zanurzenie 3,3 m
Prędkość 39,5 węzłów (72 km/h)
Zasięg 3500 Mm (6500 km) przy prędkości 15 węzłów (28 km/h)
Załoga 192 ludzi
Napęd
2 zespoły turbin parowych Parsonsa z przekładnią o mocy łącznej 54 000 KM (40 000 kW), 3 kotły wodnorurkowe walczakowe opalane mazutem, 2 śruby
Uzbrojenie
7 dział kalibru 120 mm wz. 34/36 Bofors (3 x II i 1 x I); 2 podwójnie sprzężone działka przeciwlotnicze 40 mm wz 36 Bofors, 4 podwójnie sprzężone nkm przeciwlotnicze 13,2 mm wz 30 Hotchkiss, 6 wyrzutni torpedowych kalibru 550 mm z reduktorami dla torped 533 mm (2 x III), 2 podpokładowe wyrzutnie bomb głębinowych (20 bomb wz BH 200) i 44 miny (stan na 1937)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
ORP "Grom" podczas "Święta Morza" w Gdyni w dniu 17 lipca 1937 roku

ORP Gromniszczyciel (według polskiej przedwojennej nomenklatury kontrtorpedowiec) typu Grom, pełniący służbę w Marynarce Wojennej RP w latach 1937–1940. Zatopiony 4 maja 1940 przez samolot niemiecki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zamówienie, budowa i konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

ORP „Grom” został zamówiony i zbudowany w brytyjskiej stoczni J. Samuel White & Co. Ltd. w Cowes w Wielkiej Brytanii. Stępkę pod okręt położono 17 lipca 1935, zaś wodowanie nastąpiło 20 lipca 1936, a podniesienie bandery 11 maja 1937. „Grom” był dużym niszczycielem, podobnym do liderów flotylli. „Grom” oraz jego siostrzany okręt „Błyskawica” miały wspierać zbudowane we francuskich stoczniach niszczyciele „Wicher” i „Burza” w roli rdzenia Marynarki Wojennej II RP. Ponieważ Polska posiadała zaledwie jeden port morski z prawdziwego zdarzenia (Gdynia), głównym zadaniem polskich sił morskich było zapewnienie eskorty dla transportów zaopatrzenia do lub z innych państw alianckich. Niszczyciele typu Grom zostały zaprojektowane, aby spełniać zarówno działania osłonowe polskiego wybrzeża jak i konwojów z zaopatrzeniem i związku z tym musiały być silniejsze od każdego nieprzyjacielskiego niszczyciela. Dwie turbiny parowe Parsonsa o mocy łącznej 54 000 KM razem z trzema kotłami i dwoma śrubami zapewniały ORP „Grom” prędkość 39,5 węzłów, większą od standardowych prędkości innych niszczycieli jak np. amerykańskich typu Farragut lub typu Porter, brytyjskich typu Tribal lub niemieckich typu 1934. Ponadto, ponieważ nie było jasne czy niszczyciele tego typu będą wykorzystywane do eskortowania konwojów nawet do portu w Konstancy w Rumunii, to ich możliwy zasięg był znacznie większy niż w przypadku innych niszczycieli operujących na Morzu Bałtyckim. Dla ORP „Grom” wynosił on 3500 mil morskich (6500 km) przy prędkości 15 węzłów (28 km/h).

Służba operacyjna[edytuj | edytuj kod]

30 sierpnia 1939 roku niszczyciele „Burza”, „Błyskawica” i „Grom” otrzymały rozkaz rozpoczęcia planu „Peking” i skierowania się w kierunku Wielkiej Brytanii, skąd miały eskortować konwoje zaopatrzeniowe do Polski. Wykonując to zadanie 1 września 1939 roku spotkały się w pobliżu Wlk. Brytanii z brytyjskimi niszczycielami HMS "Wanderer" i "Wallace", które poprowadziły polską flotyllę do portu w Leith, a w nocy polskie niszczyciele wpłynęły do portu Rosyth. Przebieg kampanii wrześniowej i międzynarodowej spowodował, że okręty te nigdy zrealizowały podstawowych zadań dla jakich zostały zbudowane dla PMW. Natomiast wzięły aktywny udział w różnych alianckich operacjach morskich.

Podczas operacji morskich w czasie kampanii norweskiej ORP "Grom" działając w rejonie Narwiku często przewijał się w późniejszych wspomnieniach niemieckich żołnierzy z tych walk jako "wielki polski niszczyciel", "przeklęty Polak", "łowca ludzi" czy "polski diabeł". "Grom" dał się we znaki Niemcom, tropiąc i ostrzeliwując dostrzeżonych nieprzyjaciół w trakcie patroli w pobliżu Rombakken, gdzie południowym brzegiem fiordu przebiegała ważna linia kolejowa, którą docierało zaopatrzenie dla wojsk niemieckich[1].

Tablica na pomniku w Narwiku
Pomnik polskich marynarzy z ORP "Grom" poległych w bitwie o Narwik, Groma Plass Narvik

4 maja 1940 roku, gdy "Grom" przygotowywał się do odcumowania z miejsca postoju, został zaatakowany przez niemiecki bombowiec. Zmieniała się właśnie wachta, gdy kmdr ppor. Aleksander Hulewicz otrzymał meldunek z dalmierza[1]

": Samolot nad nami, 5400 metrów"[1].

. W chwilę później[1]

następny: "Rzucił bomby"[1].

. Atakującego Heinkla He 111 pilotował por. Gerd Korthals[a]. Dwie z sześciu zrzuconych bomb okazały się celne. Pierwsza wybuchła tuż przy burcie, w rejonie maszynowni, uszkadzając ją na długości 20 m. Druga trafiła bezpośrednio w śródokręcie. Tak wspomina to świadek wydarzenia, Karol Wizner[1]:

"Nagle wybuch, bomba trafiła w sąsiednie pomieszczenie. Poczułem straszliwe uderzenie pędu powietrza, który rzucił mnie o burtę. Nie straciłem przytomności, słyszałem jęki rannych, czułem dym. Chciałem się podnieść i nie mogłem wykonać ruchu. Z drugiego pomieszczenia wypełzł bosman Józef Drąg. Miał obciętą stopę. Krzyknąłem o pomoc. Czułem, że okręt pogrąża się w wodzie, woda już wlewała się do pomieszczenia. Rufa przechylała się na bok. To nam bardzo ułatwiło wydostanie się z tej pułapki, ponieważ okręt wyrzucał nas ze swojego wnętrza. Józef Drąg, mimo że sam ciężko ranny, ciągnął mnie do krawędzi burty. Znaleźliśmy się w wodzie, tam straciłem przytomność"[1].

Bomba ze śródokręcia trafiła dodatkowo w załadowaną wyrzutnię torped, których wybuch dopełnił dzieła zniszczenia. "Grom" zatonął w ciągu trzech minut a wraz z nim na dno poszło 59 członków załogi (1 oficer, 25 podoficerów i 33 marynarzy). Rozbitków z "Groma" dodatkowo ostrzelali Niemcy obserwujący wydarzenia ze stanowisk na brzegu. Uciszył ich dopiero ogień brytyjskiego niszczyciela HMS „Bedouina” biorącego udział w akcji ratunkowej[1].

6 października 1986 przeprowadzono pierwsze badanie wraku spoczywającego na głębokości 105 m. Kolejne jego badanie miało miejsce w sierpniu 2010 r. i brało w niej udział 10 nurków z Polski i Szwecji[2]. Uściślono wtedy, że wrak okrętu znajduje się na głębokości 115 m., spoczywa pionowo na ścianie skały i jest przełamany na pół. Podczas badań powstał film dokumentalny, a nurkom nie wolno było nic dotykać ani wyławiać[3].

Dane[edytuj | edytuj kod]

  • Zapas paliwa: normalny 130 t, maksymalny 350 t
  • Znaki taktyczne: "G", "H 71"

Załoga okrętu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy:

  • kmdr por. Stanisław Hryniewiecki - 25 I 1937 - 20 VI 1938
  • kmdr ppor. Aleksander Hulewicz - 20 VI 1938 - 4 V 1940

Oficerowie:

Ofiary zatonięcia:

  • Jan Adamczyk – mat
  • Jan Bednarz – mat
  • Edmund Bielak – mat
  • Stefan Baumert – bosman
  • Wiktor Borek – bosman
  • Józef Borkowski – bosmanmat
  • Henryk Boryczko – st. marynarz
  • Wacław Cytowicz – st. marynarz
  • Leon Chylewski – marynarz
  • Edward Czechowski – mat
  • Kazimierz Dmochowski – bosmanmat
  • Edmund Domicz – st. bosman
  • Tadeusz Dwornicki – mat
  • Tadeusz Dziak – st. marynarz
  • Teodor Ebertowski – marynarz
  • Jan Fornalik – st. marynarz
  • Zbigniew Gąsiorowski – marynarz
  • Jerzy Głażewski – st. marynarz
  • Władysław Głowacki – st. marynarz
  • Tadeusz Górzycki – st. marynarz
  • Jan Hojło – st. bosman
  • Kazimierz Januszewski – bosman
  • Władysław Jarczyński – st. bosman
  • Jerzy Jurkowski – bosman
  • Wacław Kamiński – bosmanmat
  • Stefan Köhna – mat
  • Mieczysław Kołakowski – st. bosman
  • Władysław Kostecki – st. marynarz
  • Aleksy Leszek Krąkowski – kpt. mar., II mech.
  • Ryszard Książonek – mat
  • Edward Kubalski – st. marynarz
  • Józef Kucharski – bosman
  • Józef Kurek – bosman
  • Stanisław Leszczyński – bosman
  • Józef Łuszczewski – bosmanmat
  • Marcin Łyskawa – bosmanmat
  • Kazimierz Major – marynarz
  • Mieczysław Materka – st. marynarz
  • Stanisław Mejdus – bosmanmat
  • Piotr Misztal – st. marynarz
  • Zygmunt Muchar – marynarz (zmarł 5 maja 1940 roku na okręcie szpitalnym "Atlantis")
  • Paweł Noga – bosmanmat
  • Jan Nowak – marynarz
  • Zdzisław Owczarek – st. marynarz
  • Franciszek Pauka – mat
  • Bronisław Peissert – marynarz
  • Wacław Perkowski – st. bosman
  • Józef Pniak – bosman
  • Tadeusz Podstolak – st. marynarz
  • Roman Press – mat
  • Stanisław Ruszkiewicz – st. marynarz
  • Jan Sejbuk – marynarz
  • Jerzy Skorski – mat
  • Józef Szwechtowicz – marynarz
  • Józef Więzewski (?) – st. marynarz
  • Michał Wojdyło – st. bosman
  • Stanisław Zegartowski – mat
  • Władysław Zieliński – mat
  • Dominik Żyźniewski – bosmanmat

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Z jednostki Kampfgeschwader 100.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 Encyklopedia II wojny światowej nr 6..., s. 12.
  2. Nurkowie z Polski i Szwecji zbadają wrak ORP Grom. money.pl, 2010-08-06. [dostęp 2011-10-01].
  3. Marzena Klimowicz-Sikorska: Wrak ORP Grom sfilmowany, niedługo podwodny film dokumentalny. trojmiasto.pl, 2010-08-19. [dostęp 2011-10-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia II wojny światowej nr 6: Wojna na Bałkanach. Atak na Tarent – Obrona Malty – Operacja "Merkur". Oxford Educational sp. z o.o.. ISBN 83-7425-611-7.
  • Jerzy Pertek: Mała flota wielka duchem. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989. ISBN 83-210-0697-3.
  • Jerzy Pertek: Wielkie dni małej floty. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1976.
  • M.J. Whitley: Destroyers of World War Two: An International Encyclopedia. Annapolis: Naval Instutute Press, 2002. ISBN 0-87021-326-1.
  • WEU 1918-1939