ORP Orzeł (291)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z ORP Orzeł (okręt podwodny 1986))
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy okrętu z przełomu XX i XXI wieku. Zobacz też: artykuły o innych okrętach o tej nazwie.
ORP Orzeł (291)
ORP Orzeł (291)
Klasa okręt podwodny
Typ 877E
Historia
Stocznia Sudomech
Położenie stępki 29 września 1984
Wodowanie 7 czerwca 1985
 Marynarka Wojenna
Wejście do służby 29 kwietnia 1986
Los okrętu w służbie
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

2460 ton
3180 ton
Długość 72,6 metra
Szerokość 9,9 metra
Zanurzenie testowe 250 m
Zanurzenie maksymalne
(bądź zgniecenia)
300 m[1]
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

12 węzłów
17 węzłów
Zasięg 6000 Mm przy prędkość 8 węzłów
Załoga 60 osób
Napęd
2 generatory Diesla 1700 KM
silnik elektryczny 5500 KM
1 wał napędowy i śruba.
silniki dodatkowe:
    elektryczny PG-142 (150 KM)
    2 x manewrowy PG-168 (102 KM)
Sensory
Radar: MRK-50 Tobol (Snoop Tray-2)
Sonary:
MGK-400 Rubikon (Shark Gill)
MG-519 Arfa HF (Mouse Roar)
MG-533
MG-512
• anteny kadłubowe MG-53 LF
EW: MRP-25 Ankier
Wyrzutnie torpedowe torpedowe: 6 × 533 mmm
Uzbrojenie
• 18 torped TEST-71ME i 53-65K
• do 24 min MDT
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

ORP Orzeł (291)okręt podwodny trzeciej generacji, projektu 877E (NATO: Kilo) polskiej Marynarki Wojennej, zaprojektowany w radzieckim biurze konstrukcyjnym CKB-18 zbudowany zaś w stoczni Sudomech w Leningradzie. Jest okrętem przeznaczonym przede wszystkim do zwalczania okrętów podwodnych, z wysokimi zdolnościami do przeprowadzania patroli bojowych oraz rozpoznania.

Jako przedstawiciel typu Kilo, należy do rodziny pierwszych radzieckich okrętów podwodnych z napędem konwencjonalnym, w których zastosowano kroplowy kształt kadłuba typu albacore. W jego konstrukcji zwrócono też szczególną uwagę na wyciszenie poprzez umieszczenie maszynowni okrętu na specjalnej "tratwie" w celu redukcji hałasu wywoływanego jej drganiami, eliminację otworów zalewowych na kadłubie, umieszczenie sterów głębokości dalej w kierunku rufy oraz otulenie kadłuba powłoką anechoiczną. Staranny projekt tego okrętu oraz wybór użytych do jego budowy materiałów, wpłynął także na drastyczne obniżenie jego sygnatury magnetycznej, co utrudnia wykrycie tego okrętu za pomocą detektorów anomalii magnetycznych (sensorów MAD) oraz zmniejsza ryzyko zniszczenia za pomocą min magnetycznych. Istotną cechą tego okrętu jest wysoki poziom automatyzacji zarówno samego okrętu jak i układu kontroli ognia w celu redukcji liczby członków załogi jak i zwiększenia poziomu bezpieczeństwa.

Stępkę pod budowę okrętu położono 29 września 1984 roku, zaś zwodowano go 7 czerwca 1985 roku. 29 kwietnia 1986 roku w Rydze na terenie Łotwy nastąpiło podniesienie bandery wojennej, zaś 13 czerwca 1986 roku okręt przypłynął do Portu Wojennego Gdynia, gdzie 21 czerwca tego samego roku przeszedł uroczysty chrzest i nadano mu numer burtowy 291. Okręt wszedł w skład dywizjonu Okrętów Podwodnych 3 Flotylli Okrętów w Gdyni, w ramach którego prowadzi działalność operacyjną do dziś. ORP "Orzeł" (291) jest dziewiętnastym okrętem podwodnym w historii polskiej marynarki wojennej, trzecim noszącym nazwę "Orzeł". W chwili obecnej, jest to najmłodszy okręt podwodny w Marynarce Wojennej RP.

Nabycie okrętu[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec lat 70. na wyposażeniu polskiej marynarki wojennej pozostawały mocno już przestarzałe, określane na Zachodzie jako typ Whiskey, okręty podwodne projektu 613 – wywodzące swą konstrukcję z opracowanych jeszcze w III Rzeszy U-Bootów typu XXI[2][3]. Technologiczna przestarzałość oraz postępujący proces zużycia tych okrętów, powodował konieczność pilnego zastąpienia ich nowymi i nowoczesnymi jednostkami podwodnymi, zdolnymi do prowadzenie operacji morskich na obszarze Bałtyku, a także na innych akwenach morskich stanowiących obszar zainteresowania państw Układu Warszawskiego. W tej sytuacji władze państwa podjęły decyzję o zastąpieniu tych okrętów czterema nowymi jednostkami. W Związku Radzieckim tymczasem, w roku 1975, w biurze konstrukcyjnym Rubin (wcześniej CKB-18) podjęte zostały prace nad opracowaniem nowej generacji okrętów podwodnych z napędem konwencjonalnym. W efekcie pod kierunkiem Jurija Kormilicina powstał projekt nowoczesnych okrętów podwodnych o konstrukcji dwukadłubowej, w którym po raz pierwszy w radzieckich okrętach o napędzie konwencjonalnym zastosowano opracowany w amerykańskim programie badawczym "albacore" na początku lat 50., kroplowy kształt kadłuba[4]. Wariant okrętów projektu 877, które w nomenklaturze NATO otrzymały oznaczenie typ Kilo w radzieckiej zaś Warszawianka, od swego zarania był przeznaczony na wyposażenie flot Układu Warszawskiego oraz innych państw[5]. Okręty te zostały skonstruowane specjalnie do prowadzenia działań przeciwpodwodnych[4]. Wyposażone więc zostały w zestaw czułych sensorów, zastosowano też w nich szereg rygorów technicznych zmierzających do redukcji sygnatury akustycznej oraz magnetycznej. Te relatywnie duże okręty podwodne, okazały się dużym sukcesem, stając się jednymi z najcichszych okrętów podwodnych swoich czasów[4]. Zawdzięczają to między innymi zastosowaniu napędu turboelektrycznego, zamiast klasycznego diesel-elektrycznego, co m.in. pozwoliło na wyeliminowanie hałaśliwej przekładni. W układzie napędowym tego rodzaju, zastosowanie znajdują generatory elektryczne Diesla (zamiast silników Diesla), które nie napędzają bezpośrednio wału napędowego, lecz wytwarzają energię elektryczną, niezbędną do pracy napędzającego wał silnika elektrycznego[4]. W ten sposób okręt podwodny typu Kilo napędzany jest za pomocą cichego silnika elektrycznego zarówno w zanurzeniu, jak i na powierzchni morza. 12 września 1980 roku zwodowany został B-248 – okręt prototypowy tego typu, który do służby w radzieckiej marynarce wojennej wszedł 3 miesiące później[6], dając początek budowie całej serii okrętów tego typu i jego pochodnych.

Charakterystyczny symbol orła na kiosku okrętu

Na początku lat 80. przystąpiono do wycofywania okrętów podwodnych projektu 613. Pod koniec 1983 wycofano ORP "Orzeł" (292), a pod koniec 1985 roku ORP "Kondor" (294). 29 września 1984 roku położono zaś stępkę pod okręt oznaczony tymczasowo jako B-351, który został zwodowany 7 czerwca 1985 roku[6]. W tym samym czasie w Rydze rozpoczęło się szkolenie załogi nowego okrętu. Jednostki, która po raz pierwszy w historii wzajemnych relacji polsko-radzieckich nie miała być okrętem używanym wcześniej przez flotę ZSRR, lecz całkowicie nową jednostką[7]. Tam też, w stolicy Łotewskiej SRR, 29 kwietnia 1986 roku miało miejsce podniesienie polskiej bandery wojennej na zakupionym od ZSRR B-351 – nowym polskim okręcie projektu 877E, który z polską załogą 13 czerwca 1986 roku wpłynął do Portu Wojennego w Gdyni. 21 czerwca 1986 roku odbył się uroczysty chrzest okrętu, podczas którego jednostka otrzymała miano ORP "Orzeł" oraz numer burtowy 291, zaś matką chrzestną została Irena Załoga. Okręt którego dowództwo otrzymał kmdr. ppor. Marek Ćwiklak, wszedł w skład dywizjonu Okrętów Podwodnych 3. Flotylli Okrętów w Gdyni. "Orzeł" miał być pierwszym z czterech nowych okrętów które miały być zakupione w ZSRR, jednakże bardzo zła sytuacja gospodarcza Polski w połowie lat osiemdziesiątych zniweczyła plany zakupu kolejnych jednostek, toteż okręt z numerem burtowym 291 pozostał jedynym okrętem tego typu, jaki otrzymała polska marynarka wojenna[8].

Charakterystyka techniczna[edytuj | edytuj kod]

Przedział torpedowy. Widoczne wewnętrzne pokrywy wyrzutni, po prawej stronie podajnik automatycznego urządzenia przeładowującego.

"Orzeł" wyposażony jest w sześć wyrzutni torpedowych oraz zaawansowaną instalację sonaru. Dwie z tych wyrzutni przystosowane są do odpalania torped sterowanych przewodowo. Zautomatyzowany system zapewnia dużą szybkostrzelność wynikającą z krótkiego czasu przeładowania wyrzutni po wstrzeleniu pierwszej salwy torped. Pierwsza salwa może zostać wystrzelona w ciągu dwóch minut, druga zaś w pięć minut później[5]. Podstawową amunicją okrętu jest 18 torped TEST-71ME i 53-65K. TEST-71ME jest przeznaczoną do zwalczania okrętów podwodnych torpedą ciężką o zasięgu 20 000 metrów, z samonaprowadzającą się aktywną głowicą akustyczną, zdolną do wykrycia okrętu podwodnego z odległości 1000 metrów[9]. Torpedy te umieszczone są w szczelnie zamkniętych kontenerach wypełnionych azotem. Ich konstrukcja składa się z akustycznego układu naprowadzania, zapalnika zbliżeniowego oraz dwóch kontaktowych, głowicy bojowej, jednorazowego użytku akumulatora, elektronicznej jednostki obliczeniowej oraz układu kontroli, a także układu zdalnej kontroli. 53-65K o zasięgu 19 000 metrów, jest samonaprowadzającą się torpedą przeznaczoną do zwalczania okrętów nawodnych. Została w tym celu wyposażona w aktywny akustyczny system sonarowy zapewniający także pionową detekcję kilwateru jednostki stanowiącej cel, utrudniając tym samym wykrycie jej samej oraz zapewniając uchwycenie celu[10]. W przeciwieństwie do jednostek projektu 877 produkowanych dla floty Związku Radzieckiego, jak wszystkie jednostki eksportowe z wyjątkiem okrętów dla Indii, "Orzeł" nie ma możliwości wystrzeliwania pocisków manewrujących, nie ma więc możliwości atakowania za ich pomocą celów morskich ani lądowych[5]. W tylnej części struktury kiosku znajduje się jednak przestrzeń przewidziana dla żołnierza z naramienną wyrzutnią naprowadzanych na podczerwień rakietowych pocisków przeciwlotniczych krótkiego zasięgu 9K34 Strzała 3 lub 9K38 Igła. Okręt może przenosić osiem takich pocisków, służących do obrony jednostki przed atakiem lotniczym, w czasie przebywania okrętu na powierzchni[11]. Układ zarządzania walką stanowi system oznaczony jako Murena bądź też MWU-110EM z dwiema konsolami operatorskimi pozwalającymi na jednoczesne przeprowadzenie dwóch ataków oraz manualne śledzenie trzech innych celów[12].

"Orzeł" przy pirsie w Gdyni. Widoczna para zewnętrznych pokryw wyrzutni torpedowych.

Podobnie jak w przypadku wcześniejszych typów radzieckich okrętów podwodnych, "Orzeł" został zbudowany w układzie dwukadłubowym, w którym stery głębokości zostały zainstalowane w dziobowej części kadłuba. Jak wiele radzieckich okrętów, jednostka ta otrzymała dużą rezerwę wyporu hydrostatycznego wynoszącą aż 32%, co zwiększa zdolność do utrzymania się okrętu na powierzchni, nawet przy zalaniu jednego z sześciu przedziałów okrętu oraz przylegającego zbiornika balastowego[5]. Jest okrętem zaprojektowanym przede wszystkim jako platforma zwalczania okrętów podwodnych z wysokimi zdolnościami do przeprowadzania patroli bojowych oraz rozpoznania. Jako przedstawiciel typu Kilo, należy do rodziny pierwszych radzieckich okrętów podwodnych z napędem konwencjonalnym, w których zastosowano kroplowy kształt kadłuba typu albacore[5]. W jego konstrukcji zwrócono też szczególną uwagę na wyciszenie poprzez umieszczenie maszynowni okrętu na specjalnej "tratwie" w celu redukcji hałasu wywoływanego jej drganiami, eliminację otworów zalewowych na kadłubie, umieszczenie sterów głębokości dalej w kierunku rufy oraz otulenie kadłuba powłoką anechoiczną. Staranny projekt tego okrętu oraz wybór użytych do jego budowy materiałów, wpłynął także na drastyczne obniżenie jego sygnatury magnetycznej, co utrudnia wykrycie tego okrętu za pomocą detektorów anomalii magnetycznych (sensorów MAD) oraz zmniejsza ryzyko zniszczenia za pomocą min magnetycznych[5]. Istotną cechą niektórych wersji tego projektu, jest wysoki poziom automatyzacji zarówno samego okrętu jak i układu kontroli ognia w celu redukcji liczby członków załogi jak i zwiększenia poziomu bezpieczeństwa[5]. Z braku jednak polskich danych na temat posiadanej przez przez Marynarkę Wojenną RP wersji okrętu, trudno jest jednoznacznie stwierdzić na ile zautomatyzowana jest obsługa "Orła". Po wzajemnej wizytacji okrętów przez brytyjskiego dowódcę bardzo podobnej do typu Kilo jednostki typu Upholder, i brytyjskiego okrętu przez rosyjskiego dowódcę Kilo, brytyjski dowódca stwierdził m.in., że "wyposażenie pomieszczenia kontroli okrętu jest prymitywne i uzależnione od ręcznej obsługi wszystkich systemów. Systemy zdalnej obsługi zastosowane są jedynie w układach awaryjnych"[5]. Taka konstatacja na temat jednego z przedstawicieli tego projektu, przy braku jawnych źródeł polskich, powoduje niejasność co do stopnia automatyzacji polskiej jednostki tego typu.

"Orzeł" wyposażony jest w bogaty zestaw elektroniczny, w skład którego wchodzą radar nawigacyjno-poszukiwawczy MRK-50 Tobol, aktywno-pasywny sonar MGK-400 Rubikon z antenami kadłubowymi MG-53, aktywny sonar klasyfikacji i unikania min MG-519 Arfa, sonar pomiaru prędkości dźwięku MG-533 oraz urządzenie wykrywające kawitację własną okrętu MG-512. W zakresie urządzeń walki elektronicznej ORP "Orzeł" dysponuje urządzeniem przechwytującym (radionamiernikiem) MRP-25 Ankier typu 6701E Iwa[12].

Emblemat "Orła"
Centrala (stanowisko dowodzenia)

Układ napędowy okrętu stanowią 2 generatory elektryczne Diesla typu 4DŁ42MCh o mocy 1250 kW (1700 KM), które zapewniają energię do ładowania akumulatorów, z których czerpie energię jeden silnik elektryczny PG-141 o mocy 4050kW, zaś pędnik stanowi jedna sześciopłatowa śruba. Zestaw uzupełnia owinięty wokół wału napędowego wolnoobrotowy silnik elektryczny PG-142 (o mocy 130 shp, 150 KM) oraz dwa wolnoobrotowe silniki manewrowe z dyszą Korta PG-168 (204 shp, 102 KM) stosowane do prędkości 3 węzłów[12]. Energię dla silnika elektrycznego zapewniają dwie baterie akumulatorowe typu 446 ze 120 ogniwami każda, (9700 kWh) o łącznej wadze 446 ton. Układ ten przy maksymalnym zapasie paliwa wynoszącym 172 tony, zapewnia okrętowi zasięg 6000 mil morskich w zanurzeniu z użyciem chrap przy prędkości 7 węzłów oraz 400 mil w pełnym zanurzeniu przy prędkości 3 węzłów[12]. W celu wyciszenia "Orła", jego maszynownia została umieszczona na podstawie izolacyjnej. W latach 1999-2000 okręt przeszedł modernizację układu łączności i wymiany danych, w celu dostosowania go do standardów NATO. W czasie służby, okręt został również poddany całościowemu przeglądowi i remontowi, w celu zachowania go w stanie wysokiej sprawności[12].

Służba operacyjna[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym dowódcą "Orła" po oficjalnym podniesieniu polskiej bandery był kmdr por. Marek Ćwiklak. W składzie 3 Flotylli Okrętów, jednostka odbyła rejs na Morze Północne i za koło podbiegunowe, z którego powróciła 13 listopada 1987 r[13]. 18 listopada 1992 roku – ORP "Orzeł" pod dowództwem kmdr ppor. Stanisława Kani – został uznany za najlepszy okręt bojowy polskiej marynarki[14].

W kwietniu 1997 roku, wraz z ORP "Kaszub" "Orzeł" wziął udział w polsko-holenderskich ćwiczeniach ZOP, w czerwcu zaś tego samego roku w manewrach morskich BALTOPS '97, od 21 listopada do 4 grudnia brał udział w operacji Baltic Porpoise w akwenie Rynny Słupskiej i Głębi Gdańskiej. W operacji tej wzięły udział także okręty podwodne Danii "Tumleren" i francuski "Ouessant", a także niemieckie U-16 oraz okręt baza "Meersburg" i polski okręt ratowniczy ORP "Lech"[15]. W pierwszej połowie roku 1998, "Orzeł" wziął udział w ćwiczeniach Pekin '98, będących największymi w tym roku ćwiczeniami operacyjnymi w działaniach obronnych, z udziałem lotnictwa morskiego i jednostek brzegowych marynarki wojennej, w których uczestniczyło ogółem ponad 5000 marynarzy[15]. Między 8 a 19 czerwca 1998 roku ORP "Orzeł" wziął udział w manewrach morskich BALTOPS '98, 5 dni później zaś rozpoczął trwające do 25 czerwca ćwiczenia PASSEX '98, w których udział brał także brytyjski lotniskowiec HMS "Invincible"[16]. 1 września 1998 roku, zaś "Orzeł" służył w tych ćwiczeniach jako cel dla pokładowych brytyjskich sił ZOP oraz polskiego zespołu zwalczania okrętów podwodnych. "Orzeł" wyszedł w rejs specjalny po Bałtyku szlakiem jakim płynęła we wrześniu 1939 roku pierwsza jednostka o tej nazwie. Od 6 do 20 listopada tego samego roku brał udział w ćwiczeniach Baltic Porpoise '98 w wodach cieśniny Skagerrak oraz północnej części Kattegat, w których obok okrętów z Polski, brały udział także jednostki z Niemiec i Danii[15]. Jednostka pełni nadal służbę operacyjną. Pozostałymi dowódcami jednostki byli do tej pory: kmdr por. Gerard Marek, kmdr por. Zbigniew Tlałka, kmdr por. Andrzej Ogrodnik, kmdr por. Mariusz Pelc i kmdr por. Roman Gęzikiewicz[17].

Inne okręty podwodne o tej nazwie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Marynarka Wojenna
  2. Norman Friedman, James L. Christley: U.S. Submarines Since 1945,
  3. Norman Polmar: Cold War Submarines, s. 24
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact, s. 358-359
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Norman Polmar: Cold War Submarines, ss.214-219
  6. 6,0 6,1 Large submarines: Project 877 (ang.). Russian-Ships.info. [dostęp 2012-02-19].
  7. ORP Orzeł(291) Historia (pol.). Marynarka Wojenna RP. [dostęp 2012-02-19].
  8. Jarosław Ciślak: ORP Orzeł III (pol.). mdk2.lublin.pl/. [dostęp 2012-02-18].
  9. TEST-71ME/TEST-71ME-NK (ang.). Rosoboronexport. [dostęp 2012-02-22].
  10. "53-65K" long-range oxygen homing torpedo (ang.). http://submarine.su. [dostęp 2012-02-22].
  11. Norman Polmar: Cold War Submarines, s. 302
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 Eric Wertheim: Naval Institute Guide to Combat Fleets of the World, s. 560
  13. ORP Orzeł. Dzieje okrętu oraz skrót dokonań jego następców. Część II. (pol.). Symbolika Marynarki Wojennej. [dostęp 2012-02-23].
  14. Józef Wąsiewski: ORP Orzeł. Dzieje okrętu oraz skrót dokonań jego następców. Część III. (pol.). Symbika Marynarki Wojennej. [dostęp 2012-02-23].
  15. 15,0 15,1 15,2 ORP "Orzeł" (291) (pol.). 28-2-2012. [dostęp 2012-02-28].
  16. Brytyjski lotniskowiec HMS "Invivible" w Gdyni (pol.). [dostęp 2012-02-28].
  17. ORP „Orzeł” 25 lat pod biało-czerwoną banderą (pol.). Marynarka Wojenna RP, 29 kwietnia 2011. [dostęp 2012-03-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]