ORP Sęp (1939)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ORP Sęp
ORP Sęp
Klasa okręt podwodny
Typ Orzeł
Historia
Stocznia Rotterdamsche
Położenie stępki listopad 1936
Wodowanie 17 października 1938
 Marynarka Wojenna
Wejście do służby 16 kwietnia 1939
Wycofanie ze służby 2 września 1969
Los okrętu złomowany w latach 1971-72
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

1110 ton
1473 ton
Długość 84 metry
Szerokość 6,7 metra
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

19,44 węzła
8,9 węzła
Zasięg nawodny – 7000 Mm przy prędkości 10 węzłów

podwodny – 100 Mm przy prędkości 5 węzłów

Załoga 6 oficerów, 54 podoficerów i marynarzy
Napęd
2 silniki wysokoprężne typu 6QD42Sulzer (4740 KM)
2 silniki elektryczne typu Brown Boveri (1100 KM)
2 baterie akumulatorów (200 ogniw).
Wyrzutnie torpedowe 12 x 550 mm z reduktorami do torped 533 mm, w tym:
4 dziobowe, 4 w śródokręciu, 4 na rufie
Uzbrojenie
• 20 torped
• 1 działo Bofors 105 mm wz.36
• 1 podwójne działko p/lot Bofors 40 mm
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

ORP Sęp – polski okręt podwodny typu Orzeł, zwodowany 17 października 1938 r. w stoczni Rotterdamsche Droogdok Maatschappij w Rotterdamie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Decyzja o budowie ORP "Sęp" zapadła w drugiej połowie lat 30. XX wieku. Wiosną 1939, w związku z napiętą sytuacją polityczną w Europie, Kierownictwo Marynarki Wojennej postanowiło sprowadzić budowany okręt jako najszybciej do kraju. 16 kwietnia 1939 na redzie bazy Horton okręt został pod groźbą użycia siły przejęty przez Polaków i podniesiono na nim polską banderę. 18 kwietnia, w towarzystwie ORP „Burza”, okręt przybył do Gdyni, gdzie dokończono prace wyposażeniowe[1]. 1 września 1939 wyszedł w morze w ramach planu „Worek”. 2 września, na północ od przylądka Rozewie wykonał atak torpedowy na niemiecki niszczycielFriedrich Ihn”, który jednak uniknął trafienia. Kontratak za pomocą bomb głębinowych doprowadził do uszkodzenia okrętu podwodnego. Wieczorem 3 września ORP „Sęp” został zaatakowany przez U-Boota U-14, ale wystrzelona przez przeciwnika torpeda eksplodowała przedwcześnie, uszkadzając jedynie kadłub lekki Sępa i zbiornik z paliwem[2]. 4 września, z uwagi na poważne uszkodzenia i wyczerpanie załogi, skierował się w kierunku wód terytorialnych Szwecji. 17 września internowany w Stavnas (Szwecja), a następnie rozbrojony.

26 października 1945, wraz z innymi internowanymi okrętami (OORP „Ryś” i „Żbik”), powrócił do macierzystego portu w Oksywiu, gdzie po remoncie służył jako okręt szkolny. Modernizowany w okresie IV–XII 1946 (wymiana działa kalibru 105 mm na radzieckie kalibru 100 mm typu B-24-P bez charakterystycznej osłony, dostosowanie wyrzutni do torped radzieckich) i w 1958 (demontaż działa kalibru 100 mm).

W 1951, w związku z aferą związaną z ORP „Żuraw”, aresztowano 8 marynarzy z załogi „Sępa”. Oficerowie IW prowadzący śledztwo: Eugeniusz Niedzielin i Mikołaj Kulik, poddali ich torturom. Oskarżono ich o spisek. Jeden z marynarzy został stracony, siedmiu otrzymało kary 15 lat więzienia. W 1956 zostali zrehabilitowani[3].

3 grudnia 1964 okręt został poważnie uszkodzony wskutek wybuchu w przedziale akumulatorowym. W wyniku pożaru zginęło 8 członków załogi[4]. Po rocznej naprawie okręt wrócił do służby, ale nigdy nie wydano już rozkazu zanurzenia[3].

Do eksplozji doszło z powodu błędów popełnionych podczas ładowania akumulatorów. Dla zaoszczędzenia oleju napędowego uruchomiono tylko jeden silnik Diesla, który oprócz śruby poruszał wirnikiem sprzężonego silnika elektrycznego, który w takiej sytuacji pracował jako prądnica. Wytworzony prąd zasilał drugi silnik elektryczny (poruszał drugą śrubą) i urządzenia okrętu oraz ładował akumulatory. Nad tym procesem wspólnie czuwali mechanik obsługujący silnik Diesla i elektryk sterujący rozdziałem wytworzonego prądu. Główny mechanik nie był marynarzem okrętu podwodnego (przysłano go z innego okrętu na tymczasowe zastępstwo), a elektryk był tuż po szkole i nie miał nawet uprawnień do pływania na okręcie podwodnym (został także przysłany tymczasowo). Podczas ładowania akumulatorów wydziela się wodór, dlatego też w takiej sytuacji muszą być one wentylowane — okręt posiadał specjalne kanały wentylacyjne. Okazało się jednak, że fale są zbyt wysokie i woda zalewa wloty tych kanałów. W związku z tym wydano rozkaz, aby zamknąć, wloty, ograniczyć ładowanie akumulatorów (i tym samym zmniejszyć wydzielanie wodoru) i stosować wentylowanie przedziałów powietrzem z kiosku przez otwarte włazy. Niedoświadczony elektryk popełnił błąd i nadal akumulatory były ładowane prądem o zbyt wysokim natężeniu. Równocześnie jeden z marynarzy w przedziale 2 (zginął w wypadku) przymknął właz, aby do przedziału nie napływało mroźne powietrze z kiosku. W rezultacie w baterii akumulatorów pod przedziałem drugim zaczął gromadzić się wodór, który z powietrzem stworzył mieszaninę wybuchową, która eksplodowała prawdopodobnie od iskry na jakimś wyłączniku. Ustalono, że marynarze w przedziale drugim przeżyli wybuch, ale nie mogli opuścić przedziału, ponieważ wybrzuszony pokład uniemożliwił otwarcie włazów (włazy z obu stron otwierały się do wnętrza przedziału drugiego). Równocześnie w przedziale drugim wybuchł pożar. Możliwe było jego ugaszenie w początkowej fazie i uratowanie marynarzy, gdyby nie zablokowane włazy. Na okręcie nie było palników acetylenowych, którymi można by było odciąć pokrywy włazów od zawiasów. Możliwe było tylko odkręcenie śrub mocujących pokrywy do zawiasów, ale wyłącznie od strony przedziału drugiego i tylko kluczem nasadkowym, którego nie było w w tym przedziale. Przy użyciu ciężkich młotów udało się nieco uchylić właz od strony przedziału trzeciego i główny mechanik podał żyjącemu jeszcze podoficerowi klucz, ale ten wykrzyknął tylko przed śmiercią …nie da rady… palę się…. Na rozkaz dowódcy okrętu zamknięto włazy. Pożar ugaszono dopiero po prawie 24 godzinach i po otwarciu przedziałów znaleziono zwęglone zwłoki marynarzy[5][6].

2 września 1969 został wycofany ze służby we flocie PRL (zdjęcie bandery 15 września). Złomowany w latach 1971-1972.

Dowódcy[edytuj | edytuj kod]

Zachowane fragmenty okrętu[edytuj | edytuj kod]

Właz okrętu podwodnego ORP Sęp jako eksponat w Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W latach 50. okręt „zagrał” w filmie Orzeł rolę swojego sławnego bliźniaka.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. WEU 1918-1939
  2. Robert Cecil Stern: The hunter hunted : submarine versus submarine : encounters from World War I to the presen. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 2007, s. 56. ISBN 1-59114-379-9.
  3. 3,0 3,1 Przemysław Semczuk. W cieniu Orła. „Newsweek Polska”, 11 stycznia 2009. 
  4. Starsi bosmani: Henryk Kalinowski, Czesław Wawrzyniak, bosmanmaci: Edward Zajt, Jan Zaprzałka, maci: Piotr Cellary, Jan Motyl, Józef Kasiński, Alfred Wrodarczyk
  5. http://www.orzel.one.pl/articles.php?article_id=67
  6. http://www.orzel.one.pl/articles.php?article_id=68
  7. Kadry Morskie Rzeczypospolitej, tom II str.429

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]