ORP Wilk (1931)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
ORP Wilk
ORP Wilk
Klasa okręt podwodny
Typ Wilk
Historia
Stocznia Chantiers    Francja
Położenie stępki 1927
Wodowanie 12 kwietnia 1929
 Polska
Wejście do służby 31 października 1931
Wycofanie ze służby 2 kwietnia 1942 (rezerwa)
28 września 1946 (ostateczne)
Los okrętu zezłomowany (1954)
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność
• na powierzchni
• w zanurzeniu

980 ton
1250 ton
Długość 77,95 metra
Szerokość 5,45 metra
Prędkość
• na powierzchni
• w zanurzeniu

14,5 węzła
9,5 węzła
Napęd
dwa silniki wysokoprężne typu Normand Vickers ośmiocylindrowe łącznej mocy 1800 KM (1324 kW) przy 390 obr/min; dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 1200 KM (883 kW) 110 V, 250 obr/min.
Zasięg 7000 Mm przy 7,5 węzła
80 Mm przy 4 węzłach w zanurzeniu
Wyrzutnie torpedowe 6 × 550 mm (w tym 1 zewnętrzna wyrzutnia podwójna 550 mm)
Uzbrojenie
10 torped, 40 min,
1 działo kal. 100 mm, 1 działko przeciwlotnicze kal. 40 mm
Załoga 5 oficerów + 49 podoficerów i marynarzy

ORP Wilk – polski okręt podwodny (podwodny stawiacz min[1]) z okresu międzywojennego i II wojny światowej. Był okrętem wiodącym typu Wilk, obejmującego ponadto jednostki „Żbik” i „Ryś”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okręt podwodny – stawiacz min ORP „Wilk” został zbudowany we francuskiej stoczni Chantiers Augustin Normand w Hawrze na zamówienie polskiej Marynarki Wojennej. Umowę podpisano 1 grudnia 1926 roku, a budowę rozpoczęto na początku roku 1927. Okręt wodowano 12 kwietnia 1929 roku i nadano mu nazwę „Wilk” (wodowano go jako pierwszy okręt typu, stąd pochodzi nazwa całego typu). Budowę i próby ukończono w październiku 1931 roku i okręt wszedł do polskiej służby 31 października 1931 roku, po czym przypłynął do Polski[2].

4 grudnia 1931 roku „Wilk” wszedł w skład Grupy Okrętów Podwodnych Dywizjonu Minowców, a od 1 maja 1932 roku – w skład Dywizjonu Okrętów Podwodnych (początkowo „łodzi podwodnych”). Razem z innymi okrętami odbył szereg wizyt zagranicznych, m.in. w 1932 roku w Sztokholmie, w 1934 roku w Amsterdamie, a w 1935 roku w Tallinnie[3].

Służba[edytuj | edytuj kod]

W dniu wybuchu II wojny światowej 1 września 1939 roku, o 6.15 "Wilk" wyruszył z portu wojennego na Oksywiu, po czym otrzymał rozkazy patrolowania w Zatoce Gdańskiej według planu Worek. 2 września zauważył niemiecki niszczycielErich Steinbrinck”, lecz go nie zaatakował z uwagi na wykrycie „Wilka” przez trałowce M 4 i M 7 (według niemieckich źródeł, „Erich Steinbrinck” raportował o zaatakowaniu go niecelną torpedą, lecz brak jest potwierdzenia takiego faktu w polskich dokumentach)[4]. Trałowce, atakując bombami głębinowymi, uszkodziły klapę tłumika i spowodowały nieszczelność zbiorników paliwa (wyciek ropy wywołał zapewne u Niemców przekonanie o zatopieniu okrętu, który położył się na dnie na głębokości 60 m)[5]. 3 września "Wilk" postawił w Zatoce Gdańskiej zagrodę minową z 20 min (najprawdopodobniej mina z tej zagrody zatopiła 7 grudnia 1939 niemiecki kuter rybacki Pil-55 "Heimat" o poj. 13 BRT)[4]. Według niektórych relacji, tego wieczoru doszło do spotkania na powierzchni z ORP "Orzeł", lecz jest to kwestionowane[5]. 4 września w dzień "Wilk" ponownie był atakowany bombami głębinowymi przez trałowce i przeleżał dzień na dnie, ładując w nocy akumulatory na powierzchni[5]. Ponownym, bardziej intensywnym atakom podlegał 5 września, kiedy to doznał drobnych uszkodzeń (stery głębokości, kompas magnetyczny, zalanie lewego tłumika, przecieki zaworów dennych, wycieki paliwa) i zszedł na dno na głębokość 87 m[5]. Niemcy ogłosili wówczas o zatopieniu przez trałowiec M 4 polskiego okrętu podwodnego[6]. W nocy 6 września "Wilk" zaobserwował konwój niemieckich statków, lecz nie mógł zająć pozycji do ataku z uwagi na obecność eskorty. 9 września "Wilk" na rozkaz Dowództwa Floty zmienił sektor na północ od latarni Stilo. Tego dnia ponownie zaobserwował konwój, lecz nie zdołał go zaatakować z powodu odejścia Niemców[5]. Z powodu uszkodzeń, w tym niewielkich przecieków oraz wyczerpującego się zapasu paliwa i niemożności jego uzupełnienia w polskich portach, 11 września otrzymał zgodę na rejs do Wielkiej Brytanii lub internowanie w Szwecji. Według relacji Bolesława Romanowskiego, „Wilk” zaobserwował krążownik ciężki „Admiral Hipper” w Zatoce Meklemburskiej, co jednak prawdopodobnie nie miało w ogóle miejsca[5][7]. W nocy 14/15 września zdołał przedrzeć się na powierzchni poprzez cieśninę Sund (mijając się przy tym w odległości ok. 60 m z niemieckim niszczycielem „Richard Beitzen” i torpedowcem T 107, biorącymi go za okręt szwedzki). 15 września „Wilk” był prawdopodobnie atakowany torpedą koło wyspy Anholt przez okręt podwodny U-48, lecz wystrzelona torpeda była niecelna[6]. 20 września „Wilk” dopłynął do Rosyth w Wielkiej Brytanii.

ORP Wilk w Wielkiej Brytanii w 1940 r.

„Wilk” został przebazowany do Scapa Flow, gdzie przebywał do połowy października. Następnie udał się do Dundee na remont, podczas którego m.in. zamontowano hydrolokator (asdic) i przystosowano wyrzutnie do brytyjskich torped 533 mm. 23 listopada 1939 roku włączono go w skład 2 Flotylli Okrętów Podwodnych w Rosyth[3]. Włączony w skład floty alianckiej, brał udział w okresie od listopada 1939 roku do stycznia 1941 roku w działaniach na Morzu Północnym, odbywając łącznie 9 patroli bojowych. Nie odniósł jednak żadnych sukcesów bojowych, natomiast kilkakrotnie był uszkodzony ogniem broni pokładowej samolotów. W trakcie trzeciego patrolu w nocy na 20 czerwca 1940 roku, o godz. 0.25 staranował niezidentyfikowany obiekt[7]. Według wspomnień zastępcy dowódcy Bolesława Romanowskiego, zatopiono zanurzający się niemiecki U-Boot, lecz wersja ta nie została potwierdzona. Według źródeł zatopiony został sprzymierzony holenderski okręt O.13[8]. Jednakże, według najnowszych analiz uszkodzeń "Wilka" i raportów, obiektem tym była prawdopodobnie boja, która dostała się między śruby. Uszkodzeniu uległy bowiem obie śruby "Wilka", poza tym brak było większych uszkodzeń, a przede wszystkim nienaruszony był ster oraz łącznik między sterem a stępką, znajdujący się poniżej śrub, co według Bartelskiego byłoby nieprawdopodobne w przypadku staranowania okrętu podwodnego[7], mimo że zachodnie źródła jak najbardziej uważają taka wersję za prawdopodobną, wykluczając za to możliwość staranowania O.13, z uwagi na fakt że według relacji Wilka, okręt został trafiony w okolicę działa pokładowego, podczas gdy O.13 nie miał takiego działa[9]. Ostatni patrol bojowy "Wilk" odbył między 8 a 20 stycznia 1941 roku, po czym, po remoncie ukończonym w sierpniu, z uwagi na zużycie, przesunięto go do zadań szkoleniowych. Łącznie podczas 9 patroli bojowych przebył 9978 mil morskich[3]. 2 kwietnia 1942 roku został wycofany do rezerwy w Devonport. 28 września 1946 roku władze emigracyjne przekazały okręt Brytyjczykom, po czym pozostawał w Harwich[3].

Dowódcy okrętu[10][11][12].
kpt. mar. Aleksander Mohuczy 31 października 1931 – 19 grudnia 1934
kpt. mar. Brunon Jabłoński 19 grudnia 1934 – 8 grudnia 1936
kpt. mar. / kmdr. ppor. Władysław Salamon 8 grudnia 1936 – 4 stycznia 1939
kpt. mar. Bogusław Krawczyk 31 marca 1939 – 13 kwietnia 1940
kpt. mar. Borys Karnicki 13 kwietnia 1940 – 1 sierpnia 1940
kmdr. ppor. Bogusław Krawczyk 1 sierpnia 1940 – 20 lipca 1941
kmdr. ppor. Brunon Jabłoński 20 lipca 1941 – 23 kwietnia 1942

Władze polskie proponowały wymianę „Wilka” na sprawny brytyjski okręt podwodny, lecz w ówczesnej sytuacji politycznej Brytyjczycy nie wyrazili na to zgody[3]. Wobec kiepskiego stanu technicznego, dopiero w październiku 1952 roku „Wilk” został sprowadzony na holu do Polski przez holownik PRO "Swarożyc". Z uwagi na swój stan techniczny i nieopłacalność remontu, został w 1954 roku skreślony z listy floty i złomowany[13].

Okręt w czasie służby w Polsce nosił znak taktyczny „W”, a w czasie służby w Anglii „64 A”, a potem „N 64”.

Patrole z Polski

  1. 1 września 1939 – 20 września 1939

Patrole z Wielkiej Brytanii

  1. 29 listopada 1939 – 13 grudnia 1939, Skagerrak
  2. 26 grudnia 1939 – 8 stycznia 1940, Skagerrak
  3. 18 czerwca 1940 – 25 czerwca 1940
  4. 10 lipca 1940 – 24 lipca 1940, Skagerrak
  5. 8 sierpnia 1940 – 21 sierpnia 1940, Dogger Bank
  6. 8 września 1940 – 21 września 1940, Morze Północne
  7. 9 października 1940 – 25 października 1940, wybrzeża Norwegii
  8. 18 listopada – 3 grudnia 1940
  9. 8 stycznia 1941 – 20 stycznia 1941

Dane taktyczno-techniczne[edytuj | edytuj kod]

  • Wyporność:
    • nadwodna – 980 ton
    • podwodna – 1248 ton
  • Wymiary:
    • długość – 77,95 m
    • szerokość – 5,45 m
    • zanurzenie – 4,20 m
  • Głębokość zanurzenia:[3]
    • dopuszczalna – 80 m
    • maksymalna – 100 m
    • peryskopowa 7-9 m
  • Napęd:
    • dwa silniki wysokoprężne typu Normand Vickers, ośmiocylindrowe, o łącznej mocy 1800 KM (1324 kW) przy 390 obr/min.
    • dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 1200 KM (883 kW) produkcji Societée Alsacienne de Constructions Mecaniques, Belfort 110 V, 250 obr/min.
  • pojemność zbiorników paliwa – 96 ton; dodatkowy zapas paliwa – 43 tony
  • dwie baterie akumulatorów po 100 ogniw.
  • Prędkość maksymalna:
    • nawodna – 14,5 węzła
    • podwodna – 9,5 węzła
  • Zasięg pływania:
    • nawodny: przy prędkości 10 węzłów – 3500 Mm, z dodatkowym zapasem 43 ton paliwa – 7000 Mm
    • podwodny – przy prędkości 5 węzłów – 100 Mm
Działo i kiosk "Wilka" w okresie służby w Wielkiej Brytanii
  • Wyposażenie:
  • stacja korespondencyjna SMIK; stacja odbiorcza podwodna, sonda ultradźwiękowa, oscylator podwodny, żyrokompas
  • hydrolokator Asdic (w Wielkiej Brytanii)
  • Załoga:
    • w czasie wojny: 5 oficerów + 49 podoficerów i marynarzy
    • w czasie pokoju: 4 oficerów + 42 podoficerów i marynarzy

Przypisy

  1. WEU 1918-1939
  2. Czesław Rudzki: Polskie okręty podwodne 1926-1969. Wyd. MON, Warszawa 1985, ISBN 83-11-07159-4, s. 32-40
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Marek Twardowski: "Podwodne drapieżniki" – stawiacze min typu Wilk, w: „Morza, Statki i Okręty” nr 3/1998, s. 23-26
  4. 4,0 4,1 Andrzej S. Bartelski, Rafał Mariusz Kaczmarek: Polskiej wojny podwodnej ciąg dalszy, w: „Morze, Statki i Okręty” nr 4/2008, s.30
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Wojciech Budziłło. Działania bojowe ORP Wilk we wrześniu 1939 roku. „Biuletyn DWS.org.pl”. 6. s. 22-28. ISSN 2080-5780. 
  6. 6,0 6,1 Andrzej S. Bartelski. Prawdy i mity "Torpedy w celu". „Biuletyn DWS.org.pl”. 6. s. 31-32. ISSN 2080-5780. 
  7. 7,0 7,1 7,2 Andrzej S. Bartelski. Prawdy i mity "Torpedy w celu". „Biuletyn DWS.org.pl”. 6. s. 47-50. ISSN 2080-5780. 
  8. M. Borowiak: Mała flota bez mitów, Almapress, ISBN 978-83-7020-422-8 2010 ↓, s. 166-167.
  9. Robert Cecil Stern: The hunter hunted : submarine versus submarine : encounters from World War I to the presen. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 2007, s. 75-80. ISBN 1-59114-379-9.
  10. Jan Kazimierz Sawicki [red.]: Kadry morskie Rzeczypospolitej. Tom II: Polska Marynarka Wojenna. Cz. 1: Korpus Oficerów 1918−1947. Gdynia: 1996, s. 242. ISBN 83-86703-50-4.
  11. Waldemar Wierzykowski: Od kanonierki do fregaty. Okręty spod biało-czerwonej i ich dowódcy 1920-2011. Świnoujście: 2012, s. 20.
  12. Andrzej S. Bartelski. Dywizjon i Grupa Okrętów Podwodnych 1932-1945. „Morza, Statki i Okręty”. 5/2012. ISSN 1426-529X. 
  13. Robert Rochowicz: Z dziejów Polskiej marynarki Wojennej 1951-1953, w: „Morza, Statki i Okręty” nr 2/1997, s. 21