Obóz Wielkiej Polski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obóz Wielkiej Polski
Lider Roman Dmowski
Data założenia 4 grudnia 1926
Data rozwiązania 28 marca 1933
Deklarowana
ideologia polityczna
narodowy katolicyzm, narodowy konserwatyzm, nacjonalizm
Młodzieżówka Ruch Młodych

Obóz Wielkiej Polski (OWP) – organizacja polityczna Obozu Narodowego, powołana podczas inaugurującego zjazdu 4 grudnia 1926 w Poznaniu z inicjatywy członków Związku Ludowo-Narodowego i przedstawicieli innych stronnictw prawicowych[1]. Powstanie OWP miało na celu zjednoczenie prawicowych przeciwników sanacji i oddziaływanie na społeczeństwo w duchu idei narodowej[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Największą popularnością cieszył się wśród młodzieży, studentów, intelektualistów oraz wśród szeroko rozumianej klasy średniej[3], jednak starał się pozyskiwać też klasę robotniczą i chłopstwo[4].

OWP miał być strukturą ponadpartyjną, nie angażującą się w bieżące spory polityczne, lecz formującą przyszłą elitę polskiego ruchu narodowego i przygotowującą się do przejęcia przez nią władzy w państwie. Organizacja miała zdyscyplinowane, hierarchiczne struktury, największe wpływy posiadając w Wielkopolsce, Pomorzu, Śląsku, Warszawie oraz miastach uniwersyteckich[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

OWP stopniowo wyrósł na najsilniejszy ruch polityczny w Polsce, liczący od 200 (wliczając członków Stronnictwa Narodowego i sympatyków)[6] do 300 tysięcy członków[7]. Jednak pomimo starań jego twórców, nie zjednoczył całej prawicowej opozycji, skupiając przede wszystkim młodych narodowców oraz członków ZLN (od 1928 SN)[8]. Autorytarne władze sanacyjne wyczuwając realne dla siebie zagrożenie rozpoczęły represje wobec członków OWP. Już w maju 1927 aresztowano 15 czołowych działaczy OWP. Wzrost represji nastąpił na początku lat trzydziestych. Od czerwca do października 1932 w samej tylko Wielkopolsce odbyło się 150 procesów członków OWP. Władze stopniowo rozpoczęły rozwiązywać regionalne oddziały Obozu. Kilku działaczy OWP zostało zwerbowanych przez Wacława Kozielskiego do powstałej w 1933 roku Narodowo-Socjalistycznej Partii Robotniczej[9]. Ostatecznie, 28 marca 1933 , Obóz Wielkiej Polski rozwiązany został w całym kraju[10] z powodu "działalności kolidującej z kodeksem karnym i nakazami władz państwowych przez stałe inspirowanie ekscesów i zaburzeń, podsycanie nienawiści partyjnej i rasowej, urządzanie demonstracji i zgromadzeń z wyraźnym zamiarem podburzania ludności przeciwko władzom państwowym".

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Naczelnym organem kierowniczym obozu była Wielka Rada w skład której wchodzili Roman Dmowski jako Wielki Oboźny oraz Tadeusz Bielecki, Roman Rybarski i inni[11]. Symbolami organizacji stały się: piaskowe koszule (lub kurtki mundurowe), granatowe spodnie i berety, pieśń organizacyjna Hymn Młodych, rzymskie pozdrowienie oraz Szczerbiec (Mieczyk Chrobrego) owinięty w biało-czerwony sztandar[12].

Program OWP[edytuj | edytuj kod]

Program OWP przedstawiony został w broszurach opracowanych przez: Romana Dmowskiego ("Zagadnienia Rządu" , "Kościół, Naród i Państwo"), Romana Rybarskiego ("Polityka i gospodarstwo"), Jerzego Zdziechowskiego ("Polityka finansowa"), Bohdana Wasiutyńskiego ("Praworządność") oraz Zygmunta Berezowskiego ("Polityka zagraniczna").

OWP a mniejszości narodowe[edytuj | edytuj kod]

OWP postulował stworzenie państwa narodowego, realizującego interesy wyłącznie narodu polskiego, nie zaś wszystkich bez wyjątku obywateli. Walczył z dominacją Żydów w sferach gospodarczych, proponując całkowite wyłączenie tej mniejszości z życia publicznego[13]. OWP zakładał prowadzenie konsekwentnej polityki polonizacyjnej mniejszości słowiańskich i stopniowe ich włączanie w nurt polskiego życia narodowego[14]. Dostrzegano problem mniejszości niemieckiej i w ogóle kwestię zagrożenia niemieckiego – formułowano dalekosiężny cel odzyskania rdzennie słowiańskich ziem zachodnich, obejmujących: Górny i Dolny Śląsk, ziemię lubuską, Pomorze, a także Warmię i Mazury[15].

OWP a religia[edytuj | edytuj kod]

Jak wszystkie organizacje należące do przedwojennego obozu narodowego, OWP silnie akcentowała swoje przywiązanie do religii katolickiej. Według tej organizacji, Polska powinna być państwem wyznaniowym, z tolerancją dla istnienia innych wyznań i zachowaniem wolności woli. W programie OWP czytamy: "Wiara Narodu Polskiego, religia rzymskokatolicka musi zajmować stanowisko religii panującej, ściśle związanej z państwem i jego życiem, oraz stanowić podstawę wychowania młodych pokoleń. Przy zapewnionej ustawami państwowymi wolności sumienia – zorganizowany naród nie może tolerować, ażeby jego wiara była przedmiotem ataków lub doznała obrazy z czyjejkolwiek strony, ażeby religią frymarczono dla jakichkolwiek celów lub prowadzono zorganizowaną akcję w celu rozkładu życia religijnego narodu"[16].

Tekst programu nie sugeruje jednak jednoznacznie tolerancji dla innych wyznań.

OWP a gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W sferze gospodarki w ramach OWP jak i całego ruchu narodowego w tym okresie ścierały się dwie wizje rozwoju gospodarczego: wolnorynkowa i liberalna Romana Rybarskiego oraz społeczno – korporacyjna[17]. Druga koncepcja najwięcej zwolenników miała wśród zradykalizowanej młodzieży.

OWP a ustrój[edytuj | edytuj kod]

OWP akcentował konieczność odejścia od demokratycznoparlamentarnego modelu rządów, postulując wzmocnienie władzy wykonawczej oraz wprowadzenie zasad hierarchizmu i elitaryzmu w życiu politycznym[18]. Dmowski uznając, że naród jest źródłem władzy[19] postulował powołanie organizacji narodu, czyniącej z niego "ciało zdolne kierować się jedną myślą i działać według jednego planu"[20].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009, s. 19; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 16
  2. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926-1933. Poznań 1980, s. 4-5
  3. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 69, 79
  4. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926-1933. Poznań 1980, s. 53; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 131
  5. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 27, 68, 81, 127-128
  6. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926-1933. Poznań 1980, s. 76.
  7. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 126-127
  8. Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926-1933. Poznań 1980, s. 16
  9. Szymon Rudnicki: Obóz Narodowo-Radykalny. Warszawa: Czytelnik, 1985, s. 192. ISBN 9788307012216.
  10. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 161
  11. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 26
  12. Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 30-31; Rafał Dobrowolski, Wojciech J. Muszyński, "Szczerbiec Chrobrego i symbolika polskiego ruchu narodowego w latach 1926–1939", (w:) "Glaukopis" 2011/2012 nr 23/24
  13. ”Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009, s. 70-73; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 114-116, 141-143
  14. ”Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009, s. 74-76; Rudnicki Szymon: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985, s. 109-110
  15. ”Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009, s. 77-80
  16. ”Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009, s. 58
  17. Tadeusz Włudyka, "Trzecia droga" w myśli gospodarczej II Rzeczypospolitej, Kraków 1994, s. 59-90
  18. Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009, s. 58
  19. Dmowski Roman: Pisma. T. IX (Polityka narodowa w odbudowanem państwie – mowy i rozprawy polityczne z lat 1919-1934). Częstochowa 1939, s. 149
  20. Dmowski Roman: Pisma. T. IX (Polityka narodowa w odbudowanem państwie – mowy i rozprawy polityczne z lat 1919-1934). Częstochowa 1939, s. 157

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Kaczmarek, Obóz Wielkiej Polski. Geneza i działalność społeczno-polityczna w latach 1926-1933. Poznań 1980
  • Henryk Lisiak: Działalność Obozu Wielkiej Polski w Poznańskiem w latach 1930-1932. Poznańskie Zeszyty Humanistyczne t. III (2004)
  • Szymon Rudnicki: Obóz Narodowo-Radykalny. Geneza i działalność. Warszawa 1985
  • Adrian Tyszkiewicz: Obóz Wielkiej Polski w Małopolsce 1926-1933. Kraków 2004
  • Tadeusz Włudyka, "Trzecia droga" w myśli gospodarczej II Rzeczypospolitej, Kraków 1994
  • Józef Zieliński, Reorganizacja Obozu Wielkiej Polski z 1931 r., Studia Historyczne nr 2 (1975)
  • Życie i śmierć dla Narodu!". Antologia myśli narodowo-radykalnej z lat trzydziestych XX wieku. Pod red. Arkadiusza Mellera i Patryka Tomaszewskiego. Toruń 2009