Oblężenie Osaki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Oblężenie Osaki
Wojna domowa siogunatu Tokugawa z rodem Toyotomi
Caron1663.jpg
Ilustracja z książki François Carona Spalenie Zamku Ōsaka
Czas od 8 listopada 1614 do 22 stycznia 1615 i od maja do czerwca 1615
Miejsce Zamek Ōsaka, miasto i jego okolice (obszary dzisiejszych przedmieść Osaki), Japonia
Terytorium Japonia (ziemie należące do rodu Toyotomi)
Wynik zwycięstwo rodu Tokugawa i utwierdzenie władzy nowego siogunatu

unicestwienie rodu Toyotomi i wyeliminowanie opozycji

Strony konfliktu
Tokugawa family crest.svg Siogunat Tokugawa

Rody popierające nowy siogunat

Toyotomi mon.png Ród Toyotomi

Rody popierające Toyotomiego Hideyoriego i nieuznające władzy nowego siogunatu
Rōninowie z całej Japonii wyjęci spod prawa przez siogunat

Dowódcy
Tokugawa family crest.svg Tokugawa Ieyasu

Tokugawa family crest.svg Tokugawa Hidetada

Japanese crest Hikone Tahibana.svg Ii Naotaka

Take ni Suzume.svg Date Masamune

Alex K Hiroshima Asano (color).svg Asano Nagaakira

Kamon Tôdô.jpg Tōdō Takatora

Ikeda prince de Bizen.svg Ikeda Toshitaki

Uesugi.png Uesugi Kagekatsu

Satake.jpg Satake Yoshinobu

Japanese crest Kaga Umebachi.svg Maeda Toshitsune

i inni

Toyotomi mon.png Toyotomi Hideyori

Toyotomi mon.png Gotō Mototsugu

Toyotomi mon.png Kimura Shigenari

Rokumonsen.svg Sanada Yukimura

Nanatsukatabami.svg Chōsokabe Morichika

Ichimonjimitsuboshi.svg Mōri Katsunaga

Oda emblem.svg Oda Nagayori

Ono Harufusa

Ban Naotsugu

i inni

Siły
Kampania zimowa:
  • 194 400 łącznych sił siogunatu (w tym 50 tys. wojsk rodu Tokugawa)
  • 30 000 sił rodu Shimazu (spóźnionych na pole bitwy)
  • 300 europejskich dział
  • Oddziały wojowników ninja

Kampania letnia:

  • 150-160 tysięcy łącznych sił siogunatu (w tym 59 tys. wojsk rodu Tokugawa)
  • Kilkaset dział europejskich (ostatecznie nie wykorzystanych)
Kampania zimowa:
  • 90 080 łącznych sił broniących Osaki (w tym 3 tys. wojsk rodu Toyotomi)
  • Odwody w sile 23 tysięcy ludzi niebiorących udziału w walkach
  • Nieznana liczba lekkich dział furanki
  • Nieznana liczba rōninów (zapewne ponad 10 tys.)

Kampania letnia:

  • 50 480 łącznych sił broniących Osaki (w tym 3 tys. wojsk rodu Toyotomi)
  • 10-70 tysięcy rōninów
Straty
ciężkie podczas obu kampanii prawie wszyscy obrońcy

Oblężenie Osaki (大坂の役 Ōsaka no Eki lub 大坂の陣 Ōsaka no Jin) — seria bitew pomiędzy siogunatem Tokugawa a rodem Toyotomi skoncentrowanych wokół zamku Ōsaka, trwających w latach 1614-1615, zakończonych unicestwieniem obrońców i zwycięstwem sił siogunatu. Wyróżnia się dwa etapy oblężenia: kampanię letnią i kampanię zimową, oddzielone od siebie krótkim okresem rozejmu.

Wydarzenia poprzedzające oblężenie[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja w kraju po śmierci Toyotomiego Hideyoshiego[edytuj | edytuj kod]

W 1598 roku, po śmierci Toyotomiego Hideyoshiego sprawującego dotychczas pełną władzę nad całą Japonią, zgodnie z jego wolą kontrolę nad krajem przejęła tzw. "Rada Pięciu". Miała ona za zadanie zapewnić stabilność w państwie do czasu osiągnięcia pełnoletności i przejęcia władzy przez jego syna – Toyotomiego Hideyoriego. Według założenia Hideyoshiego, pomiędzy daimyō wchodzącymi w skład Rady miała panować względna równowaga sił, jednak w praktyce największymi wpływami (i siłami militarnymi) cieszył się Tokugawa Ieyasu, planujący przejęcie władzy dla siebie i swoich potomków. Wkrótce też doszło do konfliktu pomiędzy nim a resztą daimyō, zdecydowanymi bronić sukcesji nieletniego Hideyoriego.

Japonia podzieliła się pomiędzy zwolenników Tokugawy i jego przeciwników, skoncentrowanych wokół Ishidy Mitsunariego. Wojska obu stron starły się w 1600 roku w bitwie pod Sekigaharą zakończonej zwycięstwem Ieyasu i ustanowieniem w roku 1603 nowego siogunatu kontrolowanego przez ród Tokugawa. Ród Toyotomi utracił swą pozycję; nieletni Hideyori został skazany na izolację w zamku Ōsaka, a dochody jego rodu ustalono na 657 400 koku ryżu. Ieyasu przeniósł stolicę administracyjną kraju do Edo, skąd kontrolował poczynania podległych mu rodów, nad którymi roztoczył ścisłą kontrolę. Ten nowy reżim wywołał oburzenie wśród licznych daimyō, z których wielu nadal popierało (choć nie otwarcie) Hideyoriego. Tokugawa Ieyasu postanowił jeszcze bardziej ograniczyć niezależność rodu Toyotomi, krępując go przymusowym małżeństwem. Hideyori poślubił córkę syna Tokugawy i od 1605 roku drugiego sioguna – Tokugawy Hidetady. W wyniku tego i innych małżeństw politycznych, Ieyasu stał się dla Hideyoriego wujkiem, ciotecznym dziadkiem i ojcem teścia[1].

Wzajemne antagonizmy pomiędzy obiema stronami i bezpośrednie przyczyny konfliktu[edytuj | edytuj kod]

Inskrypcja na dzwonie w świątyni Hōkō-ji. Kontrowersyjne fragmenty zaznaczone są na biało.

Przebywający w zamku Ōsaka, młody Toyotomi Hideyori trzymany był w całkowitej izolacji od świata zewnętrznego, zarówno przez swoją matkę Yodogimi, nieufną wobec Ieyasu, jak i swego oficjalnego opiekuna, Katagiri Katsumoto, stronnika siogunatu, który rozpowszechniał w całej Japonii negatywny wizerunek Hideyoriego przedstawiając go jako osobę zniewieściałą i nienadającą się do sprawowania władzy. Była to część polityki propagandowej prowadzonej przez nowy rząd. Jego pierwsze spotkanie z Ieyasu miało miejsce dopiero w 1611 roku na zamku Nijō. Osiemnastoletni wówczas Hideyori spędził dwie godziny na rozmowie z Tokugawą wywierając na nim ogromne wrażenie dzięki swoim wyśmienitym manierom i nietuzinkowej inteligencji. Po zakończeniu spotkania, dotychczas nieco pobłażliwy względem Toyotomiego Ieyasu wreszcie zdał sobie sprawę z tego, jak wielkim zagrożeniem może okazać się w przyszłości młody daimyō. Od tego czasu, siogunat radykalnie zmienił swoją politykę wobec rodu Toyotomi przyjmując nastawienie o wiele ostrzejsze i dążąc do całkowitego unieszkodliwienia tego klanu jako głównego zagrożenia dla władzy Tokugawów[2].

W 1614 roku Hideyori postanowił opłacić odbudowę świątyni Hōkō-ji w Kioto, swojego czasu wybudowanej przez jego ojca, Toyotomiego Hideyoshiego, a w 1596 roku zniszczoną za sprawą trzęsienia ziemi. Jednym z jej elementów był ogromny dzwon zrobiony z brązu, na którym umieszczono inskrypcję zawierającą słowa "niech kraj będzie spokojny i bogaty" (国家安康 kokka ankō). Stało się to zarzewiem konfliktu, gdyż znaki 家 (ka) i 康 () można było również odczytać jako ie i yasu, tym samym otrzymując imię "Ieyasu". Rozzłościło to Tokugawę, który odebrał to jako zniewagę pod swoim adresem. Ten incydent mocno zaognił stosunki pomiędzy siogunatem a Hideyorim. Sprawa jeszcze bardziej przybrała na sile, kiedy we wrześniu tego samego roku Toyotomi zaczął zapraszać do swego zamku rōninów z całej Japonii, z których większość utraciła swoje ziemie z powodu bezwzględnej polityki siogunatu. Do Osaki zjechało się wielu bezpańskich samurajów, dla których była to okazja nie tylko do zatrudnienia, ale także do zemsty na znienawidzonych Tokugawach. Kolejnym posunięciem młodego daimyō było zakupienie od kupców europejskich baryłek z prochem. W ten sposób Hideyori pragnął zabezpieczyć swoje ziemie na wypadek ewentualnej agresji ze strony siogunatu odpowiadając tym samym na kolejne sygnały jawnej wrogości ze strony Ieyasu. Paradoksalnie, te działania zapobiegawcze stały się dla Tokugawy kolejnym pretekstem do wypowiedzenia wojny rodowi Toyotomi[3].

Plany Tokugawy i Toyotomiego[edytuj | edytuj kod]

Tokugawa Ieyasu – choć w 1605 roku zrezygnował z tytułu sioguna, którego przekazał swojemu synowi, Tokugawie Hidetadzie, Ieyasu aż do końca swojego życia sprawował realną władzę nad Japonią i był głównym dowódcą sił wysłanych przeciwko Osace w czasie obu kampanii.

Krótko po rozpoczęciu przygotowań do obrony Osaki przez Hideyoriego, Tokugawa Ieyasu postanowił przejść do otwartych działań zbrojnych. Zaplanował operację nazwaną później "kampanią zimową" rozpoczynając od zgromadzenia sił w rejonie Kioto, które oddał pod dowództwo swojego syna i aktualnego sioguna, Tokugawy Hidetady. Sam wyruszył z Sumpu na czele sporych sił do zamków Nijō i Fushimi, znajdujących się niedaleko Kioto, gdzie wszystko już przygotowano do generalnego uderzenia na zamek Ōsaka. Jednocześnie, Ieyasu nakazał wszystkim swoim wasalom, aby przybyli na miejsce ze swoimi wojskami i zabezpieczyli pozycje dookoła Osaki. Mimo, iż siogunem był oficjalnie Hidetada, w rzeczywistości głównym dowódcą całej kampanii — zarówno od strony militarnej, jak i politycznej — był Tokugawa Ieyasu, cieszący się absolutnym posłuchem ze strony podległych mu feudałów[4].

Po tym, jak siogun oficjalnie ogłosił ród Toyotomi wrogiem państwa, wielu daimyō niezadowolonych z nowego układu sił, jaki zapanował po bitwie pod Sekigaharą, opowiedziało się po stronie Hideyoriego i przyprowadziło swoje wojska do Osaki, aby wesprzeć go w walce z siogunatem. W przeciwieństwie do sytuacji panującej w obozie Tokugawów, głównym problemem w Osace był brak jednolitego przywództwa. Wprawdzie nominalnie to Hideyori sprawował najwyższą władzę, ale brakowało mu doświadczenia militarnego i z tego powodu w ogromnym stopniu opierał się na swoich generałach, z których najważniejszymi byli Sanada Yukimura, Gotō Mototsugu i Kimura Shigenari. Pomimo, że byli oni osobami o sporych talentach w kwestii wojskowości, żaden z nich nie cieszył się przeważającym autorytetem i z tego powodu brakowało człowieka, który posiadałby rozstrzygający głos w spornych kwestiach. Pierwszym przykładem tego mankamentu w dowództwie sił rodu Toyotomi, był brak porozumienia w sprawie reakcji na zagrożenie ze strony Tokugawy. Istniały dwa wyjścia: pozostanie w zamku i bierne oczekiwanie na nadejście wojsk siogunatu bądź też wyprowadzenie wojsk z Osaki i stawienie czoła Tokugawie w polu. Sanada Yukimura i Gotō Mototsugu opowiadali się za drugą opcją. Zaproponowali strategię polegającą na zabezpieczeniu obu dróg prowadzących do Osaki za pomocą dwóch armii, a zachowanie samego zamku jako miejsca, do którego można by się ewentualnie wycofać. Jedna z armii miałaby podążyć na wschód i opanować przełęcze w pobliżu Nary, jednocześnie angażując tam siły siogunatu na wystarczająco długi czas, natomiast druga – szybkim atakiem zdobyć zamek w Ibaraki, a następnie iść dalej, by zająć Fushimi i Kioto, a w nim zamek Nijō i pałac cesarski. Przechwyciwszy osobę cesarza, można by ogłosić Tokugawę Ieyasu buntownikiem. Była to strategia pochodząca jeszcze z XII wieku. Pozyskanie cesarskiej aprobaty zapewniłoby prestiż wystarczający do skłonienia wahających się daimyō, aby opowiedzieli się po stronie Toyotomiego Hideyoriego. Dodatkowo, armia z Osaki miałaby zająć most w Secie leżący na ważnym skrzyżowaniu dróg idących ze wschodu, by zablokować posunięcia wojsk siogunatu. Choć obmyślono go bardzo dokładnie i szczegółowo, plan ten ostatecznie nie został zrealizowany, gdyż Hideyori postanowił pozostać w zamku przyjmując wariant defensywny[5].

Zamek Ōsaka otoczony był dwoma liniami potężnych murów obronnych oraz podwójną fosą, a także licznymi wieżami i dodatkowymi umocnieniami. Znajdował się w północno-wschodniej części miasta Osaka, które było z kolei okolone niskimi murami i palisadą, na zewnątrz których płynęły trzy rzeki (na północy — Tenmagawa, na wschodzie — Nekomagawa, a na zachodzie — Kanał Ikutama). Z tego powodu, najbardziej podatna na szturm była południowa strona miasta i murów. Spodziewając się, że właśnie tam siogunat skoncentruje swoje ataki, obrońcy podjęli decyzję o wybudowaniu przed południowymi murami dodatkowych umocnień. Wykopano szeroką, suchą fosę, łączącą Nekomagawę z Kanałem Ikutama, którą wzmocniono kolejną palisadą. Przy głównych bramach miasta wzniesiono wał z ziemi i kamienia, a od zewnątrz, na wschodnim skraju nowej fosy, zbudowano barbakan, składający się z drewnianych ścian i wałów ziemnych. Nazwano go Sanada-maru na cześć Sanady Yukimury, będącego pomysłodawcą tej innowacji[6].

Faza I – kampania zimowa[edytuj | edytuj kod]

XI-XII 1614 – otoczenie Osaki przez wojska siogunatu[edytuj | edytuj kod]

Satake Yoshinobu, jeden z generałów służących pod rozkazami Tokugawy.

Do 10 października Tokugawa Ieyasu odebrał przysięgę wierności od 50 daimyō, a 21 października spotkał się z Ikedą Toshitaką, panem zamku Himeji. Z Sumpu 12 listopada wymaszerował na czele swoich wojsk kierując się w stronę Kioto. Pierwsza zbrojna potyczka miała miejsce już dwa dni później, w Sakai, porcie położonym na południe od Osaki. Przybył tam Katagiri Katsumoto na czele oddziałów siogunatu z zamiarem obsadzenia tamtejszych pozycji, ale na miejscu zastał już wojska Hideyoriego, których atak zmusił go do wycofania się. W tym samym dniu na wojnę wyruszyli dwaj wielcy daimyō z północnej Japonii, Date Masamune z Sendai (nazywany też "Jednookim Smokiem") i Uesugi Kagekatsu z Yonezawy. Były to prowincje, do których przymusowo przeniósł ich Tokugawa po bitwie pod Sekigaharą. Dwa dni później Ieyasu dotarł do Kioto i ulokował swoje oddziały na zamku Nijō, a jednocześnie z Edo wyruszył Hidetada wraz z głównymi siłami rodu Tokugawa.

Do 10 grudnia wszystkie wojska Tokugawy były już rozmieszczone na odpowiednich stanowiskach — 20-tysięczna armia Hidetady stacjonowała w Fushimi, a 30-tysięczna armia Ieyasu w Nijō. Uzyskały one znaczną pomoc od lokalnego daimyō, Ikedy Toshitakiego, który 6 grudnia opanował ziemie po obu stronach drogi prowadzącej do Osaki od północy, umożliwiając tym samym podciągnięcie linii wojsk Tokugawy do północnego brzegu rzeki Tenmagawa.

Między 15 a 18 grudnia Ieyasu i Hidetada przenieśli się z Kioto aż pod Osakę, podążając jednak drogą okrężną wiodącą przez masyw gór Ikoma, niewidoczną dla żołnierzy Toyotomiego, i przez cały czas zachowując bardzo wysoką ostrożność. Plan obmyślony przez Ieyasu zakładał obranie najdłuższej z możliwych tras i utworzenie kwater polowych na południe od Osaki. Hidetada zatrzymał się dzień wcześniej w Hirano, a jego ojciec 18 grudnia w Sumiyoshi, zachowując pewną odległość od nieprzyjaciela. W tym samym czasie pozostali daimyō zajęci byli jeszcze zabezpieczaniem pozycji wokół miasta, a część z nich (pochodząca z dalszych prowincji) nadal jeszcze nie przybyła[7].

19-29 XII 1614 – umocnienie pozycji wokół zamku[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Sanady Yukimury, stojący na barbakanie Sanada-maru, którego bronił podczas kampanii zimowej.

19 grudnia Hachisuka Yoshishige z 5000 samurajów poprowadził atak na fort Kizugawaguchi, leżący na skraju miasta, u ujścia Kizugawy do Kanału Ikutama, będący punktem o dużym znaczeniu strategicznym. Z pomocą Asano Nagaakiry i Ikedy Tadakatsu, Yoshishige zdołał go zdobyć po bardzo zaciętej walce z oddziałami Akashiego Teruzumiego. Kolejna operacja miała miejsce 26 grudnia, na północno-wschodnim skraju zamkowych umocnień. Między rzekami Tamatogawą i Hiranogawą stał tam fort Shigino, na który natarł ze swoimi oddziałami Uesugi Kagekatsu i odebrał go obrońcom. Garnizon Osaki dokonał wówczas wypadu poza mury zamku, który poprowadził Ono Harunaga, zmuszając Uesugiego do wezwania posiłków w postaci wojsk należących do Niwy Nagashigego, Horio Tadaharu i Sakakibary Yasukatsu. Mimo ciężkiej sytuacji, Kagekatsu pozostał na swojej pozycji wbrew nawet sugestiom Ieyasu, aby tymczasowo się wycofać. Równocześnie, tego samego dnia, po drugiej stronie rzeki, Satake Yoshinobu na czele 1500 samurajów poprowadził atak od północy, zdobywając trzy forty w Imafuku, lecz wkrótce został zaatakowany przez Gotō Mototsugu i Kimurę Shigenariego, którzy dokonali szybkiego wypadu z zamku. Pomimo zmiennych losów walk, ostatecznie, pod wieczór obie pozycje – zarówno Imafuku, jak i Shigino – znalazły się pod kontrolą wojsk siogunatu. W obu bitwach ich oddziały zapewniły sobie przewagę dzięki wykorzystaniu w walce arkebuzów.

Dwie najważniejsze akcje mające na celu opanowanie ważnych umocnień zamkowych na północnym zachodzie zostały przeprowadzone 29 grudnia. Podczas pierwszej z nich, siły siogunatu zdobyły fort Bakuroguchi (nazywany też Bakurogafuchi) dzięki podwójnemu atakowi. Od jednej strony zaatakował Ishikawa Tadafusa, a od drugiej Hachisuka Yoshishige prowadząc swoje oddziały z Kizugawaguchi. Druga operacja miała miejsce nieco dalej na północ. W bitwie o Nodę-Fukushimę dowodzący flotą siogunatu Kuki Moritaka zajął ujście rzeki położone nieopodal fortu Noda, a następnie zdobył go za pomocą ataku morskiego, podczas którego w nowatorski sposób wykorzystał na swoich okrętach nowe działa zakupione od Europejczyków, ostrzeliwując pozycje nieprzyjaciela. Następnie brat Ikedy Toshitakiego, Ikeda Tadatsugu, zajął pobliski fort Fukushima, od strony lądu atakując osłabione umocnienia[8].

3 I 1615 – bitwa o Sanada-maru[edytuj | edytuj kod]

Po bitwie o Nodę-Fukushimę wszystkie forty położone dookoła Osaki znalazły się w rękach Tokugawy. Zabezpieczywszy teren, wojska siogunatu w spokoju rozstawiły swoje oddziały na odpowiednich pozycjach tak, aby otoczyć zamek równomiernie ze wszystkich stron. Postawiono prowizoryczne budynki, w których zakwaterowano samurajów, a stanowiska odgrodzono palisadą. W regularnych odstępach zbudowano też wieże obserwacyjne, na których zawieszono flagi tych daimyō, do których należał dany sektor. Przed fosą okalającą mury obronne usypano wał ziemny i umieszczono słomiane osłony wypełnione piaskiem, skąd stały ostrzał prowadzili ashigaru. Na początku stycznia Ieyasu i Hidetada przenieśli swoje kwatery na wzgórza bliżej zamku — odpowiednio na Chausayamę i Okayamę.

Agresorzy nie mogli sobie pozwolić na zwłokę, gdyż posiadali ograniczone zapasy żywności w przeciwieństwie do świetnie zaopatrzonego garnizonu Osaki, przygotowanego na długotrwałe oblężenie. Gdy wszyscy zajęli swoje pozycje, wojska Tokugawy przypuściły generalny szturm na umocnienia miasta, który poprowadził Maeda Toshitsune, najpotężniejszy z wasali Tokugawy, posiadający 12-tysięczną armię. Celem ataku było Sanada-maru i sucha fosa oraz mury oddzielające Tokugawę od zewnętrznych umocnień miejskich po stronie południowej. Sanada Yukimura stacjonował na wzgórzu Sasayama, dowodząc dużym oddziałem złożonym z 5000 samurajów. Na wieść o ataku wycofał się za linie obronne, Sasayamę oddając bez walki wojskom nieprzyjaciela. Część sił Maedy zapędziła się dalej i sprowokowana przez obrońców przypuściła szturm na umocnienia Sanada-maru. Atak został jednak odparty przez żołnierzy wyposażonych w arkebuzy, którzy umiejętnie wykorzystali położenie Sanada-maru, zapewniające możliwość prowadzenia krzyżowego ognia.

Do kolejnego ataku Tokugawa Ieyasu posłał swojego wnuka, Matsudairę Tadanao z 10 000 wojsk oraz Ii Naotakę, którego doborowy oddział 4000 samurajów nazywano "czerwonymi diabłami" z powodu charakterystycznych jaskrawo-czerwonych pancerzy. Miał on również na swoich usługach oddział wojowników ninja pod dowództwem Miury Yo'emona, będącego na służbie u rodu Ii. Wywiązała się bitwa z obrońcami, w której jednak agresorzy ponosili coraz to większe straty, a sam Naotaka został ranny kulą w łokieć. Pierwszej pomocy jemu jak również innym rannym samurajom udzielili ninja, nie biorący bezpośredniego udziału w walce. Wkrótce Ii Naotaka wydał rozkaz odwrotu, ale w zgiełku bitwy jego rozkazy nie były słyszalne. Nakazał Miurze Yo'emonowi, aby oddziały ninja zaczęły strzelać do własnych sojuszników. Kiedy nacierający na Sanada-maru samurajowie zdali sobie sprawę, że są atakowani również od tyłu, zawrócili, aby stawić czoła nowemu przeciwnikowi i w ten sposób, podążając za cofającymi się ninja, nieświadomie wykonali odwrót. Bitwa o Sanada-maru została wygrana przez Sanadę Yukimurę i obrońców Osaki[9].

3-4 I 1615 – dalsze niepowodzenia siogunatu[edytuj | edytuj kod]

Wycofawszy się, Ii Naotaka i Matsudaira Tadanao przegrupowali swoje siły i, nie wracając nawet do obozu, od razu przypuścili kolejny szturm — tym razem na bramę Hachomeguchi, kontrolującą południowe wejście do miasta. Ta nagła zmiana kierunku ataku zaskoczyła obrońców, co — w połączeniu z impetem szturmu — pozwoliło agresorom na pokonanie umocnień i przedostanie się za linię fortyfikacji. Dowodził tam Kimura Shigenari, który wraz z 8-tysięcznymi wojskami zdołał przeprowadzić skuteczne kontrnatarcie i wyparł napastników z powrotem poza mury. Tokugawa posłał pod mury posiłki w postaci 700 samurajów, dowodzonych przez Terazawę Hirotakę i Matsukurę Shigemasę. Kimura dokonał jednak wypadu i zaatakował ich, nim połączyli się z resztą sił. Po kilkugodzinnej bitwie, Kimura odniósł zwycięstwo odrzucając posiłki aż do linii kontrolowanych przez wojska siogunatu.

Następnego dnia, 4 stycznia, 4-tysięczne wojska Tōdō Takatory, jednego z najbardziej zaufanych generałów na służbie siogunatu, zaatakowały bramę Tanimachiguchi, położoną na południowym odcinku murów, ale nieco na zachód od bramy Hachomeguchi, którą atakowano poprzednio. Obrońcami na tym odcinku dowodził Oda Nagayori, prawnuk Ody Nobunagi, ale popadł on w kłótnie ze swoimi oficerami. Niezgoda wśród żołnierzy z Osaki umożliwiła napastnikom przeforsowanie umocnień i przedarcie się do miasta. Tam jednak zostali odparci przez Chōsokabe Morichikę i 5000 samurajów służących jego rodowi, który poprowadził kontratak. Wśród wycofujących się oddziałów siogunatu zapanowała panika i tylko przytomne działania jednego z oficerów Tōdō Takatory zapobiegły rozproszeniu i umożliwiły przegrupowanie po zewnętrznej stronie zamku.

Te dwie porażki, poprzedzone druzgocącą klęską w bitwie pod Sanada-maru, przekonały dowództwo sił siogunatu o nieskuteczności bezpośrednich ataków na tak dobrze bronioną Osakę. Syn Ieyasu, siogun Tokugawa Hidetada, który dotychczas nosił się z myślą o przypuszczeniu generalnego szturmu na miasto, skłonił się ku poglądom swego ojca, będącego zwolennikiem ostrożniejszej taktyki[10].

8-19 I 1615 – ostrzał zamku przez artylerię Tokugawy[edytuj | edytuj kod]

Brązowe kolubryny podobne do tych, jakie Tokugawa Ieyasu zakupił od Anglików i wykorzystał w czasie oblężenia Osaki.

W obliczu tak niekorzystnej sytuacji, Tokugawa Ieyasu postanowił wykorzystać do ataku artylerię. Łącznie składało się na nią 300 dział, z których 10 stanowiły potężne działa europejskie (w tym 4 angielskie kolubryny, 1 angielski saker oraz 5 mniejszych holenderskich dział nazywanych przez Japończyków ishibaya), natomiast pozostałe były działami o mniejszym zasięgu (wyjątkiem była słynna armata "Shibatsuji", nazwana od imienia swego twórcy, będąca pierwszym ciężkim działem zbudowanym w Japonii i jedynym działem produkcji japońskiej użytym pod Osaką przez Tokugawę). Artylerię tę siogunat zakupił od angielskich i holenderskich kupców krótko przed atakiem na Osakę, jako formę przygotowań do oblężenia. W przeciwieństwie do Tokugawy, Toyotomi Hideyori posiadał wyłącznie tradycyjne japońskie działa ładowane odtylcowo, nazywane furanki. Większość z nich była nieduża, a zasięg ich strzałów był niewielki. Wyjątek stanowiły jedynie dwa furanki, "Taro" i "Jiro", o rozmiarach i sile rażenia porównywalnych do "Shibatsuji", które Hideyori umieścił po obu stronach bramy Sakura, znajdującej się w centralnej części zamku i broniącej dostępu do jego głównej baszty[11].

Tokugawa ulokował swoje dalekosiężne kolubryny na południe od Osaki, na stanowiskach kontrolowanych przez Tōdō Takatorę, Iiego Naotakę i Matsudairę Tadanao, skąd miano prowadzić ostrzał na zewnętrzne umocnienia miasta. Z kolei na północy rozstawił resztę armat, mających ostrzeliwać sam zamek, a konkretnie jego główną wieżę, w której rezydował Hideyori. Obrońcy umieścili swoją artylerię na murach, ale żadne z ich dział, nawet "Taro" i "Jiro", nie mogło dosięgnąć pozycji Tokugawy.

Wstępny ostrzał zamku przez artylerię siogunatu rozpoczął się 8 stycznia i był prowadzony przez trzy kolejne dni o godzinie 10:00 — rano i wieczorem. W tym samym czasie trwały prace nad wykonaniem podkopu pod zewnętrznymi murami miasta. Wraz z pociskami kilkakrotnie wysyłano wiadomości wzywające obrońców do poddania się, lecz nie otrzymano żadnej odpowiedzi. 15 stycznia Ieyasu nakazał rozpoczęcie pełnego ostrzału zamku przez wszystkie działa jednocześnie. Był to pierwszy w historii Japonii przykład zmasowanego wykorzystania armat takiego kalibru. Jednakże, pomimo niespotykanej dotychczas siły ognia, Tokugawa zdawał sobie sprawę, że zniszczenie grubych murów zamku o obwodzie wynoszącym 14,5 kilometra, do tego osadzonych na solidnych kamiennych fundamentach wypełnionych ziemią, za pomocą jedynie 10 dużych dział, jest nierealne. Jego głównym zamiarem było wzbudzenie w obrońcach strachu za sprawą ogromnego huku, jaki wydawały z siebie kolubryny podczas ostrzału. Aby jeszcze bardziej wzmóc wywieraną presję, Ieyasu nakazał swoim żołnierzom, by o określonych godzinach nocnych oddawali strzały z arkebuzów i wznosili głośne okrzyki sugerujące obrońcom, że lada chwila może rozpocząć się szturm.

W odpowiedzi na ostrzał artyleryjski, w nocy z 16 na 17 stycznia Ban Naotsugu ze 150 samurajami dokonał wypadu z zamku przez most Honmachi przy zachodnim murze. Tymi niewielkimi siłami zaatakował 5-tysięczne wojska należące do Hachisukego Yoshishigego, zadając im ogromne straty. Oddział wypadowy zdążył wrócić z powrotem za mury nie odnosząc żadnych większych strat.

Pomimo, iż artyleria Tokugawy nie miała szans na zniszczenie głównych murów zamku w tak krótkim czasie, jej strzały sięgały dalej wielokrotnie trafiając w wewnętrzne zabudowania Osaki, tj. kwatery samurajów i magazyny, w dużej mierze zbudowane z drewna. Zdołały wprowadzić wśród obrońców spore zamieszanie dwukrotnie trafiając — 15 i 17 stycznia — w apartamenty Yodogimi, matki Hideyoriego, która zaczęła panikować i naciskać na swojego syna, by przystąpił do rokowań pokojowych z Tokugawą. W efekcie, siogunat postanowił tymczasowo wstrzymać ostrzał[12].

Koniec kampanii zimowej i negocjacje pokojowe[edytuj | edytuj kod]

Po tych incydentach obrońcy zdecydowali się przystąpić do rozmów. Tokugawa Ieyasu prowadził negocjacje bezpośrednio z Yodogimi za pośrednictwem swojej dwórki, Ocha-no-tsubone. Starał się wykorzystać jej nerwowość i lęk do wpłynięcia na Hideyoriego, który, wraz z większością generałów, nastawiony był do rokowań bardzo sceptycznie i wielokrotnie zaznaczał, że jest gotów bronić się w zamku aż do samego końca. Tokugawa zaproponował, iż w zamian za oddanie mu Osaki, obieca wszystkim bezpieczeństwo (łącznie z wyjętymi spod prawa rōninami, których siogun zobowiązał się ułaskawić), a także podaruje rodowi Toyotomi w zamian dwie duże prowincje. Były one położone na wyspie Honsiu i znajdowały się w strefie wpływów siogunatu. Hideyori odpowiedział, że jest gotów przystać na propozycję tylko pod warunkiem, iż prowincje, które otrzyma, będą leżeć na wyspie Sikoku, co z kolei było nie do przyjęcia dla Ieyasu, chcącego trzymać młodego daimyō jak najbliżej swojej siedziby.

Większość dowódców z Osaki była zdecydowanie przeciwna opuszczaniu zamku, niezależnie od warunków porozumienia, gdyż miała w pamięci okrutne poczynania Tokugawy Ieyasu podczas jego poprzednich kampanii wojennych i wiedziała z doświadczenia, że nie można mu ufać. Ostatecznie, widząc determinację obrońców, siogunat postanowił pójść na kompromis. 21 stycznia sporządzono oficjalny dokument zawierający warunki pokoju — wycofanie się wojsk Tokugawów i pozostawienie Hideyoriego w Osace jako bezpośredniego wasala sioguna — który został podpisany przez obie strony i przypieczętowany krwią przez Tokugawę Ieyasu. Tego samego dnia, wszystkie siły siogunatu odstąpiły od oblężenia i poczęły się wycofywać[13].

Przerwa w działaniach zbrojnych; plany obu stron[edytuj | edytuj kod]

Jeden dzień po wycofaniu się wojsk, 22 stycznia, tysiące samurajów zawróciło, podeszło pod miasto wyposażone w łopaty i kilofy i poczęło z miejsca burzyć jego zewnętrzne mury, zasypując gruzami fosę. Prace rozbiórkowe z polecenia ojca nadzorował Tokugawa Hidetada. Jeden z dowódców Osaki, Ono Harunaga, który najszybciej spostrzegł to zdarzenie, protestował mówiąc, że nie jest to zgodne z umową, ale nie osiągnął zamierzonego rezultatu. Hideyori nie chciał łamać zawartego dopiero pokoju, dlatego wahał się przed przepędzeniem pracujących samurajów siłą. Zamiast tego, posłał oficjalną skargę do Kioto, jednak zanim doczekał się stamtąd jakiejkolwiek reakcji, rozbiórka była już na ukończeniu. Odpowiedź od Ieyasu nadeszła praktycznie po wszystkim i była bardzo zdawkowa; Tokugawa tłumaczył Hideyoriemu, że skoro zawarli między sobą wieczysty pokój, to w takim razie nie istniała potrzeba dalszego utrzymywania murów wokół miasta. Mury zamkowe pozostały nietknięte.

28 stycznia Tokugawa Ieyasu został oficjalnie przyjęty na audiencji u cesarza Go-Mizunō, którego poinformował o pokojowym zakończeniu walk pod Osaką. Jednocześnie zamierzał wznowić kampanię wojenną, jak tylko skończy się zima i będzie można zaopatrzyć się w zapasy żywności na czas oblężenia. Planował ponowne wykorzystanie wzgórz Chausayama i Okayama jako stanowisk dowódczych i bazy wypadowej, wykorzystanie artylerii na osłabionej Osace, a na koniec generalny szturm na obrońców wyczerpanych długotrwałym oblężeniem. O tym, że Tokugawa od początku planował doprowadzić do kolejnej wojny z Hideyorim i ostatecznie go unicestwić świadczy fakt, iż już 8 lutego, pomimo zawartego niedawno pokoju, Ieyasu złożył duże zamówienie na kolejne działa.

Po okresie względnego spokoju, który trwał aż do końca zimy i przez większą część wiosny, do Hideyoriego zaczęły dochodzić wieści o wrogich zamiarach siogunatu. Bezzwłocznie nakazał odkopanie zasypanej fosy i chociaż częściową naprawę rozebranych wcześniej umocnień miejskich. Do Osaki stopniowo w coraz większych liczbach zaczęli powracać rōninowie na bezpośrednie zaproszenie Toyotomiego. Oba te działania stały się dla Tokugawy pretekstem do wznowienia działań wojennych. Opinia publiczna została ukształtowana przez plotki rozpuszczane przez siogunat, jakoby armia z Osaki planowała atak na Kioto, co nie miało żadnego odzwierciedlenia w rzeczywistości. Prawdziwe intencje siogunatu stały się wkrótce dla wszystkich oczywiste i generałowie z Osaki przystąpili do układania planu mającego powstrzymać nieprzyjaciela. Chociaż mury zamkowe pozostały nietknięte, to znacząco ucierpiała zewnętrzna linia obrony w postaci murów otaczających miasto. Z tego powodu, zwyczajna obrona twierdzy (tak jak w przypadku kampanii zimowej) nie była zadowalającym rozwiązaniem, dlatego sięgnięto po wariant ofensywny. Planowano powstrzymać siły Tokugawy, nim zbliżą się do Osaki, i stawić im czoła w polu[14].

Faza II – kampania letnia[edytuj | edytuj kod]

1 V-2 VI 1615 – podejście Tokugawy pod Osakę i pierwsze starcia zbrojne[edytuj | edytuj kod]

1 maja Tokugawa Ieyasu wraz z wielką armią opuścił Sumpu, gdzie przebywał dotychczas. Oficjalnym celem jego podróży był zamek w Nagoi, gdzie miał się odbyć ślub jego młodszego syna, Yoshinao. W tym samym czasie, najstarszy z jego synów, siogun Tokugawa Hidetada, nakazał wszystkim daimyō stawienie się z wojskami na zamku Fushimi. Po zakończeniu uroczystości weselnych, Ieyasu skierował się bezpośrednio do zamku Nijō, gdzie dotarł 15 maja. 7 maja Hidetada opuścił Edo i 18 maja zawitał w Fushimi, aby spotkać się ze swoimi wasalami. Wszyscy daimyō lojalni wobec siogunatu stawili się tam do 22 maja i połączyli z głównymi siłami.

Na wieść o posunięciach wojsk Tokugawy, obrońcy Osaki przystąpili do realizacji obmyślonej strategii. Przewidując, że nieprzyjaciel może obrać drogę prowadzącą ze wschodu z Nary, 23 maja Ono Harufusa wymaszerował w tamtym kierunku wraz z 4-tysięcznym wojskiem. Przebył góry Ikoma i przełęcz Kuragari, po czym zaatakował zamek Kōriyama, którym zarządzał wasal Tokugawy, Tsutsui Masatsugu. Nie zdołał go jednak zdobyć, więc zadowolił się spustoszeniem okolicy i 24 maja powrócił do Osaki. Następnego dnia, Ono Harufusa ponownie wyruszył — tym razem na południe, podążając wzdłuż wybrzeża. Napadł na miasto portowe Sakai znajdujące się w rękach siogunatu i je podpalił. Następnie ruszył dalej, przeciwko zamkowi Kishiwada, zarządzanemu przez Koidego Yoshihidego, który zaatakował i zdobył. Po tym sukcesie, 26 maja Harufusa (po stratach poniesionych w dniach ubiegłych, jego armia liczyła ok. 3 tysiące) postanowił zająć zamek Wakayama, będący bardzo ważnym i strategicznie położonym punktem, gdzie przebywał jeden z potężniejszych daimyō podległych siogunowi, Asano Nagaakira, mający ze sobą 5 tysięcy żołnierzy. Obaj dowódcy stawili sobie czoła w bitwie pod Kashii, którą Ono Harufusa przegrał. Odniósłszy spore straty (zginął m.in. towarzyszący mu Ban Naotsugu, autor zwycięstwa przy moście Honmachi, w nocy z 16 na 17 stycznia), wojska Osaki wycofały się z powrotem do zamku.

Ieyasu i Hidetada spotkali się w Kioto, skąd 2 czerwca wyruszyli na czele pełnej armii rodu Tokugawa i wszystkich jego wasali. Swoje siły podzielili na dwie części: pierwsza, mniejsza, składała się z 38 tysięcy ludzi pod dowództwem Datego Masamunego i szła drogą przez Narę, góry Ikoma i zamek Kōriyama, zbliżając się do Osaki od południowego wschodu; druga natomiast, znacznie większa, składała się ze 121 tysięcy samurajów pod wodzą obu Tokugawów i maszerowała od drugiej strony gór, zachodząc Osakę od północnego wschodu. Ta druga armia jeszcze 2 czerwca dotarła do miejscowości Hoshida, gdzie spędziła noc[15].

3 VI 1615 – próby powstrzymania ofensywy przez generałów z Osaki[edytuj | edytuj kod]

Gotō Mototsugu, dowódca służący pod rozkazami rodu Toyotomi, który podczas bitwy pod Dōmyōji poświęcił życie, aby zatrzymać kilkukrotnie liczniejsze wojska siogunatu.

"Bitwa wśród grobów"[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Bitwa pod Dōmyōji.

Pierwsza część wojsk siogunatu, idąca przez Narę i Kōriyamę, dzieliła się na dwie części: mniejszą, idącą w awangardzie pod dowództwem Hondy Tadamasy i Matsudairy Tadaakiego, a także drugą, dużo silniejszą, posuwającą się w pewnym oddaleniu. Zamierzała przejść obok miejscowości Dōmyōji, w pobliżu której znajdowały się duże kofuny, czyli kurhany z V-VII wieku, będące grobowcami japońskich cesarzy. Stacjonowały tam wojska rodu Toyotomi pod dowództwem Gotō Mototsugu w liczbie 2800 samurajów, mające za zadanie zatrzymać napastników do czasu nadejścia liczniejszych sił z Osaki. Armia siogunatu maszerowała drogą przez góry Ikoma, w pobliżu rzeki Yamatogawa. Przed świtem 3 czerwca siły Mototsugu zaczęły się wspinać na górę Komatsuyama, skąd planował on znienacka zaatakować przeciwników idących przez wąwóz. Nastąpił świt i wszystko przesłoniła gęsta mgła. Zwiadowcy, których wysłał przodem donieśli mu, że wrogie oddziały również zaczęły wspinać się na Komatsuyamę, od drugiej strony. Mototsugu wydał rozkaz szarży pod górę, by jak najszybciej dotrzeć na szczyt. Tam spotkał się z awangardą wojsk Tokugawów, z którymi wywiązała się walka. Samurajowie Mototsugu wiedli prym spychając wroga w dół zbocza, jednak niedługo wkrótce przybyły pozostałe, dużo liczniejsze oddziały Armii Wschodu. Mototsugu próbował utrzymać pozycje na wzgórzach wystarczająco długo, by zdążyły przybyć posiłki, ale ostatecznie został wyparty z Komatsuyamy, i odniósłszy ranę w bitwie popełnił seppuku.

Pokonawszy wojska Mototsugu, armia siogunatu zeszła ze zbocza i kontynuowała swój marsz w kierunku Dōmyōji. Mniej więcej w tym czasie mgła się rozwiała i dowódcom Tokugawy ukazały się spóźnione wojska z Osaki stojące po drugiej stronie rzeki Ishikawa. Armia z Osaki liczyła w sumie 15 tysięcy samurajów i na jej czele stał Sanada Yukimura. Na lewym skrzydle dowodził Susukida Kanesuke, który chciał wziąć odwet za porażkę, jaką poniósł podczas kampanii zimowej. Wraz z tysiącem żołnierzy wysunął się do przodu i zajął pozycję bezpośrednio na brzegu rzeki, gdzie zaangażował w walkę znaczną część armii siogunatu. Susukida ostatecznie poległ, ale jego ludzie zdołali przytrzymać połowę wrogiej armii przez długi czas. Najpotężniejszy z generałów Tokugawy, jacy walczyli pod Dōmyōji, Date Masamune, przebił się dalej na czele swoich prywatnych 10-tysięcznych wojsk i wdał się w walkę z głównymi siłami Osaki, dowodzonymi przez Sanadę Yukimurę. Bitwa trwała jeszcze przez pięć godzin ze zmiennymi losami i po tym czasie, Yukimura postanowił ustąpić. Zarządził odwrót do zamku. Większość sił siogunatu, które walczyły nad rzeką była wyczerpana i poniosła duże straty, a jedynym dowódcą, którego oddziały nie ucierpiały, był Tokugawa Tadateru, młodszy brat sioguna. Wraz ze swoimi 9-tysięcznymi wojskami zajmował on miejsce na tyłach i ominęły go najcięższe walki. Otrzymał rozkaz ruszenia w pościg za Sanadą Yukimurą, jednak odmówił uzasadniając to zmęczeniem swoich żołnierzy[16].

Bitwy pod Yao i pod Wakae[edytuj | edytuj kod]

Zbroja noszona przez jednego z samurajów, będącego częścią formacji "czerwonych diabłów", służących rodowi Ii.

W czasie, kiedy pierwsza część Armii Wschodu pod Datą Masamuną walczyła pod Dōmyōji, reszta wojsk siogunatu maszerowała od północnego wschodu, z miejscowości Hoshida, w kierunku wioski Hirano, leżącej na przedpolach Osaki. Pozycje obrońców ulokowane były wzdłuż głównej drogi. Tokugawa Ieyasu podzielił swoje siły i posłał je na zachód, nakazując atak w różnych punktach, by jednocześnie przełamać kordon obronny rozstawiony przed Osaką. Do pierwszego starcia doszło w pobliżu wsi Yao, którędy maszerował jeden z wasali sioguna, Tōdō Takatora z 5-tysięcznym wojskiem. Próbę powstrzymania go podjął Chōsokabe Morichika, mający do swojej dyspozycji 5300 żołnierzy. Ostatecznie, po dłuższej i zaciętej walce, w której zginęli dwaj synowie Takatory — Tōdō Takanori i Tōdō Ujikatsu — Morichika dał za wygraną.

Jednocześnie, dalej na północ, nieopodal wioski Wakae, stali dowódcy Kimura Shigenari, Naito Sadatori i Yamaguchi Hirosada, z 5700 ludźmi. Usłyszawszy, że w tę stronę kieruje się sam Tokugawa Ieyasu, planowali pojmać go śmiałym atakiem, jednak natknęli się na doborową formację "czerwonych diabłów" prowadzoną przez Iiego Naotakę. Wydał on rozkaz do ostrzelania przeciwnika, a po zakończeniu salw, samurajowie podlegli rodowi Ii zaszarżowali na wojska z Osaki, jednocześnie atakując jazdą ze skrzydeł, a od frontu nacierając piechotą uzbrojoną w miecze. Kimura Shigenari poległ w walce, a jego odciętą głowę podarowano Ieyasu. Z pogromu, jakiego dokonały "czerwone diabły" pod Wakae, zdołał się wyrwać brat Shigenariego, Kimura Muneaki, razem z 300 wojownikami. Zamiast się wycofać, ruszył na północ i zaatakował niespodziewanie inną część armii siogunatu, w której znajdowali się Ieyasu i Hidetada, by wypełnić pierwotne zamierzania i porwać tego pierwszego, ale został odrzucony przez straż przednią wojsk Wschodu, dowodzoną przez Niwę Nagashigego[17].

4 VI 1615 – bitwa pod Tennōji[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Bitwa pod Tennōji.
Główna wieża zamku Ōsaka, która najdłużej opierała się napastnikom i poddała się dopiero rankiem 5 czerwca, po całonocnym bombardowaniu z europejskich kolubryn. Odrestaurowana w 1997 roku.

Po klęskach pod Yao i pod Wakae, wieczorem 3 czerwca, generałowie zamku w Osace odbyli naradę wojenną. Uzgodniono, że za wszelką cenę nie można dopuścić do ponownego oblężenia. Z tego powodu obrońcy postanowili wydać siłom siogunatu bitwę na wolnym polu. Naczelne dowództwo oddano w ręce Sanady Yukimury, który wsławił się bohaterską obroną fortu Sanada-maru oraz zaangażowaniem na długo znacznie liczniejszych sił nieprzyjaciela podczas bitwy pod Dōmyōji.

Tymczasem oddziały Wschodu podzielone na dwie duże części maszerowały od strony świątyni Sumiyoshi oraz od Hirano. Ieyasu planował ponownie zająć pozycje w Chausayamie i Okayamie — tak jak podczas kampanii zimowej — i stamtąd poprowadzić oblężenie, jednak został zaskoczony, gdyż na miejscu teraz rozebranego fortu Sanada-maru i dawnych umocnień zamku, stały pełne siły rodu Toyotomi i jego wasali. Przeciwko 150-tysięcznych wojskom siogunatu, Sanada Yukimura wystawił 54 tysiące samurajów oraz nieznaną liczbę rōninów. Plan, który ułożył, zakładał zaangażowanie liczniejszych sił Tokugawy stojących w centrum przez oddziały pod wodzą jego samego i Mōriego Katsunagi. W tym samym czasie Akashi Morishige z 2000 samurajów miał obejść nieprzyjaciela i zaatakować go z boku, koordynując to natarcie z Chōsokabą Morichiką, któremu powierzono drugie skrzydło. W przełomowej chwili Toyotomi Hideyori miał opuścić zamek i dołączyć do głównej armii ze sztandarem swojego ojca, aby zwiększyć morale przyjaznych wojsk. Plan ten zakładał wykorzystanie faktu, iż jeszcze nie wszystkie siły siogunatu zostały rozstawione, a spora ich część, w tym oddziały Tokugawy Hidetady (idące od strony Yao) i armia Datego Masamunego spod Dōmyōji, dopiero zmierzały na pole bitwy.

Ostatecznie, armia z Osaki nie zdołała zrealizować wszystkich założeń taktycznych z powodu niesubordynacji panującej w szeregach rōninów, którzy zaatakowali zbyt szybko, a także nieudanym okrążeniu przeciwnika przez Akashiego Morishigę, który wykazał się brakiem odpowiedniej znajomości terenu i pomylił kierunek. Mimo tych niepowodzeń, Sanada Yukimura wykonał swoją rolę i natarł na armię siogunatu od frontu. Dzięki dużemu impetowi szarży, zdołał rozbić awangardę wojsk nieprzyjaciela, wzbudzając w nich panikę, dodatkowo powiększoną przez nieprawdziwe pogłoski o rzekomej zdradzie Asano Nagaakiry, szerzące się wśród żołnierzy Wschodu. Na czoło armii wysunął się Tokugawa Ieyasu, aby osobiście poderwać swoich ludzi do walki. Widząc go, samurajowie z Osaki uderzyli na otaczające go oddziały, a sam Yukimura zdołał przebić się do Ieyasu i stoczyć z nim pojedynek, w którym zwyciężył; nie dobił go jednak, gdyż zginął zaatakowany od tyłu przez żołnierzy Ieyasu. Śmierć naczelnego wodza złamała morale wojsk z Osaki. Początkowy impet natarcia wygasł, a oddziały zaczęły się cofać w kierunku zamku, dodatkowo zaatakowane przez Iiego Naotakę i Tōdō Takatorę (z armii Tokugawy Hidetady) oraz Datego Masamunego, których żołnierze akurat dotarli na pole bitwy i zaangażowali się w walkę. Pozostałe siły obrońców, ustawione na wzgórzu Okayama i dowodzone przez Ono Harunagę, zostały zepchnięte przez Tokugawę Hidetadę. Wpadając w panikę, dołączyły do reszty armii uciekającej w kierunku zamku. Ścigający ich żołnierze Tokugawy wkroczyli do Osaki i, plądrując miasto, posuwali się w kierunku głównej twierdzy[18].

4-5 VI 1615 – generalny szturm i zdobycie zamku[edytuj | edytuj kod]

Pośmiertny pomnik Toyotomiego Hideyoriego w świątyni Tamatsukuri Inari w Osace.

Do szturmu na zamek przyłączył się Ikeda Tadatsugu z dużym, prawie 9-tysięcznym oddziałem, który podpłynął od strony morza, a także część armii siogunatu (w liczbie 6300 ludzi), która, nie biorąc udziału w bitwie, okrążyła Osakę i zaatakowała od północnego wschodu. Po południu, artyleria Tokugawy rozpoczęła ostrzał w stronę głównej wieży zamku w czasie, gdy żołnierze toczyli zaciekłą walkę z resztą wojsk Osaki na ulicach miasta. Mniej więcej wtedy, ktoś z zamkowego personelu podpalił go od środka, a ogień rozprzestrzenił się po całej twierdzy. Prawdopodobnie był to jeden z kucharzy, jednak jego dokładna tożsamość jak również motywy pozostają nieznane. Spora część generałów służących rodowi Toyotomi zdecydowała się popełnić seppuku, ale większość obrońców nadal walczyła. Hideyori liczył, że zdoła porozumieć się z Ieyasu w sprawie kapitulacji Osaki, ale Tokugawa zamierzał wziąć zamek siłą i zabić wszystkich członków opozycji.

Chaotyczne oblężenie trwało jeszcze przez całą noc, aż do świtu 5 czerwca, kiedy Toyotomi Hideyori oraz jego matka Yodogimi, nie widząc już szans na ratunek, popełnili samobójstwo, tym samym kończąc długi okres wojny między siogunatem a rodem Toyotomi[19].

Po oblężeniu – utwierdzenie władzy nowego siogunatu[edytuj | edytuj kod]

Ostateczne unicestwienie rodu Toyotomi zakończyło okres określany w historiografii jako okres Sengoku, czyli Epokę Walczących Królestw. Japonia została zjednoczona pod względem politycznym i żaden z feudałów nie podważał już autorytetu Tokugawy Ieyasu, a nowy siogunat utrzymał się przy władzy przez przeszło 250 lat. Niemniej jednak, w omawianym czasie zdobycie Osaki nie było dla niego takim oczywistym triumfem. Jednym z następstw kampanii letniej był bunt jednego z synów Ieyasu, Tokugawy Tadateru, który podczas bitwy pod Dōmyōji butnie odmówił przystąpienia do pościgu za wycofującym się wrogiem. Wybuchł on w styczniu 1616 roku, a jego bezpośrednią przyczyną była odmowa przekazania Tadateru zamku i terenów wokół Osaki. Ieyasu obiecał mu je jeszcze przed całym oblężeniem, ale ostatecznie nie dotrzymał słowa ze względu na nieposłuszeństwo i krnąbrność swojego syna. Tadateru został poparty przez część daimyō, w tym między innymi przez Datego Masamunego, ale ostatecznie przegrał i udał się na wygnanie. Napięcia w Japonii trwały jeszcze przez około 30 lat. Poważne zagrożenie dla władzy centralnej nadeszło w 1638 roku w postaci dużego powstania w Shimabarze, wywołanego przez tamtejszych chrześcijan. Po zdobyciu Osaki, Tokugawowie zamówili u europejskich kupców kolejne działa, będąc pod wrażeniem ich dużej skuteczności. Ieyasu zmarł w 1616 roku, w wieku 73 lat.

Z biegiem czasu, miasto Osaka znacząco się rozrosło, stając się jedną z najważniejszych placówek handlowych w kraju i jednym z największych miast. Zamek został odrestaurowany bardzo późno, dopiero w 1997 roku i stanowi do dziś atrakcję turystyczną. Starcia towarzyszące oblężeniu Osaki — pod Dōmyōji i pod Tennōji — obok Sekigahary, przeszły do historii jako największe bitwy samurajów w całej historii Japonii. Ostatni ich uczestnik, Tokugawa Tadateru, zmarł jako anonimowy mnich w roku 1683, w wieku 91 lat[20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Steven Turnbull, Oblężenie Osaki 1614-1615, Wydawnictwo AmerCom SA, Poznań 2011, ISBN 978-83-261-0914-0
  • Jolanta Tubielewicz, Historia Japonii, Wydawnictwo Ossolineum, Wrocław 1984, ISBN 83-04-01486-6

Przypisy

  1. Turnbull, s. 9-10.
  2. Turnbull, s. 10-11.
  3. Turnbull, s. 14-15.
  4. Turnbull, s. 24.
  5. Turnbull, s. 26-27.
  6. Turnbull, s. 31.
  7. Turnbull, s. 35-36.
  8. Turnbull, s. 39-41.
  9. Turnbull, s. 43-45.
  10. Turnbull, s. 45-46.
  11. Turnbull, s. 47-56.
  12. Turnbull, s. 56-58.
  13. Turnbull, s. 58-59.
  14. Turnbull, s. 60 i 64.
  15. Turnbull, s. 64-66.
  16. Turnbull, s. 66-70.
  17. Turnbull, s. 70-71.
  18. Szczegółowy opis całej bitwy w: Turnbull, s. 74-84.
  19. Turnbull, s. 84-85.
  20. Turnbull, s. 87-89.