Obligacja

obligacja municypalna na 210 złotych wyemitowana przez Stołeczne Królewskie Miasto Kraków w 1929

Obligacja – papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Są to papiery masowego obrotu, występują więc w seriach. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek, co oznacza, iż przyznają identyczne uprawnienia.

Podział ze względu na rodzaj emitenta

Wyróżniamy:

• obligacje skarbowe (rządowe) - emitowane przez Skarb Państwa
• obligacje komunalne lub inaczej obligacje municypalne - emitowane przez samorządy terytorialne
• obligacje podmiotów prywatnych (osób fizycznych i prawnych), np. obligacje przedsiębiorstw

Podział ze względu na okres do wykupu

Okres do wykupu to liczba lat, w których emitent zobowiązuje się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego obligacja. Data wykupu oznacza termin, kiedy dług przestanie istnieć, gdyż emitent wykupi obligację.

Obligacje z okresem wykupu:

• do 1 roku – nazywa się obligacjami krótkoterminowymi,
• od 1-5 – nazywa się obligacjami średnioterminowymi,
• powyżej 5 lat – nazywa się obligacjami długoterminowymi,
• obligacje wieczyste zwane konsolami nie są nigdy wykupywane, a ich posiadacz otrzymuje nieskończony strumień odsetek, zwany rentą wieczystą.

Podział ze względu na wartość nominalną i oprocentowanie obligacji

Obligacje można dzielić na kuponowe i zerokuponowe. Obligacje zerokuponowe (zero coupon bonds) są zwykle emitowane z dyskontem, a w terminie zapadalności następuje jednorazowa płatność w wysokości ich wartości nominalnej. Obligacje kuponowe (coupon bonds) wiążą się z okresową płatnością kuponu, którego wysokość jest zwykle zależna od ratingu emitenta. Oprocentowanie obligacji może być stałe bądź zmienne. Zwykle wysokość kuponu obligacji o zmiennym oprocentowaniu przedstawiana jest w formie "stopa bazowa + x%", np. WIBOR + 0,5%. Możliwe jest także oprocentowanie uzależnione od stopy inflacji (takie obligacje emituje polski Skarb Państwa). Innym rodzajem obligacji są obligacje dochodowe, które wypłacają odsetki tylko w przypadku, gdy emitent uzyska zysk (np. z inwestycji, która była finansowana poprzez emisję obligacji).

Podział ze względu na opcje dodatkowe

Wiele emisji obligacji zawiera klauzulę, która daje inwestorowi lub emitentowi prawo do podjęcia określonych działań. Ze względu na sposób wykupu wyróżniamy:

• obligacje o jednym terminie wykupu - nie można ich wykupić przed terminem zapadalności
• obligacje o kilku terminach wykupu (multiple dated bonds) - emitent może wykupić obligacje lub obligatariusz zażądać wykupu tylko w kilku wcześniej ustalonych terminach
• obligacje z opcją wykupu (callable bonds) - emitent ma prawo wykupić obligacje przed terminem zapadalności
• obligacje z opcją sprzedaży (puttable bonds) - obligatariusz ma prawo zażądać wykupu obligacji przed terminem zapadalności
• obligacje z opcją przedłużenia (extendable bonds) - emitent może przedłużyć stosunek obligacyjny ponad termin wymagalności
• obligacje zamienne zwane konwertywami (convertible bond) - emitent, zamiast wykupywać obligacje, może wymienić je na wyemitowane przez siebie akcje
• obligacje wymienne (exchangeable bond) - obligatariusz może wymienić obligacje na inne papiery wartościowe posiadane przez emitenta
• obligacje z warrantem subskrypcyjnym lub prawem pierwszeństwa - posiadacz obligacji ma prawo nabyć akcje nowej emisji przed innymi inwestorami
• obligacje częściowo opłacone (partly paid) - nabycie obligacji odbywa się w ratach. Część zapłaty następuje w chwili otrzymania obligacji, zaś reszta zapłaty w terminie późniejszym. Inwestor może zrezygnować z opłacania pozostałej wartości obligacji, ale traci w ten sposób zaliczkę.

Podział ze względu na poziom ryzyka inwestycyjnego

Poziom ryzyka inwestycyjnego mierzony jest jakością kredytową (rating):

• sektor instrumentów wolnych od ryzyka
• sektor instrumentów o ocenie ratingowej AAA
• sektor instrumentów o ocenie ratingowej AA
• itd.

Obligacje najbezpieczniejsze, czyli otrzymujące najwyższe ratingi, są emitowane przez organizacje ponadnarodowe i rządy państw. Obligacje posiadające niski rating są określane mianem obligacji śmieciowych (junk bonds). Inwestowanie w nie jest ryzykowne, ale może przynieść ponadprzeciętny zysk. Nabywcy obligacji ponoszą oprócz ryzyka kredytowego, które jest spowodowane możliwością niewypłacenia odsetek lub niewykupienia obligacji, także ryzyko stopy procentowej i związane z płynnością. Zmiany stóp procentowych mogą spowodować spadek wartości obligacji, zaś niska płynność obligacji (np. mało znanych przedsiębiorstw) utrudnia ich sprzedaż.

Wycena obligacji

Wartość obligacji przedstawia zdyskontowany strumień płatności jakie ona generuje. W ten sposób można zapisać:

$PVB=\sum\limits_{t=1}^{N*m} \frac {\frac {i}{m}*FV}{(1+ \frac {YTM}{m})^t} + \frac {FV}{(1+ \frac {YTM}{m})^{N*m}}$

Zaś dla obligacji zerokuponowej wzór wygląda następująco:

$PVB=\frac {FV}{(1+YTM)^N}$

gdzie:
PVB - obecna (rozliczeniowa) wartość obligacji (present value of bond)
i - oprocentowanie obligacji w skali roku
FV - wartość nominalna obligacji (face value)
YTM - stopa dochodu w terminie do wykupu (yield to maturity)
N - liczba okresów do wykupu w latach
m - liczba płatności odsetek w ciągu roku

Zobacz też

• euroobligacja
• obligacje śmieciowe
• obligacje hipoteczne
• obligacje na okaziciela
• obligacje przedsiębiorstw
• obligacje skarbowe
• obligacje wieczyste
• obligacje zamienne
• obligacje skarbowo-wieczyste
• obligacje municypalne

Bibliografia

• Janusz Kudła: Instrumenty finansowe i ich zastosowania. Warszawa: Wydawnictwo Key Text, 2009, s. 53-73. ISBN 978-83-87251-56-7. 
• Frank J. Fabozzi: Rynki Obligacji, Analiza i Strategie. 

Linki zewnętrzne

• Jak inwestować w obligacje?