Obol

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy monety. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Srebrny obol ateński, po 449 p.n.e.
Obol z kolonii Metapont w Lukanii z przedstawieniem głowy Demeter, ok. 425-350 p.n.e.

Obol (łac. obolus, grec. Οβολός) - drobna moneta, w starożytnej Grecji równa 1/6 drachmy, w Europie we wczesnośredniowiecznym mennictwie karolińskim równa 1/2 denara (półdenar), czyli 1/480 funta.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Sześć prętów (oboli) - eksponat z Muzeum Numizmatycznego w Atenach, odkryty w w pozostałościach świątyni Heraion w Argos. Poniżej: wizualizacja sześciu oboli tworzących jedną drachmę, czyli "garść"

Starogrecka nazwa ὀβολός obolos, dosłownie "rożen, żelazny pręt" (liczba mnoga ὀβολοί oboloí) współcześnie obelos (l.mn. obeloi) - nawiązywała do archaicznych płacideł w postaci żelaznych prętów (porównaj grzywny żelazne w gospodarce wczesnych Słowian). W starożytnej Grecji uznawano go za równowartość 1/6 drachmy (derywat od δράσσομαι drássomai, "garść").

Grecja[edytuj | edytuj kod]

W starożytnej Grecji występowały monety o różnych wielokrotnościach obola:

  • tetrobol - 4 obole (oboloi)
  • triobol, tribobol (hemidrachma) - 3 obole
  • diobol - 2 obole
  • obol
  • trihemiobol - 1 ½ obola
  • tritartemorion - ¾ obola
  • hemiobol - ½ obola
  • trihemitartemorion - 3/8 obola
  • tetartemorion - ¼ obola
  • hemitartemorion - 1/8 obola (= 1 chalk)

Była wkładana zmarłym do ust, aby mogli zapłacić Charonowi za przewiezienie przez Styks.

Polska[edytuj | edytuj kod]

Obol istniał w polskim systemie denara od najwcześniejszych lat - pomimo niewielu znalezisk numizmatycznych, ze źródeł wiemy, że stosowano go jako jednostkę obrachunkową.

Pojawienie się obola na terenie Polski datowane jest na podstawie danych metrologicznych już na XI wiek (Skarb ze Słuszkowa).

W ramach tzw. wielkiej reformy niewielką liczbę oboli wybił Kazimierz Wielki. Miały one stanowić najniższe jednostki pięciostopniowego systemu obrachunkowego: 1 grosz = 2 kwartniki = 4 ćwierćgrosze = 16 denarów = 32 obole.

W ramach litewskiego systemu pieniężnego monetę wyemitował Zygmunt II August. System oparty był na kopie obrachunkowej: 1 kopa = 2 półkopki = 4 ćwierćkopki = 10 szóstaków = 15 czworaków = 20 trojaków = 30 dwojaków = 60 groszy = 300 dwudenarów = 600 denarów = 1200 oboli. Były to monety bite na stopę menniczą polską (krakowską), wypuszczone w latach 1546-1547, ich waga wynosiła 0,32 grama srebra słabej próby. Ich pojawienie się było związane ze skupem na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego półgroszy świdnickich, których kurs ustalono na 3,5 denara, czyli 3 denary i jeden obol.

Gatunkiem bliskim obolowi (a wg niektórych wręcz tożsamym) jest szerf. Nazwa wywodzi się od nordyckiego skjerv, a ta być może od łacińskiego scripulum (najmniejsza cząstka wagi).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Dylewski, Od denara do złotego. Dzieje pieniądza w Polsce., Warszawa 2012.