Obrona Narodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Obrona Narodowa (ON) – terytorialna formacja wojskowa istniejąca w latach 1937-1939. Była zorganizowana w systemie brygad i półbrygad, przyporządkowanych dowództwom okręgów korpusów (DOK), a po mobilizacji - konkretnym armiom Wojska Polskiego.

Utworzenie jednostek Obrony Narodowej[edytuj | edytuj kod]

Decyzję w sprawie organizacji oddziałów Obrony Narodowej podjęto w grudniu 1936. Służba w oddziałach ON odbywała się według zasad armii terytorialnej. W okresie początkowym służbę w jednostkach Obrony Narodowej pełnili wyłącznie ochotnicy narodowości polskiej (nie objęci powszechnym poborem), bezprzydziałowi rezerwiści i osoby bezrobotne. Podstawową jednostką piechoty był batalion (o zróżnicowanej liczebności żołnierzy i różnym wyposażeniu w środki bojowe – w zależności od typu: "I", "II", "III", "IV" i "S"), zaś kawaleriiszwadron (Krakusi).

Formowanie pierwszych batalionów ON rozpoczęto w styczniu 1937 z żołnierzy rezerwy, systemem terytorialnym. Pododdziały te uzbrojone były w różnorodną broń, jednak nie najnowocześniejszą, wycofaną z jednostek pierwszoliniowych. Pododdziały Obrony Narodowej formowane przez poszczególne DOK.

Formacje Obrony Narodowej były przewidziane do krótkotrwałych działań obronnych w korzystnych warunkach terenowych przy wsparciu wojsk regularnych (nie przewidywano samodzielnych działań taktycznych). Obrona Narodowa zmobilizowała do końca wojny obronnej 1939 łącznie 83 bataliony piechoty o łącznej liczebności 1600 oficerów i 50 000 podoficerów i szeregowców.

Kronika jednostek Obrony Narodowej[edytuj | edytuj kod]

1936 rok:

5 grudnia 1936 pismo Ministra Spraw Wojskowych o utworzeniu oddziałów Obrony Narodowej,

1937 rok:

22 stycznia zarządzenie MSWojsk. o utworzeniu z dniem 1 lutego 1937 r. Rejonu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego 23 DP,
12 marca rozkaz MSWojsk. o utworzeniu jednostek ON,
12 czerwca wytyczne MSWojsk. do organizacji jednostek ON,

1939 rok:

27 kwietnia rozkazy szefa Departamentu Piechoty MSWojsk o utworzeniu nowych brygad ON oraz o zorganizowaniu nowych jednostek w istniejących brygadach ON (L.dz. 1600 i 1601/Tjn. ON z 2 kwietnia 1939 r.) zapoczątkowały II fazę tworzenia jednostek Obrony Narodowej. Zamierzano zwiększyć liczbę brygad i półbrygad do 17, a batalionów do 85. Wprowadzono nowe etaty jednostek ON. W miejsce etatów nr 1, 2, 3 i 4 z 12 czerwca 1937 r. wprowadzono następujące etaty:
dowództwo brygady (półbrygady) ON typu I,
dowództwo brygady (półbrygady) ON typu II,
batalion ON typu I,
batalion ON typu II,
batalion ON typu III,
batalion ON typu IV,
batalion ON typu S (w czerwcu 1939 r. planowano sformowanie 12 baonów typu „S”),
kompania kolarzy typu „KS”,
kompania kolarzy typu „K”,
10 maja rozkaz dowódcy OK. Nr VII o utworzeniu jednostek ON (L.dz. 2398/Tjn. Org. ON nr 119),
31 maja gen. bryg. Kazimierz Sawicki zostaje mianowany generałem do spraw jednostek ON i szefem Biura do Spraw Jednostek Obrony Narodowej z zachowaniem dotychczasowej funkcji dyrektora Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego,
28 lipca rozkaz o utworzeniu Batalionu ON "Gdynia III" oraz reorganizacji batalionów ON "Gdynia II" i "Kaszuby" na bataliony typu IV (L.dz. 182/Tjn.),
25 sierpnia zarządzenie MSWojsk. w sprawie wykonywania alarmu bojowego przez jednostki ON (L.dz. 25/mob.),
27 sierpnia rozkaz L.dz. 136/Tjn. Biura ds. Jednostek ON w sprawie utworzenia plutonów artylerii ON,
29 sierpnia rozkaz L.dz. 349/Tjn. Biura ds. Jednostek ON w sprawie zorganizowania dowództw Poznańskiej i Podhalańskiej Brygady ON z typu I na II,
29 sierpnia rozkaz L.dz. 450/Tjn. Biura ds. Jednostek ON w sprawie organizacji 1, 2 i 3 Strzeleckiego Batalionu ON,
30 sierpnia rozkaz L.dz. 161/Tjn. Biura ds. Jednostek ON o zreorganizowaniu I i II Poznańskiego Batalionu ON na typ "S",

Umundurowanie[edytuj | edytuj kod]

Proporczyki na kołnierzu w ON

Umundurowanie formacji Obrony Narodowej odpowiadało umundurowaniu wojsk regularnych (z małymi różnicami). Żołnierze nosili sukienne belki białoczerwone na kołnierzach kurtek i płaszczy. Belka miała kształt równoległoboku, podzielonego krótszą przekątną na dwa trójkąty, z których górny był barwy białej, a dolny czerwonej[1].

Od 1938 roku na głowie nosili rogatywkę wz. 1938[2].

Przy ubiorze polowym żołnierze obrony narodowej nosili nie usztywnioną i bez ozdób czapkę rogatywkę ON. Na kołnierzach kurtek i płaszczy oznaki ON[3], na naramiennikach kurtek i płaszczy oznaki posiadanego stopnia.

Przy ubiorze garnizonowym kadra stała ON[4] oraz oficerowie rezerwy przydzieleni do ON nosili czapkę — rogatywkę garnizonową piechoty z granatowym otokiem i z dodatkami ozdobnymi. Sposób zakładania dodatków ozdobnych był analogiczny jak przy czapce rogatywce ON. Na kołnierzach kurtek noszono oznaki ON i wężyki, a na kołnierzach płaszczy i peleryn sukiennych tylko oznaki ON. Na naramiennikach kurtek i płaszczy noszono oznaki posiadanego stopnia. Wszystkie pozostałe przedmioty umundurowania i dodatki noszono analogicznie jak oficerowie i podoficerowie zawodowi piechoty.

Szeregowi żołnierze obrony narodowej nosili czapkę rogatywkę ON usztywnioną stalką z ozdobami. Na kołnierzach kurtek noszono oznaki ON bez wężyków, a na kołnierzach płaszczy oznaki ON. Na naramiennikach kurtek i płaszczy noszono oznaki posiadanego stopnia.

Oficerowie dyplomowani przydzieleni do obrony narodowej, na kołnierzach kurtek, płaszczy i peleryn sukiennych nosili orzełki oraz sznury naramienne[5].

Żołnierze przechowywali mundury w swoich miejscach zamieszkania, zaś broń i pozostałe wyposażenie na najbliższym posterunku Policji Państwowej, bądź w najbliższej jednostce wojskowej.

Na ćwiczeniach używano ubrań cywilnych, a podczas uroczystości stroje regionalne.

Uzbrojenie[edytuj | edytuj kod]

Było pięć typów batalionów: strzeleckie typu I do IV i S - forteczny. Bataliony typu I, najsłabsze, liczyły ok. 400 żołnierzy, najsilniejsze, typu IV ok. 700 - 800 żołnierzy. Uzbrojenie to od 2 do 6 ckm-ów, od 9 lkm-ów do 27 rkm-ów (w plutonach strzeleckich 1 lkm lub 2-3 rkm-y). Niektóre bataliony uzbrojone były w granatniki kal. 46mm i moździerze 81mm (1 moździerz na batalion). Nie posiadały broni przeciwpancernej.

Powszechnym zjawiskiem w Obronie Narodowej był brak pistoletów dla kadry oficerskiej i hełmów wzoru polskiego (często wykorzystywano charakterystyczne hełmy francuskie), brakowało armatek przeciwpancernych, karabinów maszynowych jak również polskich karabinów (używano modeli francuskich Berthiera). Po zmobilizowaniu jednostek etatowych niektóre z ośrodków mobilizacyjnych (głównie na południowowschodnim obszarze kraju) zorganizowały dodatkowe zaimprowizowane oddziały Obrony Narodowej (często nieuzbrojone - na "Przedmościu Rumuńskim").

Struktura organizacyjna jednostek Obrony Narodowej 25 VIII 1939 r.[edytuj | edytuj kod]

Strukturę organizacyjną jednostek ON i ich podporządkowanie przedstawiono na podstawie zarządzenia w sprawie wykonywania alarmu bojowego przez jednostki Obrony Narodowej, L.dz. 25/mob. I z dnia 25 sierpnia 1939 podpisanego przez gen. bryg. Bronisława Regulskiego w zastępstwie ministra spraw wojskowych. Poniższe zestawienie obejmuje 16 dowództw brygad i półbrygad ON oraz 82 bataliony ON. Według Kazimierza Pindela brak źródeł nie potwierdza istnienia czterech innych jednostek ON:

DOK Nr I Warszawska Brygada Obrony Narodowej 6 batalionów ON typu IV
DOK Nr II Wołyńska Półbrygada Obrony Narodowej 3 bataliony ON typu I
DOK Nr III Dziśnieńska Półbrygada Obrony Narodowej [6] 2 batalion ON typu I
DOK Nr IV Sieradzka Brygada Obrony Narodowej 4 bataliony ON typu IV
DOK Nr V Górnośląska Brygada Obrony Narodowej 7 batalionów ON w tym 6 typu III i jeden typu "S"
Dąbrowska Półbrygada Obrony Narodowej 3 bataliony ON typu IV
Śląsko-Cieszyńska Półbrygada Obrony Narodowej 3 bataliony ON typu III
Podhalańska Brygada Obrony Narodowej 6 batalionów ON typu IV
DOK Nr VI Lwowska Brygada Obrony Narodowej 5 batalionów ON typu I
Karpacka Półbrygada Obrony Narodowej 4 bataliony ON typu I
DOK Nr VII Poznańska Brygada Obrony Narodowej 8 batalionów ON typu IV
Kaliska Brygada Obrony Narodowej 5 batalionów ON typu IV
DOK Nr VIII Chełmińska Brygada Obrony Narodowej 7 batalionów ON, w tym 5 typu IV i dwa typu I
Pomorska Brygada Obrony Narodowej 6 batalionów ON, w tym 4 typu II, jeden typu IV i jeden typu "S"
DOK Nr IX brak jednostek ON na terenie okręgu korpusu
DOK Nr X Podkarpacka Brygada Obrony Narodowej 8 batalionów ON, w tym 6 typu I i dwa typu IV
Obszar Nadmorski Morska Brygada Obrony Narodowej 5 batalionów ON typu IV

Przyporządkowanie jednostek ON do poszczególnych armii 1 IX 1939[edytuj | edytuj kod]

Samodzielna Grupa Operacyjna "Narew"[edytuj | edytuj kod]

Armia Modlin[edytuj | edytuj kod]

Armia Pomorze[edytuj | edytuj kod]

Armia Poznań[edytuj | edytuj kod]

Armia Łódź[edytuj | edytuj kod]

Do dyspozycji dowódcy Armii "Łódź" oddano dwa dowództwa brygad i 4 bataliony ON typu, które zostały podporządkowane dowódcy 10 Dywizji Piechoty, a ten przydzielił je do:

Armia Kraków[edytuj | edytuj kod]

Armia Karpaty[edytuj | edytuj kod]

Lądowa Obrona Wybrzeża[edytuj | edytuj kod]

Korpus Ochrony Pogranicza[edytuj | edytuj kod]

Dziśnieńska Półbrygada Obrony Narodowej (podporządkowana Pułkowi KOP "Głębokie")

Dowództwo Okręgu Korpusu Nr II[edytuj | edytuj kod]

Wołyńska Półbrygada Obrony Narodowej (w organizacji)

  • Batalion ON "Chełm" (typ I)
  • Batalion ON "Kowel" (typ I)
  • Batalion ON "Łuck" (typ I)

Wojna obronna 1939[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 18/36
  2. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 4/38
  3. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 18/36 poz.224
  4. oficerowie służby stałeji podoficerowie zawodowi
  5. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 1/37 poz. 6
  6. Latem 1939 r. podporządkowana dowódcy KOP.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pindel Kazimierz, Obrona Narodowa 1937-1939, Warszawa 1979, ISBN 83-11-06301-X
  • Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 18 z 1936 roku poz. 224
  • Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 4 z 12 kwietnia 1938 roku; poz. 37 i załącznik