Obszar samorządu lokalnego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Australia
Godło Australii
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Australii

Obszar samorządu lokalnego (ang. local government area, w skrócie LGA) – jednostka podziału administracyjnego niższego szczebla w Australii, administrowana przez stan lub terytorium. We wszystkich stanach wprowadzony jest podział jednostopniowy, ponadto jednostki samorządu posiadają te same kompetencje oraz ich granice nie pokrywają się, jednak w ich nazewnictwie używa się kilka różnych terminów m.in.: city (pol. miasto), municipality (pol. gmina), shire (pol. hrabstwo) i rural city (pol. gmina wiejska). Jedynie w Australijskim Terytorium Stołecznym nie wprowadzono podziału na obszary samorządu lokalnego ponieważ rząd Australijskiego Terytorium Stołecznego łączy zarówno funkcje terytorium jak i samorządu lokalnego[1]. Kompetencje samorządów określane są przez władze stanowe i terytorialne oraz decydują one o położeniu geograficznym samorządu. Dlatego w poszczególnych stanach i terytoriach kompetencje samorządu mogą się w nieznaczny sposób różnic, pomimo tego w każdym stanie odgrywają podobną role[2]. Istnieją także obszarów wyłączonych spod jurysdykcji jakiegokolwiek samorządu, głównie ze względu na swoje skrajnie niskie zaludnienie (np. w stanie: Australia Południowa), są one określane terminem obszaru niemunicypalnego (ang. unincorporated) i administrowane są bezpośrednio przez władze stanowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym obszarem samorządu lokalnego w Australii był Adelaide Corporation został utworzony w roku 1840 przez prowincje stanu Australia Południowa[1][3]. W 1842 roku powstał pierwszy samorząd w stanie Wiktoria City of Melbourne[4]. Wszystkie wczesne formy samorządów charakteryzowały się niestabilną formą prawną. Dopiero w latach 60. i 70. XIX wieku, ówczesne kolonie zaczęły tworzyć stabilne formy obszarów samorządowych głównie w celu pozyskanie funduszy na budowę dróg na obszarach rolniczych i w regionach niezurbanizowanych.

W roku 1874 rząd stanu Wiktoria pierwszy wprowadził ustawę (ang. The Local Government Act 1874) w celu regulacji prawnych dla obszarów samorządowych[5]. Obecne ustawy o obszarach samorządu lokalnego pochodzą przede wszystkim z lat 90. XX wieku. Stan Wiktoria przyjął nową ustawę w 1989 roku (ang. The Local Government Act 1989)[6], w 1993 roku przez rządy Nowej Południowej Walii oraz Tasmanii[7][8]. W stanie Australia Zachodnia ustawa pochodzi z roku 1995[9]. W XXI wieku jedynie w stanie Queensland została wprowadzona nowa ustawa, która pochodzi z 2009 roku[10].

W latach 80. i 90. XX wieku stany przeprowadziły reformy samorządowe. W ich wyniku np. w stanie Wiktoria zostały przeprowadzono zmiany, które polegały na korekcie granic samorządów oraz łączeniu mały jednostek administracyjnych w większe. W roku 1993 w Wiktorii funkcjonowało 210 samorządów, w wyniku przeprowadzonych reformy od 1995 roku istnieje 79 jednostek administracyjnych[11]. Podobne reformy zostały również przeprowadzone w 2008 roku w Queensland (The Local Government Reform Implementation Act 2007) i w Terytorium Północnym[12].

Zapisy w konstytucjach stanowych[edytuj | edytuj kod]

Siedziba rady samorządu City of Sydney.

Obszar samorządu lokalnego nie został dotychczas uznany w Konstytucji Australii[1], tym samym rola samorządu nie jest uznawana jako podstawowa instytucja lokalna w Australii[13]. Australian Local Government Association (w skrócie ALGA, pol. Australijskie Stowarzyszenie Samorządów Lokalnych) opowiada się za ujęciem samorządów w australijskiej konstytucji. Pomimo nie wprowadzenia zapisów o samorządach lokalnych w Konstytucji Australii, wszystkie stany uznały je w swoich konstytucjach[13]. W Terytorium Północnym władza formalnie sprawowana jest przez rząd federalny Australii, wynika to z faktu, że Terytorium Północne wciąż uznawane jest za terytorium federalne. Jednak na mocy ustawy Northern Territory (Self-Government) Act 1978 wydanej przez Parlament Australii władze terytorialne otrzymały w pewnym stopniu samodzielność i to one odpowiedzialne są za tworzenie obszarów samorządowych[14].

Australia Południowa[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja stanu Australia Południowa zapewnia w artykule 64A ciągłość trwania obszarów samorządu lokalnego w stanie. Parlament nadaje moc prawną wybranym w głosowaniu radą zarządzającym oraz określa ich kompetencje i obowiązki w wydawanych ustawach[15].

Australia Zachodnia[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja stanu Australia Zachodnia określa w dwóch artykułach prawa samorządów lokalnych. W artykule 52 stanowej konstytucji mowa jest o wybieraniu rad samorządów lokalnych. Zgromadzenie Ustawodawcze będzie utrzymywać system rad samorządów lokalnych wybranych w głosowaniu i powoływanych w sposób w jaki przewiduje to Zgromadzenie Ustawodawcze oraz każda wybrana rada samorządu będzie posiadała moc prawną nadaną przez Zgromadzenie Ustawodawcze[13]. Artykuł 53 określa pewne prawa, które nie wpływają na wakat w radzie samorządu lokalnego, zapewniają administracje na danym obszarze oraz nadają władze osobie zamiast radzie samorządu, jednoczesne artykuł 52 nie ingeruje w żadną moc prawną (ang. operation of law) artykułu 53[13].

Nowa Południowa Walia[edytuj | edytuj kod]

W konstytucji Nowej Południowej Walii mowa o samorządach lokalnych jest w 8 części, w artykule numer 51. Konstytucja zapewnia ciągłość systemu samorządu lokalnego w stanie, rada każdego samorządu wybierana jest w głosowaniu lub jest ona wyznaczana. Zgromadzenie Ustawodawcze Nowej Południowej Walii określa zakres kompetencji wszystkich samorządów[16].

Queensland[edytuj | edytuj kod]

Konstytucja stanu Queensland poświecą, aż 9 artykułów (od 70 do 78) dotyczących samorządów lokalnych. Zapis o samorządach znajduje się w rozdziale 7 i jest podzielony na trzy części. W części pierwszej (artykułu nr 70 i 71) zapewnione jest istnienie systemu samorządowego w Queensland oraz jego złożoności z licznych samorządów lokalnych i określa ich wymogi. Część druga (artykuły 72 – 76) poświęcona jest procedurze ograniczającej rozpad samorządów lokalnych. Rozwiązanie samorządu musi zostać zgłoszone w ciągu 14 dniu do Parlament Queensland, rozwiązanie jest tylko wtedy możliwe jeżeli zatwierdzi je Parlament. Ostatnia cześć (artykuły 77 i 78) określa specjalne procedury dla szczególnych ustaw samorządów lokalnych[17].

Tasmania[edytuj | edytuj kod]

Siedziba rady samorządu City of Hobart.

Konstytucja stanu Tasmania ujęła wpis o samorządach lokalnych w części IVA w artykule 45, który podzielony jest na trzy części. Cześć pierwsza (45A) dotyczy wyboru rady samorządu, którą określa Parlament Tasmanii oraz nadaje im kompetencje władzy. W drugiej części (45B) zostały określa pewne prawa, które nie wpływają na wakat w radzie samorządu lokalnego, zapewniają administracje na danym obszarze oraz nadają władze osobie zamiast radzie samorządu, jednoczesne część 45A nie ingeruje w żadną moc prawną artykułu 45B. Trzecia cześć artykułu (45C) zaznacza, że żadna zmiana granic samorządów niemożne mieć miejsca bez rekomendacji rady samorządu na podstawie zapisu w ustawie o samorządach lokalnych (ang. The Local Government Act 1993)[18].

Wiktoria[edytuj | edytuj kod]

W konstytucji stanu Wiktoria mowa o samorządach lokalnych jest w części IIA, która podzielona jest na dwa podpunkty. W podpunkcie 74A – rada każdego samorządu wybierana jest w głosowaniu, a jej funkcje i kompetencje nadawane są przez Parlament Wiktorii. Podpunkt 74B określa prawa, które nadane są samorządom przez rząd stanowy[19].

Referendum z 1988 roku[edytuj | edytuj kod]

W dniu 3 września 1988 roku przeprowadzono w Australii referendum w celu wprowadzenie 4 poprawek do konstytucji, które dotyczyły kadencji parlamentu (ang. parliamentary terms), uczciwych wyborów (ang. fair elections), samorządów lokalnych (ang. local government) oraz praw i wolności (ang. rights and freedoms)[20]. Wszystkie proponowane zmiany zostały odrzucone w referendum. W celu wprowadzenia zmian w konstytucji australijskiej Izba Reprezentantów oraz Senat Australii muszą poprzeć większością głosów proponowaną poprawkę, która wcześniej musi zostać poparta w ogólnokrajowym referendum[13].

Poprawka dotycząca samorządów lokalnych miała na celu uznanie samorządów w australijskiej konstytucji. Wyborcy odpowiadali na pytanie: Czy popiera Pan/Pani proponowaną zmianę?

Wyniki[21]
Stan,
terytorium
Uprawnionych do głosowania Głosujących Za Przeciw Glosy nieważne
% %
Nowa Południowa Walia 3 564 856 3 297 246 1 033 364 31,70 2 226 529 68,30 37 353
Wiktoria 2 697 096 2 491 183 882 020 36,06 1 563 957 63,94 45 206
Queensland 1 693 247 1 542 293 586 942 38,31 945 333 61,69 10 018
Australia Południowa 937 974 873 511 256 421 29,85 602 499 70,15 14 591
Australia Zachodnia 926 636 845 209 247 830 29,76 584 863 70,24 12 516
Tasmania 302 324 282 785 76 707 27,50 202 214 72,50 3864
Australijskie Terytorium Stołeczne 166 131 149 128 58 755 39,78 88 945 60,22 1428
Terytorium Północne 74 695 56 370 21 449 38,80 33 826 61,20 1095
Łącznie 10 362 959 9 537 725 3 163 488 33,61 6 248 166 66,39 126 071
Do uzyskania większości i przyjęcia poprawki w konstytucji zabrakło

3 084 678 głosów.

Poprawka odrzucona

Typy obszarów samorządu lokalnego[edytuj | edytuj kod]

Obszary samorządu lokalnego w Australii.

Wszystkie obszaru samorządów lokalnych zasadniczo pełnią podobna funkcje, jednak w ich nazewnictwie wyróżnia się kila terminów. Termin obszar samorządu lokalnego stosowany jest w odniesieniu do wszystkich samorządów w Australii, niezależnie od stanu. Wg Australian Standard Geographical Classification (pol. Australijskie Standardy Klasyfikacji Geograficznej) wyróżnionych zostało 10 typów samorządów[22]:

  • area (obszar),
  • borough (okręg),
  • city (miasto),
  • community government council (rada społeczna),
  • district council (rada okręgowa),
  • municipality/municipal council (rada gminy miejskiej),
  • municipality (gmina),
  • rural city (gmina wiejska),
  • shire (hrabstwo),
  • town (miasteczko).

Wielkie miasta Australii np. Melbourne, Perth i Sydney w sensie administracyjnym nie posiada jako całość żadnej osobowości prawnej i stanowią zbiór zupełnie niezależnych od siebie jednostek samorządu. Kwestie o znaczeniu ogólnomiejskim pozostają w gestii władz stanowych. W skład tych aglomeracji mogą wchodzi jednostki różnego typu m.in.: city, shire, municipality; przy czym typy city obejmują zazwyczaj centralne regiony aglomeracji, a pozostałe obszary peryferyjne. Wyjątek stanowią miasta m.in. Brisbane i Gold Coast, które w całości wchodzą w skład jednego obszaru samorządowego odpowiedni City of Brisbane i Gold Coast City.

W celu identyfikacji poszczególnych samorządów Australian Bureau of Statistics wprowadziło czterocyfrowy kod dla określenia każdego samorządu. Wszystkie kody kończą się na cyfrę 0. Dodatkowo samorządy lokalne zostały podzielone na lokalne obszary statystyczne (ang. statistical local area). Jeżeli w samorządzie utworzono tylko jeden obszar statystyczny to kod zarówno dla samorządu jak i obszaru statystycznego jest taki sam. Jeżeli utworzono więcej obszarów statystycznych, wówczas istnieje jeden kod dla samorządu lokalnego oraz osobne dla obszarów statystycznych wchodzących w jego skład[22].

Kompetencje[edytuj | edytuj kod]

Kompetencje poszczególnych samorządów różnią się w nieznaczny sposób w zależności od władz stanowych i terytorialnych. W gestii samorządów leżą takie funkcje jak[1]:

  • konserwacja infrastruktury drogowej (drogi lokalne, mosty),
  • zarządzanie wywozem odpadów komunalnych,
  • infrastruktura kanalizacyjna,
  • kontrola czystości wód,
  • inspekcje sanitarne,
  • usługi zdrowotne,
  • usługi społeczne (np. zapewnienie opieki nad dziećmi, opieka nad starszymi osobami, schroniska),
  • usługi budowlane (w tym kontrole budynków, wydawanie licencji budowlanych),
  • administrowanie lotnisk, portów, cmentarzy,
  • zapewnienie dostępu do obiektów kulturalnych (np. biblioteki, muzea),
  • zapewnienie obszarów rekreacyjnych dla społeczności (np. baseny, centra rekreacyjne, tereny kempingowe itp.).

Samorządy lokalne nie sprawują władzy nad systemem edukacyjnym i nie są odpowiedzialne również za bezpieczeństwo obywateli (policja, straż pożarna), kompetencje te leżą w gestii władz stanowych[23].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 About ALGA (ang.). Australian Local Government Association. [dostęp 2011-09-20].
  2. Local government (councils) (ang.). Australian Government. [dostęp 2011-09-20].
  3. History The First Council (ang.). Adelaide City Council. [dostęp 2011-09-22].
  4. Victorian Municipal Directory. Brunswick: Arnall & Jackson. 1992. pp. 275–278. Accessed at State Library of Victoria, La Trobe Reading Room.
  5. Victorian Historical Acts: An Act to amend "The Local Government Act 1874" (ang.). Office of the Chief Parliamentary Counsel. [dostęp 2011-09-22].
  6. LOCAL GOVERNMENT ACT 1989 (ang.). Victorian Consolidated Legislation. [dostęp 2011-09-22].
  7. Local Government Act 1993 (ang.). New South Wales Consolidated Acts. [dostęp 2011-09-22].
  8. Local Government Act 1993 (ang.). Tasmanian Consolidated Acts. [dostęp 2011-09-22].
  9. Local Government Act 1995 (ang.). Western Australian Consolidated Acts. [dostęp 2011-09-22].
  10. Local Government Act 2009 (ang.). Queensland. [dostęp 2011-09-22]. [zarchiwizowane z adresu 2009-07-11].
  11. Victorian local govermment amalgamations 1994-95: changes to the Australian Standard Geographical Classification (ang.). Australian Bureau of Statistics. [dostęp 2011-09-22].
  12. Local Government Reform Implementation Act 2007 (ang.). Queensland. [dostęp 2011-09-22]. [zarchiwizowane z adresu 2007-09-05].
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 Constitutional recognition for local government (ang.). ALGA. [dostęp 2011-09-22]. [zarchiwizowane z adresu 2008-07-20].
  14. Northern Territory (Self-Government) Act 1978 (ang.). Commonwealth Consolidated Acts. [dostęp 2011-09-22].
  15. Constitution Act 1934 (ang.). South Australian Legislation. [dostęp 2011-09-22].
  16. Constitution Act 1902 (ang.). New South Wales Consolidated Acts. [dostęp 2011-09-22].
  17. Constitution of Queensland 2001 (ang.). Parliament of Queensland. [dostęp 2011-09-22]. [zarchiwizowane z adresu 2005-07-10].
  18. Constitution Act 1934 (ang.). Tasmanian Consolidated Acts. [dostęp 2011-09-22].
  19. Constitution Act 1975 (ang.). Victorian Consolidated Legislation. [dostęp 2011-09-22].
  20. Referendum Dates and Results 1906 – Present (ang.). Australian Electoral Commission. [dostęp 2011-09-22].
  21. Part 2 – History of Australian Referendums (ang.). [dostęp 2011-09-22]. [zarchiwizowane z adresu 2008-02-28].
  22. 22,0 22,1 Australian Standard Geographical Classification (ASGC), 1999 (ang.). Australian Bureau of Statistics. [dostęp 2011-09-22].
  23. Local Government National Report 2005-06. Australian Govermment – Department of Transport and Regional Services. [dostęp 2011-09-22].