Obwód Ochota AK

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Obwód IV Ochota – kryptonimy: "Osiemnastka", "18" (w ramach SZP), "44" (w ramach ZWZ/AK), "XXIV" (od 15 czerwca 1944), "IV" (od 9 sierpnia 1944)[1] jednostka organizacyjna okręgu warszawskiego Armii Krajowej działająca w okresie okupacji niemieckiej w Polsce.

Okres konspiracji[edytuj | edytuj kod]

Działania konspiracyjne na Ochocie rozpoczęły się w końcu 1939. Organizował je, w ramach Służby Zwycięstwu Polski, por. Zygmunt Żółtkowski „Odwet”.

Pierwsze jednostki liniowe zaczęto formować w maju i czerwcu 1940. Utworzono 2 plutony liczące po ok. 30 ludzi. Dowództwo 1. objął ppor. Witold Daab "Stefan", a 2. ppor. Stanisław Chabros "Dybowski". 3. pluton sformowano w połowie 1941. W jego skład weszło ok. 30 ludzi pod dowództwem por. Józefa Stępkowskiego.

Od drugiej połowy 1941 nastąpił szybki wzrost liczebny oddziałów obwodu dzięki rekrutacji w ramach Związku Walki Zbrojnej, jak i przyłączaniu się grup innych organizacji niepodległościowych.

Organizacja w przeddzień wybuchu powstania[edytuj | edytuj kod]

Latem 1944 stan obwodu przedstawiał się następująco:

  • Dowódca – ppłk. Mieczysław Sokołowski ps. "Grzymała";
  • Zastępca i szef sztabu – mjr Zenon Bayer. "Zenon";
  • Kwatermistrz – ppor. Michał Karwacki "Sowa";
  • Pluton osłonowy 438 - pchor "Janusz" NN;

W skład obwodu wchodziły 3 rejony:

  • Rejon I (Ochota,Szczęśliwice) kryptonim "XXIV-41"– dowódca kpt. Tadeusz Jasiński "Zych";
    • I Zgrupowanie - dowódca kpt. Michał Pankiewicz"Wacław";
      • 1 kompania - dowódca ppor. rez. Tadeusz Witt "Zemsta" (plutony: 410, 410, 419);
      • 2 kompania - dowódca ppor. rez. Józef Winiarski "Prostak" (plutony 403, 416, 417);
      • 3 kompania - dowódca ppor. rez. Eugeniusz Kołodziejczyk "Orliński" (plutony 412, 413, 426);
    • II Zgrupowanie - dowódca por. Witold Daab "Stefan" (późniejszy Batalion Odwet);
      • 1 kompania - dowódca ppor. Jerzy Urbański "Jur" (plutony 401,421);
      • 2 kompania - dowódca ppor. rez. Józef Chabros "Dybowski" (plutony 402, 422, 427);
      • 3 kompania - dowódca ppor. Jan Petrykowski "Zabawa";
    • III Zgrupowanie - dowódca ppor. Tadeusz Kotecki "Kalina" (plutony 404,405,406 i pluton bez nr);
  • Rejon II (Narutowicza, Wawelska, Filtrowa) kryptonim "XXIV-42" – dowódca kpt. Eugeniusz Kosiacki "Korczak";
    • I Zgrupowanie (II Batalion OW PPS) - dowódca plut. pchor. Jan Kołtuniak "Kielecki" (plutony 431, 432);
    • II Zgrupowanie - dowódca ppor. Jerzy Gołembiewski "Stach" (plutony 435, 436, 437);
    • III Zgrupowanie - dowódca por. Stanisław Junk "Brzoza" (plutony 433, 434);
  • Rejon III (ul. Barska, Dworzec Zachodni) kryptonim "XXIV-43" – dowódca por. Andrzej Chyczewski "Gustaw".
    • I Zgrupowanie - dowódca ppor. rez. Czesław Łapiński "Brzeski" (plutony 407, 451, 453);
    • II Zgrupowanie - dowódca ppor. rez. Jan Matraś "Janek" (plutony 414, 415, 420).

Stan liczbowy obwodu wynosił ok. 1500 żołnierzy. W skład obwodu wchodziła też Wojskowa Służba Kobiet licząca ok. 400 osób w oddziałach sanitarnych i łączności.

Zadania na wypadek wybuchu powstania[edytuj | edytuj kod]

W czasie powstania oddziały obwodu Ochota miały opanować:

  • koszary w Domu Akademickim przy placu Narutowicza, obsadzone przez ok. 350 funkcjonariuszy Schutzpolizei;
  • koszary w budynkach Akademii Nauk Politechnicznych i Dyrekcji Lasów Państwowych obsadzonych przez dwie kompanie SS, w sile ok. 300 żołnierzy;
  • koszary w budynku szkoły przy ul. Tarczyńskiej 8, gdzie stacjonowała kompania SS w sile ok. 150 żołnierzy.

Oddziały powstańcze miały też zamknąć i utrzymać prowadzące przez dzielnicę drogi przelotowe, a więc osłaniać Warszawę od południowego zachodu.

Walki oddziałów[edytuj | edytuj kod]

1 sierpnia na wyznaczone miejsca koncentracji stawiło się ok. 600 żołnierzy. Nie dotarła też na czas cała broń, którą rozporządzał obwód. Wobec znacznej przewagi liczebnej i ogniowej nieprzyjaciela, oraz utraty elementu zaskoczenia, natarcia podjęte o godzinie "W" nie powiodły się. Większość oddziałów wycofano poza miasto. 2 sierpnia stoczono bój pod Pęcicami, w którym poległo ok. 100 żołnierzy. Następnie oddziały wycofały się na koncentrację do lasów chojnowskich.

Pozostałe na Ochocie jednostki przeszły do obrony, tworząc dwie reduty:

  • "Wawelska" – w czworoboku bloków przy ulicach: Wawelskiej, Pługa, Mianowskiego i Uniwersyteckiej – pod dowództwem ppor. Jerzego Gołembiewskiego "Stacha";
  • "Kaliska" – w zespole budynków Monopolu Tytoniowego i przyległych domów – pod dowództwem por. Andrzeja Chyczewskiego "Gustawa".

Grupa "Wawelska" wytrwała na pozycjach do 11 sierpnia, kiedy – wobec braku amunicji i możliwości kontynuowania walki – wycofała się kanałami do Śródmieścia Południe. Tam została wcielona do Batalionu "Iwo" i brała udział w jego akcjach bojowych. Od początku września, w ramach Batalionu "Ostoja", odpierała Niemców nacierających wzdłuż Al. Jerozolimskich. Tam też dotrwała do momentu kapitulacji powstania.

Grupa "Kaliska" walczyła w rejonie ul. Kaliskiej i Barskiej. Zajmowane stanowiska utrzymano do 10 sierpnia, kiedy wobec wyczerpania wszelkich możliwości prowadzenia walki, wycofała się na koncentrację do lasów chojnowskich. Po reorganizacji i uzupełnieniu stanu oddział, pod dowództwem por. "Stacha", wrócił do Warszawy i wziął udział w walkach w Wilanowie, na Sadybie, Czerniakowie i Mokotowie do końca powstania.

Jednym z kapelanów był Jan Salamucha.

Przypisy

  1. Grzegorz Jasiński: Żoliborz. Dzieje militarne II Obwodu Okręgu Warszawa AK w Powstaniu Warszawskim. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 2009, s. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]