Ochrona przyrody w Czechach
Obszary chronione w Czechach określa Ustawa o ochronie przyrody i krajobrazu (ustawa nr. 114/1992). W ustawie używa się terminu zvláště chráněná území (pl. szczególnie chronione obszary). Przez szczególną ochronę obszaru rozumie się bardziej ścisły tryb ochrony dotyczący konkretnego, precyzyjnie wyznaczonego obszaru.
Spis treści |
Kategorie chronionych obszarów [edytuj]
Szczególnie chronione obszary dzielą się na następujące kategorie:
- národní park (NP), dosłowne tłumaczenie: park narodowy, polski odpowiednik to park narodowy
- chráněná krajinná oblast (CHKO), dosłowne tłumaczenie: chroniony obszar krajobrazowy, polski odpowiednik to park krajobrazowy
- národní přírodní rezervace (NPR), dosłowne tłumaczenie: narodowy rezerwat przyrodniczy, polski odpowiednik rezerwat przyrody
- přírodní rezervace (PR), dosłowne tłumaczenie: rezerwat przyrody, polski odpowiednik to użytek ekologiczny
- národní přírodní památka (NPP), dosłowne tłumaczenie: narodowy pomnik przyrody
- přírodní památka (PP), dosłowne tłumaczenie: pomnik przyrody, polski odpowiednik to pomnik przyrody
Dla CHKO i NP używa się określenia velkoplošný, co oznacza duży obszar, w odróżnieniu od reszty, dla których używa się określenia maloplošný, co oznacza mały obszar.
Národní park [edytuj]
To kategoria używana na całym świecie, w której są ważne i unikalne obszary z zachowanymi, lub tylko mało zmodyfikowanymi, przyrodniczymi ekosystemami. Tworzone są ustawą.
Na terenie Czech znajdują się 4 parki narodowe:
| Národní park | Rok utworzenia | Powierzchnia w ha |
|---|---|---|
| Krkonošský národní park | 1963 | 36 300 |
| Národní park Podyjí | 1991 | 6 300 |
| Národní park Šumava | 1991 | 69 000 |
| Národní park České Švýcarsko | 2000 | 7 900 |
| Ogółem | 119 500 |
Chráněná krajinná oblast [edytuj]
.JPG)
To narodowa kategoria przeznaczona do ochrony rozleglejszych obszarów lub całych obszarów geograficznych z harmonijnie tworzonym krajobrazem, charakterystycznym reliefem oraz przewagą naturalnych lub półnaturalnych ekosystemów.
CHKO tworzone są poprzez rozporządzenia rządu. Obecnie w tej kategorii znajduje się 25 obszary.
| Název CHKO | Data utworzenia | Powierzchnia (ha) |
|---|---|---|
| CHKO Beskydy | 5 marca 1973 | 116 000 |
| CHKO Bílé Karpaty | 3 listopada 1980 | 71 500 |
| CHKO Blaník | 29 grudnia 1981 | 4 000 |
| CHKO Blanský les | 8 grudnia 1989 | 21 235 |
| CHKO Broumovsko | 27 marca 1991 | 41 000 |
| CHKO České středohoří | 19 marca 1976 | 107 000 |
| CHKO Český kras | 12 kwietnia 1972 | 13 200 |
| CHKO Český les | 1 sierpnia 2005 | 47 000 |
| CHKO Český ráj | 1 marca 1955 | 18 152 |
| CHKO Jeseníky | 19 czerwca 1969 | 74 000 |
| CHKO Jizerské hory | 8 grudnia 1967 | 35 000 |
| CHKO Kokořínsko | 19 marca 1976 | 27 000 |
| CHKO Křivoklátsko | 24 listopada 1978 | 63 000 |
| CHKO Labské pískovce | 27 czerwca 1972 | 24 500 |
| CHKO Litovelské Pomoraví | 29 października 1990 | 9 600 |
| CHKO Lužické hory | 19 marca 1976 | 35 000 |
| CHKO Moravský kras | 4 lipca 1956 | 9 200 |
| CHKO Orlické hory | 28 grudnia 1969 | 20 000 |
| CHKO Pálava | 19 marca 1976 | 7 000 |
| CHKO Poodří | 27 marca 1991 | 8 150 |
| CHKO Slavkovský les | 3 maja 1974 | 64 000 |
| CHKO Šumava | 27 grudnia 1963 | 94 480 |
| CHKO Třeboňsko | 15 listopada 1979 | 70 000 |
| CHKO Žďárské vrchy | 25 maja 1970 | 71 500 |
| CHKO Železné hory | 27 marca 1991 | 38 000 |
Národní přírodní rezervace [edytuj]
Chroni unikalne ekosystemy lub ich zespoły związane z naturalnym reliefem i typową budową geologiczną, w międzynarodowej lub narodowej skali odosobniony dzięki swojej strukturze i obecności znaczących zjawisk przyrodniczych.
Eksploatacja gospodarcza jest wykluczona z wyjątkiem działań, które utrzymują lub wspierają stabilność poszczególnych ekosystemów. Wykluczone jest również wydobywanie wszelkich surowców, jakakolwiek budowa, hodowla zwierząt, organizacja masowych imprez sportowych lub towarzyskich i wszystkie inne aktywności, które w konsekwencji zmieniają elementy przyrody – pokrywę wegetacyjną, faunę, reżim wodny, glebę lub chemizm.
NPR jest tworzony obwieszczeniem Ministerstwa Środowiska. Obecnie istnieje 110 obszarów, najbardziej cenne są np. jeziora Černé i Čertovo na Śumavie, Boubínský prales, Praděd.
Národní přírodní památka [edytuj]
To z reguły obszar o mniejszej powierzchni z celem zachowania pewnych specyficznych obiektów przyrody o wysokiej (narodowej a nawet ponadnarodowej) wartości.
NPP tworzy czeskie Ministerstwo Środowiska poprzez obwieszczenie. Ochrona polega na zakazie takich działań, które mogłyby dany obiekt uszkodzić lub zniszczyć.
Jako NPP ogłoszone są w sumie 102 obszary, np. Kozákov, Zlatý kůň czy Babiččino údolí.
Přírodní rezervace [edytuj]
Przeznaczony jest do ochrony ekosystemów znaczących dla określonego regionu lub obszaru geograficznego. Podstawowe warunki ochrony są takie same jak w przypadku NPR. Přírodní rezervace tworzy się poprzez rozporządzenia urzędu kraju (krajský úřad). Takich rezerwatów jest obecnie 750.
Přírodní památka [edytuj]
PP są analogiczne do NPP, tylko o znaczeniu regionalnym. Podobnie jak w przypadku PR są tworzone przez urząd kraju (krajský úřad). W kategorii tej znajduje się obecnie 1180 obszarów i obiektów.
Bibliografia [edytuj]
- Míchal, Igor, Petříček, Václav a kol. Péče o chráněná území. II. Lesní společenstva. Agentura ochrany přírody a krajiny České republiky. Praha 1999.
