Odkrycia i badania Australii i Oceanii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Odkrycie Australii[edytuj | edytuj kod]

Terra Australis była legendarnym kontynentem umieszczonym przez Ptolemeusza na jego słynnej mapie. Od tego momentu przez ponad tysiąc lat w świadomości Europejczyków istniał ten olbrzymi, nieznany i nieodkryty ląd. Umieszczenie go na mapie podyktowane było naiwną koncepcją konieczności równowagi kuli ziemskiej. Według niej, by glob zachował swe wertykalne położenie, na południu musiał istnieć kontynent o podobnych co Eurazja rozmiarach, równoważący ciężar północnej masy lądowej. Pierwszym wyłomem w ptolemejskim obrazie świata było odnalezienie wschodniej drogi do Indii (według ptolemejskiej wizji, zagrodzonej kontynentem południowym). Koncepcję tę obaliło ostatecznie odkrycie Australii i uzmysłowienie faktu, że jest ona stosunkowo niewielkim lądem. Ostatecznej korekcji dokonano odkrywając Antarktydę (zobacz Odkrycia i badania Antarktydy).

Australia, podobnie jak Antarktyda, pozostała w pełnej izolacji od reszty świata aż do połowy XVIII wieku. Nie była znana także cywilizacjom wschodnioazjatyckim, choć zamieszkiwana była przez Aborygenów – lud przybyły prawdopodobnie z Azji południowo-wschodniej kilkadziesiąt tysięcy lat przed odkryciem Australii.

Odkrycie Oceanii[edytuj | edytuj kod]

Oceania - rozległy wyspiarski świat rozciągnięty na olbrzymim obszarze Oceanu Spokojnego pozostał nieznany dla Europejczyków do czasów wielkich odkryć, choć docierały pewne informacje na temat tego regionu. Arabski geograf Al-Masudi w X wieku podaje, że na Morzu Wschodnim znajduje się 1900 wysp. Dokładniejsze oszacowanie wielkości regionu podają źródła chińskie, za którymi Marco Polo podawał, że takich wysp istnieje aż 7440.

Odkrycie Oceanii przez Europejczyków nastąpiło jednocześnie z dwóch kierunków. Pierwszym, który żeglował przez Oceanię był Ferdynand Magellan. Choć można uznać go za oficjalnego odkrywcę Polinezji, ani on, ani jego następcy nie zdawali sobie sprawy z rozległości archipelagu. Magellan zaledwie otarł się o północny kraniec Polinezji odkrywając parę wysepek z grupy Tuamotu we wschodniej Polinezji oraz Mariany nazwane przez niego Wyspami Złodziejskimi i na koniec Filipiny. Podobnie inni podróżnicy hiszpańscy, zwykle wyruszając z Meksyku kierowali się ku północy, a przez to skutecznie omijając największe skupiska wysp.

Portugalczycy, którzy zmonopolizowali szlak wschodni (dookoła Afryki), w pierwszym okresie opanowali tamtejsze rynki i byli raczej zainteresowani kapitalizowaniem zysków, niż nowymi odkryciami. Jeśli dokonywały się one, to tylko dzięki przypadkom, a najczęściej błędom nawigacyjnym. I tak w 1526 Jorge de Meneses zepchnięty przez burzę morską znalazł się na wybrzeżach Nowej Gwinei. W 1528 w podobnych okolicznościach Hiszpan Alvaro de Saavedra dotarł do północnych wybrzeży tej wyspy jednocześnie odkrywając Wyspy Admiralicji oraz Wyspy Marshalla. W czasie dalszych wypraw biorących swój początek z Ameryki Południowej, głównie z Peru dały kolejne odkrycia: zachodnie Karoliny, wyspy Palau oraz Archipelag Bismarcka. W 1567 Alvaro Mendana de Neyra odkrył Wyspy Lagunowe (Ellice) oraz południowe Wyspy Salomona, a w 1595 Markizy oraz niektóre z wysp Tokelau i wyspy Santa Cruz. W latach 1605-1606 Pedro Fernandes de Quirós oraz Luis Vaez de Torres dotarli do Nowych Hebrydów oraz do północnego przylądka Australii.

Brak znaczących odkryć spowodował utratę zainteresowania tym rejonem przez żeglarzy iberyjskich. Na krótko podjęli je Holendrzy. Szczególnie Jakob Le Maire i Willem Cornelisz Schouten, którzy przybyli do Oceanii ze wschodu. Najwięcej jednak dokonał Abel Tasman odkrywając Tasmanię i Nową Zelandię, a także wyspy Tonga i Fidżi. W 1722 William Dampier i Jacob Roggeveen odkryli Wyspę Wielkanocną.

Aczkolwiek dokonano wielkiego dzieła odkrywczego, większość Oceanii pozostała niepoznania. Niedokładność pomiarowa i wyrywkowość odkryć nie pozwoliły wyrobić poglądów o rozległości i złożoności terytorialnej regionu. Obraz komplikuje fakt, że wiele odkryć pozostało tajemnicą (było to praktyką Hiszpanów) i uległo zapomnieniu.

Badania Oceanii[edytuj | edytuj kod]

Do systematycznych badań Oceanii powrócono dopiero w drugiej połowie XVIII wieku. Współzawodniczyły w tym dwie potęgi morskie: Anglia i Francja.

W 1765 John Byron odkrył kilka archipelagów i wysp w tym znanych wcześniej Hiszpanom, między innymi Tokelau, Wyspy Gilberta i Salomona. W 1767 Philip Carteret wraz z Samuelem Wallisem odwiedził wyspy Santa Cruz oraz południową część Wysp Salomona i Wyspy Admiralicji. Przeprowadził też badania topograficzne Celebesu. Z kolei Francuz Louis Antoine de Bougainville w 1768 dotarł na Nowych Hebrydów, Wysp Salomona oraz odkrył rafy Morza Koralowego.

Największy jednak wkład w poznanie Oceanii wniósł James Cook - w czasie swych dwóch wypraw w 1771 i 1772 odkrył bez mała wszystko, co do okrycia pozostało. Po jego podróżach znane już były w ogólnych zarysach wszystkie archipelagi Oceanii oraz większość największych wysp. Cook dał także podwaliny pod kartografię regionu. Od jego czasów zaczęły funkcjonować pierwsze zasługujące na zaufanie mapy regionu.

Po Cooku nastąpił okres badań szczegółowych. Zainicjował go w 1785 Francuz Jean François de Galaup La Pérouse wyprawą do Malezji, która zakończyła się jednak tragicznie. Wyprawa Anglika Williama Bligha także zakończyła się w nieoczekiwany sposób (słynny bunt na Bounty). Z większym szczęściem odbyły się wyprawy pod dowództwem Antoine d'Entrecasteaux - w 1791 zbadano Wyspy Admiralicji, Nową Kaledonię, Wyspy Salomona i Wyspy Lojalności. W 1826 inny francuski podróżnik Jules Sébastien Dumont d’Urville badał Nową Gwineę, Nowe Hebrydy, Fidżi, Mariany, Wyspy Tuamotu i inne. W roku 1871 George Vancouver dokładnie zbadał Hawaje. Na początku XIX wieku do badań Oceanii włączyli się także Rosjanie. W 1804 Iwan Kruzensztern przy okazji badań północnego Pacyfiku poznał topografię Markizów. Podobnie Otto Kotzebue badał Wyspy Marshalla i Hawaje w latach 1815. W 1819 Faddiej Bellingshausen opisał topografię Wysp Tuamotu, a Fiodor Litke w 1827 odkrył i zbadał wyspy Bonin i Karoliny. Wielkie znaczenie miała wyprawa Roberta Fitzroya w latach 1831-1836, w której udział wziął Karol Darwin oraz wyprawa Charlesa Wilkesa w 1838. W połowie XIX wieku wiedzę na temat Oceanii wybitnie powiększyli łowcy wielorybów polujący w tamtych rejonach.

Nowa Zelandia była poznawana stopniowo wraz z jej zasiedleniem przez kolonistów (w większości brytyjskich). Cennymi były tutaj prace austriackiego geologa Ferdinand von Hochstetera, zoologa Landelfelda oraz Andreasa Rischeka 1881-1886. Nową Gwineę badali między innymi d'Albertis i Beccari 1882, Mikołaj Mikłucho-Makłaj 1871, Otto Finsh od 1882 i MacGregor od 1890. Do innych znanych podróżników odwiedzających ten rejon należeli Ida Pfaiffer i Rudolf Poech. Badania wnętrza wielkich wysp Indonezji kontynuowano w XX wieku z wykorzystaniem techniki lotniczej.

Ostatnim epizodem odkrywczym były badania etnograficzne. Oceania okazała się rajem dla etnografów. Społeczeństwa wyspiarskie, od tysiącleci odizolowane od zewnętrznych wpływów kulturowych dały badaczom unikalną możliwość poznania korzeni kultury ludzkiej. Do najsłynniejszych etnografów należał Bronisław Malinowski działający w Indonezji w latach 1914-1920, a wcześniej w Mikronezji. Mniej znana była działalność Jana Kubarego 1870-1894.

W XX wieku spektakularne badania Polinezji prowadził Thor Heyerdahl. W 1947 roku odbył on wyprawę na tratwie Kon-Tiki z Peru do wysp Tuamotu, udowodniając teoretyczną możliwość skolonizowania Polinezji przez starożytnych Peruwiańczyków.

Kalendarium odkryć w Australii i Oceanii[edytuj | edytuj kod]

Lista zawiera najważniejsze odkrycia i podroże europejskich odkrywców od XVI do początku XX wieku.

XVI wiek[edytuj | edytuj kod]

XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

Wyprawy Tasmana w latach 1642-43 i 1644 r.

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Sygurd Wiśniowski- polski pisarz, reportażysta, podróżnik. Badał wschodnią cześć kontynentu Australijskiego, Nową Zelandie, część wysp Oceanii[potrzebne źródło].

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Leszczycki i Mieczysław Fleszar Australia i Oceania. Antarktyka.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]