Odnożyca jesionowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Odnożyca jesionowa
Odnożyca jesionowa: zdjęcie
Odnożyca jesionowa (Ramalina fraxinea)
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby workowe
Klasa Lecanoromycetes
Rząd misecznicowce
Rodzina odnożycowate
Rodzaj odnożyca
Gatunek odnożyca jesionowa
Nazwa systematyczna
Ramalina fraxinea (L.) Ach.
Lich. univ.: 622 (1810)
Plecha odnożycy jesionowej z owocnikami

Odnożyca jesionowa (Ramalina fraxinea (L.) Ach.) – gatunek grzybów z rodziny odnożycowatych (Ramalinaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Ramalina, Ramalinaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1753 K. Linneusz nadając mu nazwę Lichen fraxinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1810 E. Acharius[1]. Niektóre synonimy naukowe[3]:

  • Lichen fraxineus L. 1753
  • Lobaria fraxinea (L.) Hoffm. 1796
  • Parmelia fraxinea (L.) Ach. 1803
  • Physcia fraxinea (L.) Michx. 1803
  • Platysma fraxineum (L.) Hoffm. 1790

Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek bardzo zmienny morfologicznie, tworzący dużą ilość form. Plecha listkowata lub krzaczkowata, o długości do 20 cm i szerokości do 2 cm, mniej lub bardziej widełkowato rozgałęziona. Odcinki plechy mają szerokość 0,2-5 cm, są płaskie lub pogięte, czasami rynienkowato zwinięte, dość grube. Obydwie powierzchnie plechy są jednakowo pomarszczone, siateczkowate lub znajdują się w nich liczne dołeczki. Do podłoża plech przyczepia się krótką nasadą. Jest sztywna, zwisająca lub odstająca od podłoża. Powierzchnia matowa lub nieco błyszcząca, o barwie oliwkowej lub szarozielonej. Pod korą znajduje się w niej mechaniczna nibytkanka. Widoczne są wyraźne białawe szczelinki w korze. Są to pseudocyfelle[4]. Reakcje barwne: wszystkie reakcje negatywne[5].

Niemal zawsze tworzy owocniki. Są to apotecja lekanorowe o średnicy do 1 cm. Są zagięte (nerkowate). Mają bladocieliste lub szarozielonawe tarczki i cienki, szybko zanikający brzeżek plechowy. W jednym worku powstaje po 8 dwukomórkowych, bezbarwnych, elipsoidalnych lub wrzecionowatych askospor o rozmiarach 12-16 × 5-6 μm[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na wszystkich kontynentach, łącznie z Antarktyką[6]. Występuje na niżu i w górach po regiel dolny[7]. W Polsce występuje na obszarze całego kraju[4], ale jest bardzo rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status EN – gatunek wymierający[8]. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[9].

Jest wrażliwy na zanieczyszczenia powietrza SO2. Rośnie w miejscach dobrze oświetlonych i osłoniętych od wiatru[5], na korze drzew liściastych, zazwyczaj rosnących samotnie. Można go spotkać na drzewach przydrożnych, nad rzekami. Występuje na drzewach żywych, rzadko tylko na martwych[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

W niektórych krajach gatunek ten jest wykorzystywany jako pasza dla zwierząt. Posiada dużą wartość odżywczą[10]. Może stanowić surowiec do wyrabiania gum[11]. W Szwecji, północnej Europie i północnej Rosji jest używany do produkcji perfum. Czasami używa się go także do przyprawiania brandy[12].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. 2,0 2,1 Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
  5. 5,0 5,1 Ramalina fraxinea « Lichens of Ireland. [dostęp 2014-09-17].
  6. Joseph Dalton Hooker: Botanika antarktycznych podróży
  7. Zygmunt Tobolewski: Porosty. Klucz do oznaczania gatunków krajowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 215.
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  9. Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1409 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów
  10. V. Sighn: A Text Book of Botany
  11. Thomas Thomson: Chemistry of Organic Bodies, Vegetables
  12. Ethnolichenology of the World. [dostęp 2014-09-18].