Odra (choroba)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Odra
Morbili
ICD-10 B05
B05.0 Odra powikłana przez zapalenie mózgu (G05.1*)
B05.1 Odra powikłana przez zapalenie opon mózgowych (G02.0*)
B05.2 Odra powikłana przez zapalenie płuc (J17.1*)
B05.3 Odra powikłana przez zapalenie ucha środkowego (H67.1*)
B05.4 Odra z powikłaniami jelitowymi
B05.8 Odra z innymi powikłaniami
B05.9 Odra bez powikłań
Wysypka w czasie odry

Odra (łac. morbili, ang. measles, rubeola) – wysoce zaraźliwa choroba zakaźna wieku dziecięcego wywoływana przez należący do rodziny paramyksowirusów wirus odry. Zidentyfikowano 21 szczepów wirusa[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Przypuszcza się, że odrę i czarną ospę przynieśli Saraceni z Afryki do Europy. Następstwem były epidemie tych schorzeń w VII wieku.

Pierwszy opis odry znajduje się w dziełach lekarza arabskiego Rhazesa z Bagdadu, który jednak mieszał w opisach odrę z ospą.

Opisy z XVI wieku wyodrębniają już ospę, nie rozróżniają jednak odry i płonicy. Dopiero Thomas Sydenham wyodrębnił to schorzenie w 1675 na podstawie studiów ogromnych epidemii, które nawiedziły Londyn w latach 1660 i 1664.

Zaraźliwość odry udowodnił Szkot Home, który eksperymentował w tym kierunku w 1758.

Cenne spostrzeżenia na temat epidemiologii i kliniki odry zebrał Pannum podczas pandemii na Wyspach Owczych w 1846. Ponieważ mieszkańcy mieli do tej pory małą styczność z kontynentem, epidemia objęła 92,6% ludności wysp.

Zakażenie[edytuj | edytuj kod]

Do szerzenia się zakażenia dochodzi drogą kropelkową. Okres inkubacji trwa zwykle 9-14 dni. Wirus dostaje się do organizmu przez jamę nosowo-gardłową i zakaża komórki nabłonka oddechowego, replikuje się też w okolicznych skupiskach tkanki limfatycznej, 5-7 dni po zakażeniu dochodzi do wiremii.

Zakaźność chorego pojawia się ok. 2 dni przed wystąpieniem objawów i utrzymuje się do 4 dni po wystąpieniu wysypki. Wirus jest obecny w wydzielinie z jamy nosowo-gardłowej, w łzach, moczu i krwi chorego.

Przebycie zakażenia wirusem odry daje odporność na tę chorobę na całe życie.

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Plamki Koplika na błonie śluzowej policzka
Nigeryjska dziewczynka chora na odrę

W okresie prodromalnym choroby dominuje ostry ból gardła, nieżyt błony śluzowej nosa i spojówek, stan zapalny górnych dróg oddechowych. Występuje często suchy kaszel. Charakterystycznym dla odry jest pojawienie się na błonie śluzowej policzków na wysokości dolnych zębów trzonowych, białawych przebarwień tzw. plamek Koplika. Pojawia się wysoka gorączka. Po kilku dniach (do 5) pojawia się wysypka o charakterze gruboplamistym, kolorze różowym, zlewająca się. Najpierw umiejscawia się na twarzy za uszami i na czole, postępuje w dół obejmując całą powierzchnię ciała. Towarzyszy jej kaszel i wysoka gorączka. Po kilku dniach (4–5) gorączka cofa się, ustępują również objawy zapalenia gardła, wysypka zmienia kolor na ceglasty, a naskórek łuszczy się "otrębiasto".

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

Histopatologiczny obraz odrowego zapalenia płuc

Dotyczą głównie dzieci z niedoborami odporności, niedożywionych, z wadami serca, niemowląt. Najczęściej spotyka się:

  • zapalenie płuc spowodowane nadkażeniem bakteryjnym
  • zapalenie ucha środkowego
  • zapalenie mięśnia sercowego
  • zapalenie mózgu (około 1 na 1000 zachorowań)
  • podostre stwardniające zapalenie mózgu (LESS – łac. leukoencephalitis subacuta scleroticans) – pojawia się kilka lat po przebyciu choroby, związane jest z latentnym zakażeniem wirusem odry, charakterystyczne dla tego powikłania jest wybitnie wysokie stężenie przeciwciał przeciw wirusowi, objawy neurologiczne w postaci zaburzeń mowy, upośledzenia psychicznego, niedowładów postępują doprowadzając do stanu odmóżdżeniowego – rokowanie złe
  • poronienie płodu

Zapobieganie[edytuj | edytuj kod]

Dla zapobiegania zachorowaniom stosuje się szczepienia dzieci atenuowanym wirusem odry w osobnej szczepionce lub w szczepionce MMR. Można zastosować ludzką gammaglobulinę w okresie do 6 dni od ekspozycji lub szczepionkę w okresie do 3 dni od ekspozycji w celu zapobieżenia wystąpieniu choroby lub złagodzenia jej przebiegu.

Twórcą szczepiinki jest Maurice Hilleman.

Skuteczność szczepionki jest zmniejszona u osób zakażonych HIV[2].

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Leczenie odry jest objawowe.

Przypisy

  1. Rima BK., Earle JA., Yeo RP., Herlihy L., Baczko K., ter Meulen V., Carabaña J., Caballero M., Celma ML., Fernandez-Muñoz R. Temporal and geographical distribution of measles virus genotypes. „The Journal of General Virology”. 76 (5), s. 1173–80, maj 1995. doi:10.1099/0022-1317-76-5-1173. PMID 7730801. 
  2. Erica Westly. Zmowa wirusów. „Świat Nauki”. nr. 6 (238), s. 14, czerwiec 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Odra. W: Maria Olszyńska-Krowicka: Choroby zakaźne i pasożytnicze. Zdzisław Dziubek (red.). Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 237-241. ISBN 83-200-2748-9.
  • Pediatria. Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko (red.). Wrocław: Urban&Partner, 2005, s. 719-720. ISBN 83-89581-25-6.
Wikimedia Commons

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.