Odrowąż (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Odrowąż
Odrowąż
Alternatywne nazwy Odrzywąs
Pierwsza wzmianka 1350 (pieczęć)
Herbowni
Miasta Opoczno, Ozorków, Sędziszów Małopolski, Szydłowiec
Wsie Chlewiska, Chocicza, Górno, Iwanowice, Mirów, Odrowąż, Słupia
Gminy Nowy Targ
Powiaty ropczycko-sędziszowski, skarżyski, szydłowiecki
Miasta czeskie Bílovec, Fulnek, Humpolec, Hustopeče nad Bečvou, Krawarze, Kvasice, Moravský Krumlov, Nowy Jiczyn, Plumlov, Štramberk, Tlumačov
"Nadanie herbu Odrowąż protoplaście rodu Szydłowieckich" - miniatura S. Samostrzelnika
Herb w portalu na zamku w Szydłowcu
Odrowąż (odmiana hrabiowska Domu Bonaparte)

Odrowąż (Odrzywąs) – herb szlachecki pochodzący prawdopodobnie z Moraw.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Kasper Niesiecki w swoim Herbarzu opisuje herb następująco[1]:

Ma być w polu czerwonym strzała biała, z końcami na obie strony zakrzywionymi. W klejnocie ogon pawi, a w nim tenże herb, przecież na bok obrócony.

Herb powstał najprawdopodobniej ze znaku kreskowego, czyli tamgi. Ten znak to rogacina na zawiasie kotłowej. W herbie jest on użyty jako godło barwy białej/srebrnej, umieszczone w tarczy czerwonej.

Historia herbowa[edytuj | edytuj kod]

[...] mąż jeden sławny w Morawie, w cudzej ziemi z poganami o sztukę strzelał z łuku, potem z nim i za pasy chodził i dziwnych sztuk rycerskich z sobą próbowali. On Poganin widząc, że nań szczęścia z mocy niemiał, przed monarchą krainy onej, znając łaskę Pańską; dla tego, że mu się z każdym nieprzyjacielem fortunnie w potrzebach zdarzało, chcąc i nad onym górę otrzymać, o szczudłki[2] z nim przed Cesarzem czynić chciał. On z gniewu, mając to sobie za zelżywość, uchwycił go za gębę, którą mu z wąsem i nosem oderwawszy, na strzałę wetknął i ukazał Panu, który wzgardziwszy onym oszpeconym Poganinem, dał temu za wieczny upominek, onej jego zwierzchności nad nim, strzałę przez wąs przewleczoną, i nazwał go Odrzywąs, aż per corruptionem sermonis [przez skażenie mowy wymawiają] Odrowąż po ten wiek.

Kasper Niesiecki, Herbarz, VII, s. 24

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

Wizerunki pieczętne: 1350 (kasztelan dobrzyński Piotr), 1352 (Jakub z Dębna). W wyniku unii horodelskiej w 1413 przeniesiony na Litwę (herb przyjął bojar litewski Wyszegerd, adoptował kasztelan lubelski Jan ze Szczekocin).

Herb w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Herb również, obok Pomiana, wspomina Włodzimierz Wolski w libretcie Halki:

W jedno godło dziś się wiążą Pomian, panie, z Odrowążą.

Jan Długosz - BITWA GRUNWALDZKA
Wyliczenie chorągwi polskich biorących udział w wojnie pruskiej
...
Czterdziesta dziewiąta, pana z Moraw Jana Jenczykowica, miała za znak na czerwonym polu białą, napiętą strzałę na końcach zakrzywioną, którą Polacy nazywają odrowążem. Jej dowódcą był Morawianin Helm, a walczyli w niej sami Morawianie. Wspomniany Jan Jenczykowic przysłał ją na pomoc królowi polskiemu Władysławowi pomny dobrodziejstw wyświadczonych przez króla Władysława jego ojcu Jenczykowi.
...
Mowa o herbie morawskim "Benesz": cyt. miała za znak na czerwonym polu białą, napiętą strzałę na końcach zakrzywioną, którą Polacy nazywają odrowążem

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego Tadeusza Gajla[3]. Jest to dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Najnowsze na chwilę obecną wydanie (z roku 2007) wymienia 362 nazwiska.

Znane osoby legitymujące się herbem Odrowąż[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Kasper Niesiecki: Herbarz Polski. T. VII. Lipsk: Jan Nepomucen Bobrowicz, 1841, s. 23.
  2. Popularna gra ludowa.
  3. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007. ISBN 978-83-60597-10-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]