Odrzucenie spadku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Odrzucenie spadku – czynność prawna regulowana przepisami kodeksu cywilnego[1] polegająca na oświadczeniu spadkobiercy o odrzuceniu praw i obowiązków wchodzących w skład spadku przed sądem lub notariuszem. Odrzucenie spadku ma miejsce najczęściej w przypadku, gdy długi wchodzące w skład spadku przewyższają wartość jego majątku. Odrzucenia spadku można dokonać wyłącznie po śmierci spadkodawcy, stąd nie należy mylić tej czynności z zrzeczeniem się dziedziczenia.

Osoby[edytuj | edytuj kod]

Odrzucić spadek może:

Spadkobierca, który jest powołany do spadku zarówno z mocy testamentu, jak i z mocy ustawy może spadek odrzucić jako spadkobierca testamentowy, a przyjąć spadek jako spadkobierca ustawowy[2].

Skarb Państwa ani gmina nie mogą odrzucić spadku, który im przypadł z mocy ustawy.

Terminy[edytuj | edytuj kod]

Oświadczenie o odrzuceniu spadku musi być złożone w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku[3]. W przypadku osoby niemającej zdolności do czynności prawnych, sześciomiesięczny termin zaczyna biec od momentu, gdy o powołaniu jej do spadku dowiedział się jej przedstawiciel ustawowy.

Niezłożenie odrzucenia spadku w powyższym terminie jest tożsame z prostym przyjęciem spadku[4].

Odstępstwem od tej reguły ma miejsce gdy:

  • spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna – brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza[5].
  • co najmniej jeden ze spadkobierców przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to również ci spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia o odrzuceniu bądź przyjęciu spadku, uznawani są za przyjmujących spadek z dobrodziejstwem inwentarza[6].

Spadkobierca, który nie złożył oświadczenia od odrzuceniu (ani o przyjęciu) spadku w terminie, z powodu groźby lub wprowadzenia w błąd, może przed sądem uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu[7].

Forma[edytuj | edytuj kod]

Oświadczenie o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem w formie ustnej lub pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym. Oświadczenie takie może być złożone przez pełnomocnika; pełnomocnictwo to powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym[8].

Oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone pod jakimś warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest uznawane za nieważne[9].

Osoba niemająca zdolności do czynności prawnych (np. małoletnia lub ubezwłasnowolniona) oświadczenie o odrzuceniu spadku składa przez swego przedstawiciela ustawowego, a odrzucenie spadku w takiej sytuacji orzeka sąd[10].

Oświadczenie o odrzuceniu spadku powinno zawierać[11]:

  • imię i nazwisko spadkodawcy
  • datę i miejsce śmierci spadkodawcy
  • miejsce ostatniego zamieszkania spadkodawcy
  • tytuł powołania do spadku
  • treść oświadczenia o odrzuceniu spadku
  • oświadczenie o kręgu spadkobierców (o ile spadkobierca ma taką wiedzę)[12]

Do oświadczenia powinien zostać dołączony także odpis aktu zgonu lub prawomocne orzeczenie sądowe o uznaniu spadkodawcy za zmarłego albo o stwierdzeniu zgonu, o ile takowy dokument nie został złożony wcześniej[13].

Skutki prawne[edytuj | edytuj kod]

Spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony z dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku[14]. Implikuje to, że w miejsce odrzucającego spadek, wchodzą jego spadkobiercy ustawowi[15]. W przypadku odrzucenia spadku przez wszystkich spadkobierców z I linii dziedziczenia, w ich miejsce wchodzą spadkobiercy z II linii dziedziczenia[16] et cetera.

Odrzucenie spadku może mieć wpływ na sposób powołania do spadku mający miejsce w danej sprawie. Spadkobierca odrzucający spadek jest traktowany jest jako osoba, która nie dożyła otwarcia spadku. W przypadku pozostawienia przez spadkobiercę testamentu powinno dojść do dziedziczenia testamentowego co do całości lub części spadku. Dziedziczenie ustawowe co do całości lub części spadku ma miejsce dopiero w sytuacji, w której którakolwiek z osób powołanych do spadku na podstawie testamentu, nie chce lub nie może być spadkobiercą[17].

Uchylenie skutków prawnych[edytuj | edytuj kod]

Odrzucenie spadku jest nieodwoływalne[18].

Uchylenie skutków prawnych jest możliwe jedynie z wyjątkiem szczególnych przypadków, do których należą:

  • oświadczenie odrzucenia spadku pod wpływem groźby[19][20]
  • oświadczenie odrzucenia spadku pod wpływem błędu[21][22][23]
  • odrzucenie przy braku świadomości[24]
  • odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli[25][26][27]
  • wadliwe odrzucenie spadku[28]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  • Teresa Siudem, Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk: Testamenty, darowizny, spadki. Dziennik Gazeta Prawna INFOR Biznes Sp. z o.o., 2013, s. 55-59.

Przypisy

  1. W szczególności Tytuł V Kodeksu cywilnego, czyli artykuły od 1012 do 1024
  2. Art. 1022 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  3. Art. 1015 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  4. Teresa Siudem, Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk: "Testamenty, darowizny, spadki". Dziennik Gazeta Prawna INFOR Biznes Sp. z o.o., 2013, s. 56.
  5. Art. 1015 § 2 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  6. Art. 1016 Ustawy z dnia 3 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  7. Art. 1019 § 2 i § 3 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  8. Art. 1018 § 3 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  9. Art. 1018 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  10. Teresa Siudem, Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk: "Testamenty, darowizny, spadki". Dziennik Gazeta Prawna INFOR Biznes Sp. z o.o., 2013, s. 56.
  11. Teresa Siudem, Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk: "Testamenty, darowizny, spadki". Dziennik Gazeta Prawna INFOR Biznes Sp. z o.o., 2013, s. 56.
  12. Jeżeli odrzucający spadek nie posiada wiedzy dotyczącej kręgu spadkobierców, powinien złożyć oświadczenie, że nie ma takiej wiedzy.
  13. Teresa Siudem, Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk: "Testamenty, darowizny, spadki". Dziennik Gazeta Prawna INFOR Biznes Sp. z o.o., 2013, s. 56.
  14. Art. 1020 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  15. Przykładowo po odrzuceniu spadku po ojcu przez jego syna, spadkobiercami stają się jego dzieci, czyli wnuki zmarłego
  16. Przykładowo, gdy żona i wszystkie dzieci zmarłego odrzucili spadek, wtedy w miejsce spadkobierców mogą wejść np. jego bracia i siostry. Odrzucenie spadku przez któreś z rodzeństwa zmarłego, skutkuje wejściem w miejsce spadkobierców odpowiednio jego dzieci (czyli bratanków/siostrzeńców i bratanice/siostrzenice zmarłego). A odrzucenie spadku przez bratanków/siostrzeńców i bratanice/siostrzenice zmarłego implikuje wejściem do grona spadkobierców ich potomstwa. Etc.
  17. http://zbyciespadku.pl/dziedziczenie-ustawowe-dziedziczenie-testamentowe-jak-mozna-odziedziczyc-spadek/
  18. Art. 1018 § 2 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  19. Art. 1019 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  20. Uchylenie od skutków prawnych oświadczenia następuje przed sądem, a spadkobierca jest zobowiązany jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje albo odrzuca. Groźba taka musi mieć charakter poważny, a niebezpieczeństwo zagrażać majątkowi lub osobie.
  21. Art. 1019 § 1 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  22. Uchylenie od skutków prawnych oświadczenie następuje przed sądem, a spadkobierca jest zobowiązany jednocześnie oświadczyć, czy i jak spadek przyjmuje albo odrzuca. Dodatkowo przy orzekaniu brane jest pod uwagę dołożenie przez spadkobiercę należytej staranności w ustaleniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego.
  23. Przykładem odrzucenia spadku pod wpływem błędu może być odrzucenie spadku na skutek nieprawdziwych informacji o przewyższaniu długów nad wartość majątku podanych przez pozostałych spadkobierców.
  24. Teresa Siudem, Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk: "Testamenty, darowizny, spadki". Dziennik Gazeta Prawna INFOR Biznes Sp. z o.o., 2013, s. 56.
  25. Art. 1024 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. Nr 0, poz. 121)
  26. Każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, aby odrzucenie spadku uznane zostało za bezskuteczne w stosunku do niego. Wierzyciel taki może żądać odrzucenia spadku za bezskuteczne w ciągu sześciu miesięcy od chwili dowiedzenia się o odrzuceniu spadku, jednak nie później niż przed upływem 3 lat od daty odrzucenia spadku.
  27. Przykładem odrzucenia spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli może być odrzucenie spadku, celem uniknięcia zwiększenia majątku, z którego mogła by być prowadzona egzekucja długów, przy jednoczesnym pozostawieniu majątku w rodzinie (w miejsce odrzucającego spadek mogą wejść jego dzieci). Innym przykładem może być niechęć lub zawiść niespłacania długów wierzycielom.
  28. Przykładem wadliwego odrzucenia spadku może być odrzucenie spadku pod jakimkolwiek warunkiem.
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.