Odyseja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy eposu greckiego. Zobacz też: film o takim tytule.
Początek Odysei w języku greckim klasycznym.

Odyseja (gr. Ὀδύσσεια Odysseia) – epos grecki, przypisywany Homerowi, oparty na antycznej ustnej tradycji epickiej, a w formie pisanej istniejący przypuszczalnie od VIII wieku p.n.e.

Odyseja była przez Homera śpiewana wierszem, tzw. heksametrem. Składa się z 24 ksiąg (pieśni), nie jest to jednak podział oryginalny, został wprowadzony w epoce hellenistycznej przez gramatyków aleksandryjskich. Pierwsze cztery pieśni (notabene uważane za osobny, słabszy utwór, dołączony przez Homera do oryginalnej epopei) są poświęcone wędrówce Telemacha, syna Odyseusza. Dalsze pieśni to dzieje powrotu Odyseusza.

W połowie III w. p.n.e. poemat został przetłumaczony na łacinę przez Lucjusza Liwiusza Andronika. Tłumacz przy przekładaniu użył oryginalnego metrum italskiego – wiersza saturnijskiego. Był to pierwszy przekład w literaturze europejskiej.

Treść utworu[edytuj | edytuj kod]

Odyseusz i Polifem

Przedstawienie[edytuj | edytuj kod]

Odyseja zaczyna się po 10 latach wojny trojańskiej. Odyseusz ciągle nie wrócił do domu z wojny. Jego syn Telemach ma 10 lat i dzieli dom z jego matką Penelopą i 108 młodymi ludźmi, których celem jest poślubienie Penelopy.

Opiekunka Odyseusza, Atena rozmawia o jego przeznaczeniu z królem bogów Zeusem w momencie, gdy jego wroga, Posejdona nie ma na Olimpie. Po tym Atena w przebraniu nawiązuje kontakt i przekonuje Telemacha, aby poszukał nowych wieści o swym ojcu. On ofiarowuje bogini gościnność i razem obserwują zalotników, podczas gdy bard przygotowuje dla nich pieśń.

Tej nocy Atena przebrana za Telemacha znajduje załogę i statek dla prawdziwego Telemacha. Następnego poranka Telemach zwołuje ludzi Itaki, aby uzgodnić co zrobić z zalotnikami Penelopy. Razem z Ateną (tym razem przebraną za jego przyjaciela) wyruszają do posiadłości Nestora, znanego greckiego wojownika, który mieszka w Pylos. Będąc tam Telemach jedzie z Pizystratem (synem Nestora) do Sparty, gdzie znajduje Helenę i Menelaosa. Mówią mu, że wrócili z długiej podróży do Egiptu. Po drodze spotkali starego boga mórz Proteusza, który powiedział mu, że Odyseusz był zakładnikiem Kalipso.

Cyklop[edytuj | edytuj kod]

Później opowiedziana jest historia Odyseusza. Podczas swojego powrotu do domu po Wojnie Trojańskiej Odyseusz trafia na wyspę Cyklopa Polifema. Cyklopy są nieprzyjemnymi, niecywilizowanymi olbrzymami z jednym okiem. Odyseusz wraz ze swoimi ludźmi wchodzą do jaskini olbrzyma. Gdy Polifem wraca, nie pozwala im odejść z jaskini zasłaniając wejście głazem. Potem, rozrywa i zjada parę osób z załogi. Odyseusz próbuje zabić Polifema mieczem,ale wie że tylko Cyklopy są na tyle silne, aby poruszyć głaz blokujący wejście do jaskini. Mając na celu dobro załogi, szybko obmyśla plan ucieczki. Mówi on Polifemowi, że nazywa się "Nikt" i daje mu do wypicia wino. Pijany olbrzym zasypia. Odyseusz z załogą znajduje drewniany słup ( który był używany jako podpora), podpala go w ogniu i uderza nim Polifema w oko, oślepiając go. Gdy Polyfem krzyczy w agonii, inne Cyklopy z wyspy odpowiadają na jego wezwanie. Będąc poza jaskinią pytają go kto go zranił. Polifem odpowiada "Nikt" mnie zabija" więc reszta Cyklopów opuszcza go. Następnego ranka Polifem (ciągle ślepy) wypuszcza swoje owce z jaskini, ale sprawdza czy nikt nie wsiadł na nie, upewniając się, że ludzie Odyseusza nie uciekli. Natomiast oni złapali się brzuchów owiec, żeby wydostać się z pułapki. Kiedy Odyseusz jest już na swoim statku, krzyczy do Polifema i mówi mu swoje prawdziwe imię. Zdenerwowany Cyklop rzuca dużym głazem, prawie trafiając w statek. Potem, w formie zemsty, pomodlił się do swego ojca Posejdona, aby Odyseusz nigdy nie dotarł do Itaki, a jeśliby jednak mu się to udało to straci całą załogę, statek i zastanie dom w rozbiciu. Ostatnie słowa modlitwy stają się głównym wątkiem "Odysei".

Syreny[edytuj | edytuj kod]

Podróż głównego bohatera do domu prowadzi go do wyspy syren. Syreny śpiewając pięknie przyciągają do siebie żeglarzy, po czym ich statki ulegają zniszczeniu a oni sami giną. Odyseusz mówi swoim ludziom, żeby zatkali sobie uszy woskiem pszczelim, żeby nie usłyszeli śpiewu. Mówi także, żeby przywiązać go do masztu, aby nie mógł pójść do syren, gdy usłyszy ich głos. Załoga patrząc na Odyseusza uwalnia go, dopiero gdy ten zaczyna zachowywać się spokojnie. Dopiero wtedy wyjmują wosk z uszu.

Kalipso[edytuj | edytuj kod]

Po odpłynięciu z obszaru wyspy syren, Odyseusz trafia na wyspę Ogygia. Zamieszkuje ją nimfa Kalipso, która zmusza go, aby został z nią – trwa to 7 lat. Później Hermes przychodzi do Kalipso mówiąc, iż bogowie powiedzieli, że ma uwolnić Odyseusza. Kalypso obiecuje Odyseuszowi nieśmiertelność jeśli zostanie, ale on postanawia wrócić do swojej żony Penelopy. Następnie buduje tratwę i opuszcza wyspę.

W kraju Feaków[edytuj | edytuj kod]

Po morskiej burzy, Odys trafia na wyspę Feaków. Tam odnajduje go Nauzyka, która zabiera go do pałacu jej ojca, króla Alkinoosa. Podczas pobytu u króla, Odyseusz opowiada swoje przygody z podróży po Wojnie Trojańskiej. Po czym Alkinoos daje Odyseuszowi statek i wysyła go do jego rodzinnego kraju, Itaki.

Powrót do domu[edytuj | edytuj kod]

Przez cały czas, Penelopa trzymała zalotników z dala od siebie. Obiecała, że wybierze jednego z nich, gdy skończy tkać sukno pogrzebowe dla teścia. Jednakże, każdej nocy rozpruwa pracę z poprzedniego dnia. Historia staje się bardziej prawdziwa przez niepokój Penelopy. Bogini Atena powoduje, że Penelopa czuje potrzebę do manifestowania siebie, i podsycania pożądania zalotników.

Odyseusz ostatecznie wraca do Itaki, gdzie Atena zamienia go w żebraka. Idzie on do swojego domu i spotyka swego syna Telemacha, który jako jedyny (i później jedna ze służących Penelopy) rozpoznaje/ą go. Razem zabijają zalotników, którzy zamierzali poślubić Penelopę i zyskać władzę nad jego królestwem. Później, rodziny zalotników przychodzą zabić Odyseusza dla zemsty.

Przekłady na język polski[edytuj | edytuj kod]

Odyseja została kilkakrotnie przełożona na język polski. Pierwszym przekładem była Odyssea Homerowska ku czci Ulissa Laertowicza z Itaki z 1815 roku Jacka Idziego Przybylskiego. Do najważniejszych tłumaczeń zaliczają się[1]:

Przypisy

  1. L. Siemieński, Odyseja, Ossolineum, Wrocław, 1981, ISBN 83-04-00971-4, s. LXXXI.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]