Ogórek siewny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ogórek siewny
ARS cucumber.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd dyniowce
Rodzina dyniowate
Rodzaj ogórek
Gatunek ogórek siewny
Nazwa systematyczna
Cucumis sativus L.
Sp. pl. 2:1012. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Ogórek Cucumber.jpg
Morfologia
Niedojrzały owoc
Pochodzenie i rejony uprawy ogórka siewnego

Ogórek siewny (Cucumis sativus L.) – gatunek ogórka z rodziny dyniowatych (Cucurbitaceae). Wywodzi się prawdopodobnie z gatunku Cucumis hardwickii dziko rosnącego u podnóża Himalajów. W Indiach uprawiany był już ok. 3 tys. lat temu[2], później został szeroko rozpowszechniony i obecnie znany jest we wszystkich strefach klimatycznych. Owoce ogórka siewnego wykorzystywane są powszechnie w kuchni wielu krajów. Nazwa odnosi się zarówno do rośliny płożącej, jak i jej cylindrycznych, jadalnych owoców.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty
Żółte, wyrastają z kątów liści. Ogórek posiada trzy typy płci kwiatów: męskie (z pręcikami), żeńskie (ze słupkiem) i hermafrodytyczne (organy żeńskie i męskie). Ilość kwiatów różnych typów płci na jednej roślinie oraz kolejność ich inicjacji determinuje płeć całej rośliny. I tak wyróżnia się 3 podstawowe typy płci roślin ogórka:
  • jednopienny – posiadający zarówno kwiaty żeńskie jak i męskie
  • żeński – tylko kwiaty żeńskie
  • obupłciowy – tylko kwiaty hermafrodytyczne.

Wyróżnia się także szereg rzadziej występujących typów:

  • męskojednopienny – wytwarza kwiaty męskie a następnie hermafrodytyczne
  • żeńskojednopienny – wytwarza kwiaty żeńskie, a następnie kwiaty hermafrodytyczne
  • trójjednopienny – posiada kwiaty hermafrodytyczne, męskie i żeńskie
  • męskodwupienny – najpierw rozwijają się kwiaty męskie, a następnie w niewielkiej ilości kwiaty hermafrodytyczne i żeńskie
  • żeńskodwupienny – najpierw inicjują się kwiaty żeńskie, a następnie w niewielkiej ilości kwiaty hermafrodytyczne i męskie
Owoce
Jagoda mniej lub bardziej wydłużona, różnej wielkości, o skórce gładkiej lub pokrytej brodawkami, wypełniona nasionami. Kolor owoców jest zróżnicowany od ciemnozielonego do żółtego. Uprawia się wiele odmian gruntowych i szklarniowych w tym również odmiany partenokarpiczne nie wymagające zapylania i pozbawione nasion.
Liście
Owłosione, dłoniaste, pięcioklapowe.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina kosmetyczna. Sok ogórkowy doskonale oczyszcza skórę i zalecany jest nawet dla skóry nadwrażliwej[3].

Wartość żywieniowa[edytuj | edytuj kod]

Wartość żywieniowa ogórka polega głównie na smaku i usprawnianiu procesu trawienia. Owoce ogórka zawierają niewielkie ilości witamin i składników mineralnych. Pomagają w usuwaniu nadmiaru wody z organizmu i dlatego znajdują zastosowanie w dietach odchudzających. Większość składników znajduje się nie w miąższu, lecz w skórce. Surowe owoce są dla niektórych osób ciężkostrawne. Surowe owoce zawierają askorbinazę, enzym, który utlenia witaminę C. Surowych owoców nie należy mieszać np. w sałatkach z innymi warzywami, takimi jak pomidory czy papryka, gdyż ich wzajemne działanie eliminuje witaminy. Dzięki zdolnościom regeneracyjnym soku ogórkowego, znalazł on zastosowanie w kosmetyce.

Zawartość związków odżywczych w 100 g surowego owocu ogórka[4].

BŁONNIK 0,4 g
BIAŁKA 0,6 g
WĘGLOWODANY 1,8 g
KALORIE 6-8 kcal
MIKRO I MAKROELEMENTY
Potas 140 mg
Fosfor 24 mg
Wapń 23 mg
Sód 13 mg
Magnez 9 mg
Żelazo 0,3 mg
Cynk 0,1 mg
WITAMINY I KWASY ORGANICZNE
B1 0,04 mg
B3 0,2 mg
B6 0,04 mg
C 0,2 mg
kwas foliowy 16 mg

Badania związane z genomem i hodowlą ogórka[edytuj | edytuj kod]

Rodzina dyniowate (Cucurbitaceae) jest częstym przedmiotem badań genetycznych i molekularnych[5]. Ogórek jest gatunkiem obcopylnym, ale dobrze znosi zapylenie własnym pyłkiem, co pozwala na tworzenie linii wsobnych[6]. Łatwość mnożenia generatywnego i wegetatywnego oraz dokładne poznanie kultur in vitro ogórka spowodowały, że gatunek ten służy jako model w badaniach genetycznych i biotechnologicznych[7]. Ogórek posiada zdolność rozmnażania generatywnego również form poliploidalnych. Mapy genetyczne mogą być rozbudowywane bez większych trudności przy użyciu znanych markerów ze względu na małą liczbę chromosomów[6]. Lista genów ogórka jest na bieżąco uaktualniana i publikowana. Poznano sekwencję i działanie 105 genów. Wśród opisanych są geny odpowiedzialne za dziedziczenie[8]. Od dawna znane są też metody sterowanie płcią za pomocą odpowiednich substancji chemicznych[9]. Znane są również geny odporności na choroby np. gen odporności na mączniak rzekomy oznaczamy jest symbolem ``dm``. Jest jednym z wielu genów odporności na Pseudoperonospora cubensis. Prowadzone są też badania nad pokrewieństwem różnych grup botanicznych ogórka C. sativus L. i C. sativus var. Hardwickii[10] i ich przydatnością do prac hodowlanych. Prace nad transformacją ogórka prowadzone są od ponad 10 lat. Wykorzystuje się przede wszystkim metody wektorowe[11]. Są również prowadzone badania nad transformacją bezwektorową wykorzystując metodę elektroporacji[12] i mikrowstrzeliwania[13].

Systematyka i zmienność[edytuj | edytuj kod]

Ogórek siewny jest jednym z 30 gatunków wyróżnionych w obrębie rodzaju ogórek (Cucumis), podzielonych na dwie grupy ze względu na liczbę chromosomów[14]. Dziko występującą odmianą ogórka siewnego jest Cucumis sativus var. Hardwickii[15].

Wyróżnia się 12 odmian botanicznych ogórka siewnego:

  • Cucumis sativus var. anatolicus
  • Cucumis sativus var. ciliciosus
  • Cucumis sativus var. europaeus
  • Cucumis sativus var. falcatus
  • Cucumis sativus var. indo-europaeus
  • Cucumis sativus var. irano-turanieus
  • Cucumis sativus var. izmir
  • Cucumis sativus var. sikkimensis
  • Cucumis sativus var. squamosus
  • Cucumis sativus var. testudaceus
  • Cucumis sativus var. tuberculatus
  • Cucumis sativus var. vulgarus

Analiza izoenzymatyczna podanych odmian botanicznych wykazała, że najbardziej oddalonymi odmianami botanicznymi od reszty są Cucumis sativus var. Hardwickii i Cucumis sativus var. falcatus[16].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-03].
  2. J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 124. ISBN 83-7255-326-2.
  3. Bohumír. Hlava: Rośliny kosmetyczne. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 88. ISBN 83-09-00765-5.
  4. Pudelski T. 1971. Uprawa ogórków w szklarniach na belach słomy. Ogrod. 10: 306-308.
  5. Pierce L.K., Wehner T.C., 1990. Review of gens and linkage groups in cucumber, Hort. Science Vol.25(6).
  6. 6,0 6,1 Niemirowicz-Szczytt K., 1993. Hodowla roślin warzywnych, Wyd. SGGW :185-233, 206-207
  7. Niemirowicz-Szczytt K., Wyszogrodzka A., 1976. Embryo culture and in vitro pollination of excised ovules in the family Cucurbitaceae. In: Novak FJ (ed) Use of tissue cultures in plant breeding, Proc Int Symp, Olomouc, 6-11: 571-576.
  8. Malepszy S., Niemirowicz-Szczytt K., 1991. Sex determination in cucumber (Cucumis sativus) as a model system for molecular biology. Plant Science, 80 : 39-47
  9. Galun E., 1959. The role of auxins on sex expresion in cucamber, Physiol. Plant., 12: 48-61
  10. Liu J., Staub J.E., 1998. Relationship among putative botanical varieties In cucumber, Cucurbit Genetics Cooperative Report, 21:1-5.
  11. Chee P., 1990. Transformation of Cucumis sativus tissues by Agrobacterium tumefaciens and the regeneration of transformed plants, Plant cell Rep. 9: 245-248
  12. Burza W., Wochniak P., Wróblewski T., Malepszy S., 1995. Transient expression assay for the optimisation of direct gene transfer into cucumber meristem protoplasts by electroporation, J. Appl. Genet. 36(1): 1-10.
  13. Chee P., Slightttom J., 1992. Transformation of cucamber tissues by microprojectile bombardment: identification of plants containing functional and non-functional transferred genes, Gene 188: 255-260.
  14. Jeffrey C., 1980. A review of Cucurbitaceae, Bot. J. Linnol. Soc., 81:233-247
  15. Perl – Treves R., Galum E., 1985. The Cucumis plastome : physical map, intergenetic variation and phylogenetic relationships, Theor. Appl . Genet., 71:417-429
  16. Liu J., Staub J.E., 1998. Relationship among putative botanical varieties In cucumber, Cucurbit Genetics Cooperative Report, 21:1-5

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Ogórek kiszony, ogórek konserwowy

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat Odczytano genom ogórka