Ogród Botaniczny w Poznaniu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ogród Botaniczny Uniwersytetu
im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Hortus Botanicus
Universitatis Posnaniensis
Obiekt zabytkowy nr rej. A-196 z 8 stycznia 1975
Wejście od ul. Dąbrowskiego
Wejście od ul. Dąbrowskiego
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Dzielnica Jeżyce
Powierzchnia ok. 22 ha
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu
Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu
Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu
Ziemia 52°25′11,70″N 16°52′55,07″E/52,419917 16,881964Na mapach: 52°25′11,70″N 16°52′55,07″E/52,419917 16,881964
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona oficjalna
Fragment Ogrodu Botanicznego w maju
Rabata roślin ozdobnych późnym latem
Jesień
Kolekcja Narodowa rodzaju Cotoneaster
Pawilon Ekspozycyjno-Dydaktyczny
Fontanna tancerki zaprojektowana przez poznańską artystkę Małgorzatę Węcławską

Ogród Botaniczny w Poznaniu – placówka naukowa i edukacyjna Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, zlokalizowana w dzielnicy Ogrody, pełniąca jednocześnie funkcję publicznego parku. Pierwotnie ogrodem botanicznym w Poznaniu był dzisiejszy Park Wilsona w Poznaniu.

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Poznański Ogród Botaniczny zlokalizowany jest w zachodniej części miasta Poznania w dzielnicy Ogrody, która swoją nazwę zawdzięcza właśnie od Ogrodu Botanicznego. Główne wejście do Ogrodu znajduje się przy ulicy Dąbrowskiego 165. W przyszłości planowane jest przeniesienie bramy głównej Ogrodu z ul. Dąbrowskiego na ul. Botaniczną, gdzie znajdowało się wejście jeszcze przed II wojną światową, dziś czynne tylko w dni wolne od pracy[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zalążkiem dzisiejszego ogrodu był Szkolny Ogród Botaniczny, który powstał w latach 1922–1925 z inicjatywy profesora Uniwersytetu Poznańskiego Rudolfa Boettnera. Uroczyste otwarcie Ogrodu nastąpiło w 1925 przez prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego. Pierwszym dyrektorem placówki został Boettner, od 1923 Ogrodem kierował prof. Adam Wodziczko. Zajmujący ok. 6 ha ogród powstał w wyniku umowy między poznańskim magistratem a Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego[2], które pozostawały właścicielami ogrodu aż do wybuchu II wojny światowej. Już wówczas pełnił on zarówno funkcję ogrodu publicznego, jak i placówki oświatowej. Odbywały się tam lekcje botaniki i inne zajęcia praktyczne. W najstarszej części znajdują się dzisiejsze działy biologii i systematyki roślin oraz masowej uprawy na potrzeby szkolne.

Uniwersytet brał udział w zarządzaniu i korzystaniu z jego zbiorów od 1928, gdy Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego rozpoczęło współfinansowanie placówki. W latach 1930–1936 ogród powiększono o ok. 8 ha. Na tym obszarze znalazł się dział geografii roślin oraz dział roślin dekoracyjnych. Powstała również dzisiejsza główna brama od ul. Dąbrowskiego, projektu Stefana Cybichowskiego oraz dział gospodarczy.

W latach 1939–1945 ogrodem zarządzali niemieccy profesorowie E. Spohr i H. Walter. Zostały wstrzymane prace nad rozbudową, a nawet projektowano jego likwidację[3]. Po wojnie, do 1949, ogrodem opiekowała się Państwowa Szkoła Ogrodnictwa. Ponieważ władze miasta nie brały udziału w utrzymaniu placówki, szkoła zrzekła się ogrodu. W związku z tym 12 grudnia 1949 instytucja została przejęta przez Wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Poznańskiego, otrzymując nową nazwę – Ogród Botaniczny Uniwersytetu Poznańskiego, a od 24 grudnia 1955 – Ogród Botaniczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ogród stał się wówczas uniwersyteckim zakładem naukowo-dydaktycznym z własnym budżetem i kadrą naukowo-techniczną.

8 stycznia 1975 ogród został wpisany do rejestru zabytków. Od 1981 jest pozawydziałową jednostką organizacyjną UAM. W latach siedemdziesiątych władze miasta przekazały ogrodowi leżące na północy tereny aż po ul. Św. Wawrzyńca oraz obszary przylegające od południowego wschodu. Na nowo przejętej ziemi powstały kolekcje flory Ameryki Północnej i Dalekiego Wschodu oraz drzew i krzewów ozdobnych, roślin rzadkich i ginących, a także nowoczesny dział zmienności roślin, który jest nadal w budowie. Ta część ogrodu została otwarta dla publiczności w 1985. Powstało wówczas również wejście od ul. Botanicznej i parking.

W 1992[4] Ogród przejął kolejne 5 ha, przyznane mu jeszcze w 1968, leżące między ul. Dąbrowskiego i św. Wawrzyńca. Dla publiczności otwarto je 7 września 2000. Obecnie w ogrodzie odbywają się zajęcia dla studentów wydziałów: biologii oraz nauk geograficznych i geologicznych UAM, a także Uniwersytetu Przyrodniczego i Politechniki.

Dla zwiedzających ogród otwarty jest od maja do października, w dniach wolnych od pracy odwiedza go nawet do kilkunastu tysięcy osób[5] .

Dyrektorzy lub pełniący rolę Dyrektora Ogrodu Botanicznego w Poznaniu[edytuj | edytuj kod]

  • 1922-1923 – Rudolf Boettner, długoletni kierownik techniczny
  • 1923-1925 – Adam Wodziczko, pierwszy profesor botaniki na Uniwersytecie Poznańskim
  • 1928-1939 – Wacław Zembal, dyrektor Państwowej Szkoły Ogrodniczej
  • 1939-1945 – Edmund Spohr, pierwszy dyrektor w czasie okupacji, jeden z pierwszych profesorów Uniwersytetu Rzeszy w Poznaniu, członek NSDAP
  • 1939-1945 – Heinrich Walter, drugi dyrektor w czasie okupacji, autor fundamentalnego w skali światowej podręcznika o strefach roślinnych, profesor Uniwersytetu Rzeszy
  • 1945-1949 – Wacław Zembal, dyrektor Państwowej Szkoły Ogrodniczej
  • 1949-1967 – Zygmunt Czubiński, botanik, ekolog, członek PAN
  • 1968-2000 – Aleksander Łukasiewicz, dyrektor Ogrodu, rolnik, botanik, znawca problematyki ogrodów botanicznych, restaurator alpinarium
  • 2000-2009 – Karol Węglarski, dyrektor Ogrodu, botanik, miłośnik Azji
  • 2009-2010 – Ewa Jerzak
  • 2011 – Justyna Wiland-Szymańska

Działy i Kolekcje Roślinne[edytuj | edytuj kod]

Kolekcje szklarniowe[edytuj | edytuj kod]

kilka niewielkich obiektów o łącznej powierzchni 800 m², w których znajdują się kolekcje roślin występujących z obszarze międzyzwrotnikowym. Między 2500 reprezentowanych taksonów przeważają przedstawiciele flory Ameryki Łacińskiej. Wśród rodzin najliczniej reprezentowane są kaktusowate, gruboszowate, ananasowate, storczykowate, ukośnicowate i obrazkowate. Równie bogate są kolekcje paprociowych, obejmująca zarówno gatunki naziemne jak i epifity, oraz sukulentów, zawierająca 1150 gatunków, odmian i form z 228 rodzajów, z 34 rodzin. Wśród ciekawostek tej kolekcji należy wymienić endemity z Wysp Kanaryjskich, Madagaskaru oraz mrozoodporne gatunki kaktusów.

Największą dumą szklarni są welwiczja osobliwa welwiczja przedziwna - jedyny kwitnący ponad 35-letni okaz rośliny w Polsce rodzaju męskiego wyhodowanej z nasiona, wiktoria królewska, lotos orzechodajny i rozłożnia kolczasta. W szklarniach znajdują się też bogate kolekcje storczykowatych i zbiór kaktusów zaliczany do jednych z najbogatszych w Polsce.

  • Sukulenty
  • Rośliny strefy międzyzwrotnikowej
  • Rośliny strefy podzwrotnikowej

Dział kolekcji gruntowych[edytuj | edytuj kod]

  • Dział biologii roślin
  • Dział roślin ozdobnych
  • Dział ekologiczno-geograficzny - składa się z dwóch części. Pierwsza to fragment lasu dębowo - grabowego, położonego przy północno - zachodniej granicy ogrodu. Druga to kompleks szuwarowo-łąkowy położony przy północno-wschodniej granicy ogrodu.
  • Dział geografii roślin – na 10 ha zgromadzono ok. 1700 taksonów drzew i krzewów z całego świata. Najliczniej jednak reprezentowane są Ameryka Północna i Daleki Wschód. W dziale tym poprowadzono szereg ścieżek edukacyjnych[6].
  • Dział kolekcji dendrologicznych - zajmuje powierzchnię około 5 ha. Prezentowane są w nim drzewa i krzewy o różnorodnych wartościach dekoracyjnych.
  • Dział systematyki roślin - zajmuje powierzchnię około 2 ha. Zgromadzono tu ok. 2000 taksonów roślin drzewiastych i zielnych, zarówno krajowych jak i obcego pochodzenia, zaprezentowanych w układzie systematycznym Englera. Bogato reprezentowane są kolekcje skalnicowatych, różowatych, bobowatych, jasnotowatych i astrowatych. Zaś dużą wartość dydaktyczną posiadają kwatery ze zbiorami bukowatych i brzozowatych.
  • Alpinarium - na 6000  m² zgromadzono ok. 1600 taksonów roślin z różnych pasm górskich stref od umiarkowanej po subarktyczną oraz ze strefy subantarktycznej. Okazy prezentowane są w układzie geograficznym oraz ekologicznym. Najbogatsza jest kolekcja roślin Karpat, a w szczególności Tatr. Zawiera ona ok. 350 taksonów ze stanowisk naturalnych, w tym wiele endemitów. Jest to jedne z najbogatszych alpinariów w Europie.
  • Dział roślin wodnych i bagiennych - zgromadzono tu około 120 gatunków roślin wodnych i szuwarowych.
  • Dział roślin rzadkich i ginących - na 0,25 ha znajdują się dwie kwatery: północna, z warunkami odpowiadającymi mezofilom rosnących w siedliskach umiarkowanie wilgotnych oraz wilgotnych zawierającymi 87 populacji reprezentujących 75 gatunków. Kwatera południowa stwarza dogodne środowisko do uprawy kserofitów reprezentowanych przez 82 populacje z 55 gatunków. Zbiór ten umożliwia zachowanie w warunkach ex situ, rozmnażanie i reintrodukcję wybranych roślin.

Od 1925 Ogród wydaje Index Seminum (od 2008 tylko w wersji elektronicznej) który jest spisem nasion zaproponowanych przez Ogród do wymiany z innymi placówkami. Obecnie taka wymiana prowadzona jest z ok. 400 ogrodami botanicznymi i arboretami z 58 państw ze wszystkich kontynentów.

Fauna[edytuj | edytuj kod]

W 1955 Aleksander Łukasiewicz odkrył w rejonie stawu okazy równonoga - Philoscia muscorum sylvestris. Gromadziły się one pod liśćmi, zwłaszcza lepiężnika białego. W tamtym czasie gatunek ten znany był w Polsce tylko z okolic Szczecina i Gdańska, a występował przede wszystkim na wybrzeżu Łotwy. Wszystko wskazywało na to, że było to izolowane stanowisko, albo zawleczone, albo naturalne. Podobne izolowane stanowiska stwierdzono na terenie Berlina i również tam równonóg ten występował w towarzystwie Ligidium hypnorum i Tracheoniscus rathkei[7].

Pawilon ekspozycyjno-dydaktyczny[edytuj | edytuj kod]

30 października 2006 oddano do użytku nowoczesny dwukondygnacyjny Pawilon Ekspozycyjno-Dydaktyczny, projekt architekta Jerzego Gurawskiego. Na powierzchni prawie 150 m² organizowane są między innymi wystawy fotograficzne, dostępne dla wszystkich przez cały rok. Niższa kondygnacja jest powiązana z naukową i dydaktyczną działalnością ogrodu. Mieszczą się tu wyposażona w nowoczesny sprzęt multimedialny sala wykładowa im. Zygmunta Czubińskiego, na 90 osób oraz specjalistyczna biblioteka z czytelnią. Ponadto w Pawilonie znajduje się terminal Miejskiego Informatora Multimedialnego, księgarnia przyrodnicza oraz kawiarenka.

Rzeźby[edytuj | edytuj kod]

  • Dwoje pod parasolem - rzeźba parkowa, usytuowana w pobliżu głównego wejścia do Ogrodu, przedstawiająca parę zakochanych pod parasolem autorstwa Józefa Kopczyńskiego,
  • rzeźba baletnicy - fontanna w ogrodzie francuskim w kształcie tancerki zatrzymanej w pozie z Jeziora łabędziego, której suknię tworzy tryskająca woda, zaprojektowana przez artystę plastyka Małgorzatę Węcławską, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu.

Głaz narzutowy[edytuj | edytuj kod]

Na terenie ogrodu znajduje się wiele eratyków, ale największym z nich (130 ton) jest pochodzący z Jarosławska, a ulokowany w ogrodzie 5 października 1994.

Głaz przybył na teren Pomorza Zachodniego 14 tysięcy lat temu, podczas ostatniego zlodowacenia z terenu Skandynawii. Przygotowania do transportu trwały trzy miesiące, a droga głazu do Poznania – pięć dni[8].

Osoby związane z Ogrodem[edytuj | edytuj kod]

  • Joachim Namysł – inicjator budowy, pedagog, dyrektor ogrodów miejskich
  • Adam Wodziczko - profesor, kierownik Ogrodu
  • Władysław Marciniec – inicjator budowy, jeden z twórców koncepcji zieleni miejskiej
  • Władysław Drzewiecki – kierownik techniczny przybyły z Ogrodu Botanicznego Berlin-Dahlem
  • Jerzy Szulczewski – twórca jednego z pierwszych na świecie działów hodowli masowej
  • Zygmunt Hellwig – twórca projektu alpinarium, ogrodnik planista z Wydziału Ogrodnictwa magistratu Warszawy
  • Edward Straus – realizator alpinarium
  • Stefan Cybichowski – architekt, projektant Państwowej Szkoły Ogrodniczej
  • Telesfor Łukowski – długoletni kierownik techniczny (1939–1986)
  • Anna Bielawska – autorka kompozycji działu systematyki roślin
  • Maria Karnkowska – entuzjastka sukulentów, autorka prac na temat kaktusowatych
  • Danuta Janaszewska – rolnik, ekolog, morfolog roślin, organizatorka ekspozycji szklarniowej
  • Alina Śmigla-Babula – rekonstruktorka działu pozyskiwania i wymiany nasion, przygotowała Index Seminum
  • Maria Górska-Zajączkowska – biolog, autorka monografii Ogrodu
  • Michał Roszyk-Chudy – wieloletni zastępca dyrektora ds. administracyjnych Ogrodu

Godziny otwarcia[edytuj | edytuj kod]

Ogród Botaniczny jest czynny codziennie od 1 maja do 31 października. Pawilon ekspozycyjno-dydaktyczny otwarty dla zwiedzających przez cały rok.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mnóstwo nowości w poznańskim Botaniku (pol.). gazeta.pl. [dostęp 15.03.2007].
  2. Umowa między magistratem i Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego została podpisana 22.07.1921 roku. Kronika Miasta Poznania, Jeżyce, 2000 2 (str. 187)
  3. Kronika Miasta Poznania, Jeżyce, 2000 2 (str. 188)
  4. Kronika Miasta Poznania, Jeżyce, 2000 2 (str. 192)
  5. Kronika Miasta Poznania, Jeżyce, 2000 2 (str. 195)
  6. Pełen opis każdej ścieżki zawarty został w opracowaniu: J.K. Węglarscy, "Dział Geografii Roślin Ogrodu Botanicznego UAM w Poznaniu - przewodnik geobotaniczny", [w:] Wydawnictwo Naukowe Bogucki, Poznań, 2007
  7. Jarosław Urbański, Philoscia (Ph.) muscorum sylvestris V e r h. (Isopoda) w Poznaniu, w: Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 1/1955, s.327
  8. tablica informacyjna przy głazie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Aleksander Łukasiewicz, Ogród Botaniczny Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, w: Kronika Miasta Poznania – Jeżyce, 2000/2 , ISSN 0137-3552
  2. Maria Górska-Zajączkowska, Poznański Ogród Botaniczny 1925-2005. Historia i ludzie, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, 2006, ISBN 83-60247-43-9

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]