Okładniczkowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Okładniczkowate
Solenidae[1]
Lamarck, 1809
Skamieliny Solen marginatus z Morza Północnego
Skamieliny Solen marginatus z Morza Północnego
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada małże
Podgromada Heterodonta
Rząd Veneroida
Rodzina okładniczkowate
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Okładniczkowate (Solenidae) – rodzina morskich małży z rzędu Veneroida obejmująca około 70 gatunków charakteryzujących się nietypowym dla małży, rurkowatym („scyzorykowatym”[2]) kształtem muszli oraz dużymi uzdolnieniami ruchowymi. Wszystkie gatunki są jadalne, poławia się je w celach konsumpcyjnych. Niektóre z nich są uważane przez smakoszy za najlepsze z małży[3]. W zapisie kopalnym znane są z warstw eocenu. W języku polskim określane są czasem nazwą okładniczki, ale nazwa ta była dawniej stosowana dla kilku rodzajów[3][4] rodziny Solenidae sensu lato, obecnie klasyfikowanych również w rodzinie Pharidae[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Okładniczkowate żyją w pełnosłonych morzach strefy tropikalnej i ciepłych rejonach stref umiarkowanych. Nie występują w strefach polarnych ani w chłodnych wodach stref umiarkowanych. Zagrzebują się płytko w piasku lub mule, zwykle w płytkim litoralu[2], do głębokości 40 m[3].

Budowa i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Cienkościenne muszle okładniczek nie są podobne do muszli innych małży. Każda z połówek ma kształt wydłużonej, wąskiej rynienki[3] (kształt wydłużonego prostokąta[4]) o długości od 15 do 185 mm[2], a złożone razem tworzą spłaszczoną bokami, prostą lub lekko wygiętą rurkę.

Szczyty muszli są mocno przesunięte ku przodowi. Periostrakum jest cienkie i błyszczące. W listwie zamka każdej połówki występuje jeden ząb główny[2].

Przez otwór w tylnym końcu rurki wydostają się krótkie syfony, natomiast w przednim końcu lub poprzez szczelinę pomiędzy skorupami – silna i bardzo ruchliwa noga małża, która może wysuwać się na długość zbliżoną do długości muszli. Przy pomocy tak ruchliwej nogi małż może wykonywać po dnie zbiornika skoki na odległość do 1 m[4] lub zakopywać się w podłożu w bardzo krótkim czasie. Sprawnemu zakopywaniu się sprzyja również kształt muszli. Zwierzę wciska długą nogę w miękkie podłoże, następnie jej koniec nabrzmiewa zakotwiczając się, a skurcz nogi wciąga małża w dół. Obserwowano osobniki, które trzema takimi ruchami zdołały całkowicie ukryć się w piasku w ciągu 30 s[3].

Innym sposobem sprawnego przemieszczania się okładniczek jest gwałtowne wypychanie wody z syfonów. Siła odrzutu przemieszcza małża na odległość do 0,5 m[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Dawniej rodzina obejmowała kilka rodzajów grupowanych w podrodzinach Cultellinae i Soleninae. Pierwsza z nich jest obecnie włączana do rodziny Pharidae. Gatunki zaliczane obecnie do Solenidae sklasyfikowano w rodzajach[5]:

Rodzajem typowym rodziny jest Solen.

Przypisy

  1. Solenidae w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 550. ISBN 978-83-01-16108-8.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Bezkręgowce. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1984, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0428-6.
  4. 4,0 4,1 4,2 Multimedialna Encyklopedia Powszechna WIEM edycja 2006. Young Digital Poland S.A., 2006.
  5. 5,0 5,1 Solenidae (ang.). World Register of Marine Species, 2011. [dostęp 12 listopada 2011].