Okręty liniowe typu Kongo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Krążowniki liniowe/pancerniki typu Kongō
Japanese battleship Haruna.jpg
"Haruna" po pierwszej rekonstrukcji (1931)
Opis typu
Kraj budowy  Wielka Brytania (1)
 Japonia (3)
Użytkownicy  Nippon Kaigun
Wejście do służby 1913-1915
Wycofanie 1945
Zbudowane okręty 4
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 31 720 t (standardowa)
38 200 t (pełna; dane tu i poniżej: po modernizacji)
Długość 222 m
Szerokość 29,3 m
Zanurzenie 9,7 m
Napęd 4 turbiny parowe o mocy łącznej 136 000 KM, 4 śruby
Prędkość 30,3 w
Zasięg 10.000 Mm przy 18 w
Załoga 1437
Uzbrojenie 8 x 356 mm (4xII)
14 x 152 mm (14xI)
8 x 127 mm plot (4xII)
20 x 25 mm plot (10xII)
(stan na 1937-1942, szczegóły w tekście)
Wyposażenie lotnicze 3 wodnosamoloty, katapulta
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pierwotny wygląd "Kongō" podczas I wojny światowej
"Kongō" przed pierwszą rekonstrukcją

Kongō (金剛) – typ japońskich krążowników liniowych, w 1931 przeklasyfikowanych na pancerniki, z okresu obu wojen światowych, nazwany tak od imienia pierwszego okrętu typu. Składał się z 4 okrętów: "Kongō", "Hiei", "Kirishima" i "Haruna". Gruntownie zmodernizowane w okresie międzywojennym, służyły aktywnie w licznych operacjach floty japońskiej podczas II wojny światowej, w toku której wszystkie zatopiono. Nazywane były "koniami roboczymi floty" ze względu na ich udział w liczny operacjach podczas wojny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od końca XIX wieku, Japońska Cesarska Marynarka Wojenna, pomimo ograniczonej liczebności, dążyła do posiadania jak najnowocześniejszych okrętów liniowych, które stanowiły wówczas o sile flot wojennych. Japonia pozostawała wówczas w bliskich stosunkach, potwierdzonych sojuszem z 1902 roku, z Wielką Brytanią, będącą wtedy największą potęgą morską. Skutkiem tego, Japonia początkowo zamawiała nowoczesne okręty w Wielkiej Brytanii (jak np. "Mikasa"), a następnie japoński przemysł okrętowy podjął bliską współpracę z przemysłem brytyjskim. Wkrótce po pojawieniu się nowej klasy okrętów – krążowników liniowych, w 1909 postanowiono w Japonii zaprojektować własne krążowniki liniowe, o wyporności 19 000 ton, z typowym wówczas uzbrojeniem w działa kalibru 305 mm. Jednakże, prace projektowe wstrzymano na wiadomość o rozpoczęciu prac w Wielkiej Brytanii nad nowymi krążownikami liniowymi typu Lion, uzbrojonymi w działa 343 mm. Następnie, w celu opracowania i budowy jak najnowocześniejszych okrętów tej klasy, w 1910 Japonia podpisała umowę o współpracy z brytyjską firmą Vickers[1].

Punktem wyjściowym do projektowania nowych okrętów był typ Lion, jednakże został on znacznie ulepszony przez firmę Vickers, we współpracy z morskim departamentem technicznym Japonii, opracowującym założenia projektowe. Głównym projektantem był Sir George Thurston. Jako uzbrojenie główne zastosowano opracowane przez Vickersa działa perspektywicznego i niestosowanego do tej pory na okrętach kalibru 356 mm (14 cali). Dzięki innemu rozmieszczeniu kotłowni, wieżę nr 3 artylerii głównej przeniesiono z miejsca na śródokręciu, pomiędzy dwoma kominami, w stronę rufy, co zapewniło lepszy kąt ostrzału. Zwiększono również kaliber artylerii pomocniczej ze 102 do 152 mm i liczbę wyrzutni torpedowych z 2 do 8. Siłownia okrętowa pozostała zbliżona do Lionaturbiny parowe o mocy 64 000 KM, pozwalające na uzyskanie prędkości 27,5 w. Nieco jednak zmniejszono opancerzenie pionowe – pas burtowy miał grubość 203 mm zamiast 229 mm, co było spowodowane zwiększeniem kalibru dział, pociągającym – według przewidywań – zwiększenie dystansu walki i przez to zmniejszenie liczby pocisków uderzających w pancerz pionowy[1]. W górnej części pas pancerny miał grubość 152 mm, a na dziobie i rufie – 76 mm. W efekcie powstał projekt przewyższający Liona i będący w momencie powstania najnowocześniejszym krążownikiem liniowym świata. Projekt ten wywarł wpływ także na dalszy rozwój okrętów tej klasy budowanych dla marynarki brytyjskiej, w szczególności jego rozmieszczenie wież artylerii, które zastosowano w HMS "Tiger", również projektu Thurstona[2]

Główny okręt serii "Kongō" został zbudowany w Wielkiej Brytanii – zwodowany w 1912, wszedł do służby w 1913. Równolegle podjęto budowę trzech dalszych okrętów już w stoczniach japońskich. Przy budowie pierwszego "Hiei" jeszcze około 30% materiałów i mechanizmów było importowanych, lecz dwa ostatnie, rozpoczęte w 1912, budowane były już z materiałów japońskich[1].

Nazwa Rozpoczęcie budowy, stocznia Wodowanie Wejście do służby Los
Kongō (金剛) 17.01.1911, Vickers, Birmingham 18.05.1912 16.08.1913 zatopiony 21.11.1944
Hiei (比叡) 4.11.1911, Yokosuka 21.11.1912 4.08.1914[3] zatopiony 13.11.1942
Kirishima (霧島) 17.03.1912, Mitsubishi, Nagasaki 1.12.1913 19.04.1915 zatopiony 15.11.1942
Haruna (榛名) 16.03.1912, Kawasaki, Kobe 14.12.1913 19.04.1915 zatopiony 28.07.1945

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Śródokręcie "Kongō" po modernizacji nadbudówki, pod koniec lat 20

Po pierwszej wojnie światowej, okręty typu Kongō podlegały kilku daleko idącym modernizacjom, co spowodowane było ich dużą wartością bojową, a także ograniczeniami w budowie nowych okrętów liniowych, wprowadzonymi przez traktaty międzynarodowe. Już wkrótce po wojnie dodano na nich 4, od 1926 roku – 7 dział przeciwlotniczych kalibru 76 mm (nominalnie 8 cm). W latach 1920-1924 na poszczególnych okrętach zwiększono kąt podniesienia dział artylerii głównej z 25° do 33° (przez wycięcie większych otworów w pancerzu wież[4]), co pozwoliło zwiększyć ich donośność z 25 800 m do 29 000 m[A 1] Rozbudowano znacznie wzwyż nadbudówki dziobowe, obudowując trójnożny maszt dziobowy dodatkowymi pomieszczeniami, przez co począwszy od 1927 całość przyjęła charakterystyczny dla japońskich modernizowanych pancerników kształt wysokiej wieży o nieregularnym kształcie (tzw. "pagody"). Dziobowy komin na "Kongo"i "Hiei" uzyskał na szczycie odchylacz dymu[5].

Pierwsza rekonstrukcja[edytuj | edytuj kod]

"Haruna" po pierwszej rekonstrukcji (1928)

W latach 1927-1931 trzy okręty: "Kongō", "Kirishima" i "Haruna" poddano dużej modernizacji – rekonstrukcji ("Kirishima" 1927-1930, "Haruna" 1927-1928, "Kongō" 1929-1931)[5]. Zwiększono wówczas grubość poziomego opancerzenia – pokładu pancernego nad siłownią do 80 mm i nad komorami amunicyjnymi do 120 mm, a także dachów wież i boków barbet, dodając ok. 3600 ton pancerza[1]. W celu zwiększenia odporności przeciw wybuchom podwodnym, dodano na burtach dodatkowe przedziały przeciwtorpedowe – "bąble", zwiększające szerokość okrętów o ponad metr. Zauważalną różnicę w wyglądzie stanowiło też usunięcie w tym okresie wytyków do sieci przeciwtorpedowych z burt. Stare kotły Yarrow w liczbie 36 zamieniono na 10 nowszych, o większej wydajności, co pociągnęło za sobą zlikwidowanie jednej kotłowni i dziobowego komina, zmniejszając tym samym liczbę kominów do dwóch (ostatni komin został przy tym przesunięty nieznacznie do przodu). Nastąpiło przejście na opalanie kotłów w większym stopniu paliwem płynnym (pojemność zbiorników zwiększono do 3229 t., zmniejszając ilość węgla do 2661 t)[1]. Wyporność standardowa okrętów wzrosła z 26 330 do 29 330 t, przy czym prędkość spadła w niewielkim stopniu, do 26 w[1]. 30 maja 1931 roku okręty te również przeklasyfikowano z krążowników liniowych (jap. junyōsenkan) (która to klasa wygasła po I wojnie światowej) na pancerniki (jap. senkan, określane też w literaturze jako "szybkie pancerniki")[6].

"Hiei" jako okręt szkolny w 1933 (widoczne miejsce po zdjętym pancerzu burtowym)
"Haruna" po drugiej rekonstrukcji (1934)

"Hiei" nie podlegał opisanej dużej modernizacji, gdyż z powodu konieczności ograniczenia liczby pancerników do 9, przyjętego przez Japonię w traktacie londyńskim w 1930, przebudowano go w latach 1929-1932 na szkolny okręt artyleryjski. Wymagało to zdjęcia z niego ostatniej rufowej wieży artylerii oraz burtowego pasa pancernego. Zmniejszono też liczbę kotłów i moc siłowni do 13 800 KM, co spowodowało spadek prędkości do 18 w i wyporności do 19 500 t[1]. Także na nim usunięto dziobowy komin.

W latach 1932-1933 okręty wyposażono w katapultę dla wodnosamolotów rozpoznawczych między oboma rufowymi wieżami artylerii i wzmocniono uzbrojenie plot, zamieniając działa 76 mm na cztery podwójne stanowiska dział uniwersalnych 127 mm na śródokręciu i cztery działka 40 mm[1]. Przestrzeń między nadbudówką dziobową a przednim kominem została zabudowana wysokimi platformami dla reflektorów i dalmierzy.

Druga rekonstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Pomiędzy 1933 a 1940 wszystkie okręty poddano drugiej zasadniczej modernizacji, zamieniając ich stare siłownie turbinowe na nowoczesne, o ponad dwukrotnie większej mocy – 136 000 KM przy podobnych rozmiarach i mniejszej masie. Kotły o opalaniu mieszanym zamieniono na 8 lub 11 nowych kotłów opalanych mazutem[1]. W celu zwiększenia prędkości, oprócz większej mocy siłowni, zoptymalizowano kształt kadłuba, wydłużając rufę okrętów o 7,6 m. Działania te spowodowały przyrost prędkości do 30,5 w i wzrost zasięgu okrętów. Ponownie zwiększono kąt podniesienia dział do 43°, przebudowując ich osadzenie, przez co zwiększono ich donośność z 29 000 m do 35 450 m[A 2]. Zwiększono również donośność dział artylerii średniej 152 mm umieszczonych w kazamatach, przez zwiększenia kąta podniesienia z 15° do 30°, usuwając przy tym dwa działa z dziobowych kazamat. Przestarzałe działka plot 40 mm i wkmy 13,2 mm zamieniono na 10 podwójnie sprzężonych działek 25 mm Typ 96[1]. Usunięto całkiem wyrzutnie torpedowe. Dalszej rozbudowie uległy dziobowe nadbudówki okrętów, a także podwyższono znacznie niewielką nadbudówkę rufową, za drugim kominem, który również został podwyższony[5]. W latach 1933-1934 przebudowie podlegała "Haruna", w latach 1934-1936 "Kirishima", w latach 1935-1937 "Kongō", a w końcu w latach 1936-1940 "Hiei", który ponownie stał się pełnowartościowym okrętem bojowym, doprowadzonym do standardu pozostałych. Poszczególne okręty różniły się od siebie szczegółami, m.in. "Hiei" miał smuklejszą nadbudówkę dziobową, a "Haruna" wyższy drugi komin[5].

W latach 1939-1941 wzmocniono jeszcze nieco pancerz, głównie barbet artylerii, dodając 419 t. pancerza[A 3]. "Kirishima" i "Hiei" nie przechodziły już dalszych modernizacji, natomiast na początku 1943 na istniejących jeszcze "Kongō" i "Haruna" wzmocniono uzbrojenie przeciwlotnicze do 6 podwójnych stanowisk dział 127 mm i 17 podwójnych stanowisk działek 25 mm, zdejmując z nich jednocześnie po 6 dział 152 mm z kazamat i pozostawiając 8. W lecie 1944 nastąpiło dalsze wzmocnienie lekkiej artylerii plot, do 94 działek 25 mm na "Kongō" i do 100, a następnie 117 na "Harunie" (30 potrójnych, 2 podwójne i 23 pojedyncze)[1].

Służba podczas II wojny światowej (w skrócie)[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej pancerniki typu Kongō służyły w 20. Dywizjonie. Używane były we wszystkich głównych początkowych operacjach ofensywnych floty japońskiej jako ochrona lotniskowców, nie biorąc jednak bezpośredniego udziału w walkach lotniczo-morskich. Bezpośrednio w walce zostały użyte dopiero w starciach o Guadalcanal na Wyspach Salomona, podczas których dwa zostały utracone.

"Hiei" został poważnie uszkodzony w nocnej I bitwie pod Guadalcanal z 12 na 13 listopada 1942 przez amerykańskie ciężkie i lekkie krążowniki i niszczyciele, otrzymując około 85 trafień, w tym ok. 50 pocisków kalibru 203 mm z małej odległości. Wprawdzie nie zagroziły one pływalności okrętu, nie przebijając pancerza, lecz spowodowały liczne pożary w nadbudówkach i utratę sterowności. W konsekwencji, 13 listopada 1942 w dzień został ciężko uszkodzony przez amerykańskie lotnictwo (trafiony 4 bombami i 4 torpedami) i wobec niemożności ewakuacji okrętu do bazy, został dobity torpedami przez japońskie niszczyciele.

"Haruna" pod bombami 28 lipca 1945
Wikimedia Commons

"Kirishima" brał udział m.in. w pierwszej bitwie pod Guadalcanal. Dwa dni później, w nocy z 14 na 15 listopada 1942, podczas II bitwy pod Guadalcanal zdołał uszkodzić amerykański pancernik USS "South Dakota", lecz następnie został sam ciężko uszkodzony przez pancernik USS "Washington", otrzymując 9 trafień pociskami 406 mm i ok. 40 pociskami 127 mm. Utraciwszy sterowność i ogarnięty pożarami, zatonął 15 listopada 1942.

"Kongō" został 21 listopada 1944 storpedowany przez amerykański okręt podwodny USS "Sealion" w Cieśninie Tajwańskiej, otrzymując trafienia (według różnych źródeł) od 1 do 3 torped, po czym zatonął.

"Haruna" 13 czerwca 1944 został uszkodzony przez amerykańskie lotnictwo pokładowe. Następnie, został zatopiony przez amerykańskie lotnictwo w bazie Kure, na płytkiej wodzie, na skutek nalotów 24 i 28 lipca 1945. Po wojnie złomowany.

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

po zbudowaniu:

  • wyporność:
    • standardowa: 26 330 t
    • pełna: 28 700 t
  • wymiary:
    • długość: 214,9 m
    • szerokość: 28 m
    • zanurzenie: 8,4 m
  • napęd: 4 turbiny parowe o mocy łącznej 64 000 KM, 36 kotłów parowych o mieszanym opalaniu, 4 śruby
  • prędkość maksymalna: 27,5 w
  • zasięg: 8000 mil morskich przy prędkości 14 w
  • zapas paliwa: 4230 t (węgiel) i 1000 t (ropa)
  • załoga: 1221
"Kongō" w 1944

po modernizacji pod koniec lat 30.:

  • wyporność:
    • standardowa: 31 720 ("Kongō") – 32 350 ("Hiei")
    • pełna: 38 200 – 38 900 t
  • wymiary:
    • długość: 222 m
    • szerokość: 29,3 m
    • zanurzenie: 9,7 m
  • napęd: 4 turbiny parowe o mocy łącznej 136 000 KM, 8 ("Kongo", "Kirishima") lub 11 ("Hiei", "Haruna") kotłów parowych, 4 śruby
  • prędkość maksymalna: 30,3 w
  • zasięg: 10 000 mil morskich przy prędkości 18 w
  • zapas paliwa: 6330 t. (mazut)
  • załoga: 1437

Uzbrojenie i wyposażenie:

  • po wejściu do służby:
    • 8 dział kalibru 356 mm (nominalnie 36 cm) Typ 43 (brytyjskie) lub Typ 41 (japońskie), w wieżach dwudziałowych (4xII)
      • długość lufy L/45 (45 kalibrów), donośność 25 800 m, kąt podniesienia -5°+25°, masa pocisku 635 kg, szybkostrzelność – 2 strz./min, zapas amunicji ok. 90 na działo[4]
    • 16 dział 152 mm w kazamatach (16xI)
    • 4-8 dział przeciwlotniczych 76 mm (nominalnie 8 cm, dodane ok. 1918)
    • 8 podwodnych wyrzutni torpedowych 533 mm
  • po modernizacjach, pod koniec lat 30.:
    • 8 dział kalibru 356 mm (nominalnie 36 cm) Typ 43 lub Typ 41 w wieżach dwudziałowych (4xII)
      • długość lufy L/45, donośność maksymalna 35 450 m, kąt podniesienia -5°+43°, masa pocisku 673,5 kg (AP) / 625 kg (HE) / 622 kg (szrapnel), szybkostrzelność – 2 strz./min, zapas amunicji ok. 90 na działo[4]
    • 14 dział 152 mm w kazamatach (ilość zmniejszana do 8 w 1943)
    • 8 dział uniwersalnych 127 mm Typ 89 (4xII)
      • długość lufy L/40, donośność w poziomie 14 800 m, w pionie 9400 m, kąt podniesienia -7°+90°, masa pocisku 23-23,45 kg, szybkostrzelność – 8-14 strz./min[7]
    • 20 działek przeciwlotniczych 25 mm Typ 96 (10xII) (ilość zwiększana w latach 1943-44, maksymalnie do 94 – 117)
    • 3 wodnosamoloty: 2 Nakajima E8N i 1 Kawanishi E7K, późn. Aichi E13A i Mitsubishi F1M, 1 katapulta

Opancerzenie:

  • pas burtowy: 203 – 76 mm
  • wewnętrzny pokład pancerny: 120 – 80 mm (po modernizacji)
  • wieże i barbety: do 229 mm
  • kazamaty: 152 mm
  • masa pancerza: 10 732 t. (po modernizacji)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zwiększenie kąta podniesienia dział do 33° w latach 1920-1924 według artykułów o poszczególnych okrętach w serwisie Imperial Japanese Navy Page. W. Daszjan op.cit podaje ogólnie lata 1924-1927 (należy zauważyć, że było to zabronione przez obowiązujący od 1923 traktat waszyngtoński).
  2. Zwiększenie kąta podniesienia dział do 43° podczas drugiej modernizacji według artykułów o poszczególnych okrętach w serwisie Imperial Japanese Navy Page. W. Daszjan op.cit podaje to podczas pierwszej modernizacji, lecz takie zmiany były w tym okresie zabronione przez traktat waszyngtoński.
  3. Data ostatniego wzmocnienia pancerza według artykułów o poszczególnych okrętach w serwisie Imperial Japanese Navy Page. W. Daszjan op.cit podaje to podczas drugiej modernizacji.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 W. Daszjan: Korabli...
  2. Oleg A.Rubanow (О.А. Рубанов), Liniejnyje kriejsiera Japonii (Линейные крейсера Японии), seria Bojewyje Korabli Mira, Istfłot, 2005, ISBN 5-98830-004-9
  3. data wejścia "Hiei" do służby 4.08.1914 według IJN HIEI: Tabular Record of Movement i Kongo class battlecruisers
  4. 4,0 4,1 4,2 Dane z Japan – 14"/45 (35.6 cm) Vickers Mark "A"... w serwisie NavWeaps.com, dostęp 16-3-2009
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 H. Jentschura, D. Jung, P. Mickel: Warships...
  6. Kongo class battlecruisers w serwisie Imperial Japanese Navy, dostęp 10-3-2009
  7. Dane dział wg Japan – 12.7 cm/40 (5") Type 88, 12.7 cm/40 (5") Type 89 w serwisie NavWeaps.com, dostęp 16-3-2009

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Daszjan (В. Дашьян): Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS Japonii. Czast 1 (Корабли Второй мировой войны. ВМС Японии. Часть 1), Morskaja Kollekcja 06/2004 (ros.)
  • Hansgeorg Jentschura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869-1945, Naval Institute Press, Annapolis, 1977, ISBN 0-87021-893-X, s.31-35