Okres predynastyczny i protodynastyczny w Egipcie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Okres predynastyczny)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Okres predynastyczny – okres przedhistoryczny starożytnego Egiptu bezpośrednio poprzedzający panowanie I dynastii w którym występują kultury Nagada I, II i III, przy czym okres kultury Nagada III pokrywa się w znacznej części z panowaniem I dynastii[1].

Zarys dziejów politycznych[edytuj | edytuj kod]

Wizerunek króla Skorpiona z maczugi z Hierakonpolis

Ze względu na brak źródeł pisanych niemożliwe jest dokładane przedstawienie historii politycznej tego okresu. Opierając się na badaniach archeologicznych i późniejszych przekazach historycznych można stwierdzić, że na jakiś czas przed zjednoczeniem Egipt był podzielony na dwa królestwa: Północne ze stolicą w Buto i Południowe ze stolicą w Nekhen (Hierakonpolis) ([2], a potem Thinis (Abydos). M. Marciniak pisze: ”Źródła określają władców tych dwóch na wpół legendarnych królestw mianem Sług Horusa lub Towarzyszy Horusa. (...) O panowaniu władców tych dwóch królestw mamy bardzo mało wiadomości. Skąpe wzmianki, jakie spotykamy (...) nie pozwalają na szersze omówienie tych czasów”[2]. W ciągu stulecia lub dwóch stuleci, okresu predynastycznego występują królowie, określani przez historyków jako dynastia 0[1]. M. Stepień zauważa: „Różne tradycje podają imiona półboskich władców sprzed I dynastii, przy czym nie ma nawet zgodności pod jakim rzeczywistym imieniem oni panowali ani czy też wszyscy byli królami i jak dużych cześć Egiptu”[3]. Zasadniczo można stwierdzić, że znane są imiona tylko dwóch władców dynastii 0, jest to król Ka' i Król Skorpion (obaj władali tylko Górnym Egiptem)[2], jest to okres Nagada III b. Zdaniem części badaczy ostatnim władcą dynastii 0 był Narmer, jednak cześć historyków uważa, że Narmer jest pierwszym władcą I dynastii[3]. O panowaniu króla Skorpiona można powiedzieć, że podjął działania mające na celu zjednoczenie obu królestw, jednak najprawdopodobniej, nie osiągnął celu, choć rozszerzył swoje panowanie aż do Memfis[2]. Dopiero jego następca, Narmer, dokonał zjednoczenia obu królestw[4].

G5
kA
Srxtail2.GIF

Imię Króla Ka' zapisane hieroglifami

Terminologia[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze w I poł. XX wieku w historiografii okres ten był określany jako ”kultura amrańska” i ”kultura gerzeńska”, terminy te zostały zastąpione przez Nagada I, II, a ostatecznie wyróżniono trzy fazy kultury Nagada[1]. Okres Nagada III podzielono na cztery podokresy[5]:

  • Nagada IIIa – dawniej zaliczana do tzw. późnej kultury gerzeńskiej. Z tego okresu pochodzą bogate groby z Abydos (eg. Thinis), świadczące o przeniesieniu do tego miasta siedziby władców z Herakonpolis (eg. Nekhen). Niektórzy postulują istnienie w tym czasie dynastii 00, wyodrębnionej z dynastii 0.
  • Nagada IIIb – zwana również okresem protodynastycznym, w której następuje przejście do czasów historycznych – pojawiają się pierwsze serechy – tablice podzielone na dwie części, górną zawierającą imię władcy i dolną z przedstawieniem pałacu. Obejmuje panowanie dynastii 0
  • Nagada IIIc – obejmuje panowanie I dynastii.
  • Nagada IIId – obejmuje panowanie II dynastii.

Obecnie w historiografii używa się terminologii Okres predynastyczny jak i Okres Nagada III faza b na kreślenie tego samego etapu w dziejach Egiptu. W szerszym znaczeniu Okres predynastyczny odnosi się do wszystkich kultur przełomu epipaleolitu i neolitu na terenie Egiptu.

Starsze kultury okresu predynastycznego[edytuj | edytuj kod]

W. Chmielewski wymienia następujące kultury w okresie pradziejów Egiptu[6]:

  • kultura kormusańska- kultura istniejąca pomiędzy 25 a 14 tys. p.n.e.
  • kultura halfiańska – kultura istniejąca pomiędzy 17 a 14 tys. p.n.e.
Rekonstrukcja grobu z okresu predynastycznego w Royal Ontario Museum
  • kultura aterska – kultura istniejąca pomiędzy 15 a 13 tys. p.n.e.
  • tradycja kulturowa katarakty- termin wprowadzony przez J. Schinera na określenie kilkudziesięciu stanowisk na północ i południe od 2 katarakty, kultura istniejąca pomiędzy 17 a 3 tys. p.n.e. Tradycja kulturowa katarakty została podzielona na fazy:
    • faza Gemain
    • faza qudańska
    • faza abkańska
  • kultura sebilska - kultura istniejąca pomiędzy 13 a 9 tys. p.n.e.
  • krąg kulturowy iberomauretanski (oranski)- występujący na obszarze Maghrebu i północnej Sahary.
  • kultura natufiańska- kultura istniejąca pomiędzy 9 a 8 tys. p.n.e. (zob. kultura Heluan)
  • kultury wczesnego holocenu.
  • okres Nagada I- zwany również kulturą amrańską,Okres Nagada I trwał w przybliżeniu 500 lat, od ok. 4000 do 3500 r. p.n.e. W okresie tym wyróżniane są podokresy a, b oraz c.
  • okres Nagada II – zwany również kulturą gerzeńską,rozwijająca się terenach starożytnego Egiptu przez w przybliżeniu 300 lat, od ok. 3500 do 3200 r. p.n.e. W okresie tym wyróżniane są podokresy a, b oraz c.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Barry J. Kemp,Starożytny Egipt. Anatomia cywilizacji, przełożyła J. Aksamit,Warszawa 2009, s.25.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978, s.76.
  3. 3,0 3,1 M.Stępień, Bliski Wschód, w: Historia Starożytna (red. M. Jaczynowska), Warszawa 1999, s. 85.
  4. M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978, s.77.
  5. Wielka Historia Świata, red. nauk.Joachim Śliwa, Tom 2, Stary i Nowy Świat od "rewolucji" neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, Oficyna Wydawnicza FOGRA 2005, s. 74-75, ISBN 83-85719-83-0.
  6. W. Chmielewski, Zarys pradziejów Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978, s. 52-72.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Chmielewski, Zarys pradziejów Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978.
  2. N. Grimal, Dzieje starożytnego Egiptu, Warszawa 2004.
  3. Barry J. Kemp,Starożytny Egipt. Anatomia cywilizacji, przełożyła J. Aksamit,Warszawa 2009.
  4. B.Kwiatkowski, Poczet faraonów, Warszawa 2002.
  5. M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978.
  6. M.Stępień, Bliski Wschód, w: Historia Starożytna (red. M. Jaczynowska), Warszawa 1999.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]