Okres predynastyczny
Okres predynastyczny – okres przedhistoryczny starożytnego Egiptu bezpośrednio poprzedzający panowanie I dynastii w którym występują kultury Nagada I, II i III, przy czym okres kultury Nagada III pokrywa się w znacznej części z panowaniem I dynastii[1].
Spis treści |
Zarys dziejów politycznych [edytuj]
Ze względu na brak źródeł pisanych niemożliwe jest dokładane przedstawienie historii politycznej tego okresu. Opierając się na badaniach archeologicznych i późniejszych przekazach historycznych można stwierdzić, że w tym okresie Egipt był podzielony na dwa królestwa: Północne ze stolicą w Buto i Południowe że stolicą w Hierakonpolis[2]. M. Marciniak pisze: ”Źródła określają władców tych dwóch na wpół legendarnych królestw mianem Sług Horusa lub Towarzyszy Horusa. (...) O panowaniu władców tych dwóch królestw mamy bardzo mało wiadomości. Skąpe wzmianki, jakie spotykamy (...) nie pozwalają na szersze omówienie tych czasów”[2]. W ciągu stulecia lub dwóch stuleci, okresu predynastycznego występują królowie, określani przez historyków jako dynastia 0[1]. M. Stepień zauważa: „Różne tradycje podają imiona półboskich władców sprzed I dynastii, przy czym nie ma nawet zgodności pod jakim rzeczywistym imieniem oni panowali ani czy też wszyscy byli królami i jak dużych cześć Egiptu”[3]. Zasadniczo można stwierdzić, że znane są imiona tylko dwóch władców dynastii 0, jest to król Ka' i Król Skorpion (obaj władali tylko Górnym Egiptem)[2], jest to okres Nagada III b. Zdaniem części badaczy ostatnim władcą dynastii 0 był Narmer, jednak cześć historyków uważa, że Narmer jest pierwszym władcą I dynastii[3]. O panowaniu króla Skorpiona można powiedzieć, że podjął działania mające na celu zjednoczenie obu królestw, jednak najprawdopodobniej, nie osiągnął celu, choć rozszerzył swoje panowanie aż do Memfis[2]. Dopiero jego następca, Narmer, dokonał zjednoczenia obu królestw[4].
|
Imię Króla Ka' zapisane hieroglifami
Terminologia [edytuj]
Jeszcze w I poł. XX wieku w historiografii okres ten był określany jako ”kultura amrańska” i ”kultura gerzeńska”, terminy te zostały zastąpione przez Nagada I, II, a ostatecznie wyróżniono trzy fazy kultury Nagada[1]. Okres Nagada III podzielono na cztery podokresy[5]:
- Faza A – dawniej zaliczana do tzw. późnej kultury gerzeńskiej. Z tego okresu pochodzą bogate groby z Abydos, świadczące o pojawieniu się pierwszych władców.
- Faza B – zwana również okresem protodynastycznym, w której następuje przejście do czasów historycznych – pojawiają się pierwsze serechy – tablice podzielone na dwie części, górną zawierającą imię władcy i dolną z przedstawieniem pałacu. Obejmuje panowanie dynastii 0
- Faza C – obejmuje panowanie I dynastii.
- Faza D – obejmuje panowanie II dynastii.
Obecnie w historiografii używa się terminologii Okres predynastyczny jak i Okres Nagada III faza b na kreślenie tego samego etapu w dziejach Egiptu. W szerszym znaczeniu Okres predynastyczny odnosi się do wszystkich kultur przełomu epipaleolitu i neolitu na terenie Egiptu.
Starsze kultury okresu predynastycznego [edytuj]
W. Chmielewski wymienia następujące kultury w okresie pradziejów Egiptu[6]:
- kultura kormusańska- kultura istniejąca pomiędzy 25 a 14 tys. p.n.e.
- kultura halfiańska – kultura istniejąca pomiędzy 17 a 14 tys. p.n.e.
- kultura aterska – kultura istniejąca pomiędzy 15 a 13 tys. p.n.e.
- tradycja kulturowa katarakty- termin wprowadzony przez J. Schinera na określenie kilkudziesięciu stanowisk na północ i południe od 2 katarakty, kultura istniejąca pomiędzy 17 a 3 tys. p.n.e. Tradycja kulturowa katarakty została podzielona na fazy:
- faza Gemain
- faza qudańska
- faza abkańska
- kultura sebilska-kultura istniejąca pomiędzy 13 a 9 tys. p.n.e.
- krąg kulturowy iberomauretanski (oranski)- występujący na obszarze Maghrebu i północnej Sahary.
- kultura natufiańska- kultura istniejąca pomiędzy 9 a 8 tys. p.n.e.
- kultury wczesnego holocenu.
- okres Nagada I- zwany również kulturą amrańską,Okres Nagada I trwał w przybliżeniu 500 lat, od ok. 4000 do 3500 r. p.n.e. W okresie tym wyróżniane są podokresy a, b oraz c.
- okres Nagada II – zwany również kulturą gerzeńską,rozwijająca się terenach starożytnego Egiptu przez w przybliżeniu 300 lat, od ok. 3500 do 3200 r. p.n.e. W okresie tym wyróżniane są podokresy a, b oraz c.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Barry J. Kemp,Starożytny Egipt. Anatomia cywilizacji, przełożyła J. Aksamit,Warszawa 2009, s.25.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978, s.76.
- ↑ 3,0 3,1 M.Stępień, Bliski Wschód, w: Historia Starożytna (red. M. Jaczynowska), Warszawa 1999, s. 85.
- ↑ M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978, s.77.
- ↑ Wielka Historia Świata, red. nauk.Joachim Śliwa, Tom 2, Stary i Nowy Świat od "rewolucji" neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, Oficyna Wydawnicza FOGRA 2005, s. 74-75, ISBN 83-85719-83-0.
- ↑ W. Chmielewski, Zarys pradziejów Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978, s. 52-72.
Bibliografia [edytuj]
- W. Chmielewski, Zarys pradziejów Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978.
- N. Grimal, Dzieje starożytnego Egiptu, Warszawa 2004.
- Barry J. Kemp,Starożytny Egipt. Anatomia cywilizacji, przełożyła J. Aksamit,Warszawa 2009.
- B.Kwiatkowski, Poczet faraonów, Warszawa 2002.
- M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, w: Starożytny Egipt (red.A. Szczudłowska),PWN 1978.
- M.Stępień, Bliski Wschód, w: Historia Starożytna (red. M. Jaczynowska), Warszawa 1999.
