Olga Drahonowska-Małkowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olga Drahonowska-Małkowska
Data i miejsce urodzenia 1 września 1888
Krzeszowice
Data i miejsce śmierci 15 stycznia 1979
Zakopane
Stopień instruktorski hm. RP
Organizacja harcerska ZHP
przewodnicząca Komitetu Naczelnego ZHP
Okres sprawowania od 1942
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Olga Drahonowska-Małkowska (ur. 1 września 1888 w Krzeszowicach, zm. 15 stycznia 1979 w Zakopanem) – jedna z twórczyń polskiego skautingu, instruktorka harcerska, współautorka hymnu harcerskiego, założycielka szkół instruktorskich.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Olga Drahonowska-Małkowska urodziła się w Krzeszowicach 1 września 1888 r. jako druga córka Zofii i Karola Drahonowskich. Ojciec jej, pochodzenia ormiańskiego, był zarządcą dóbr hr. A. Potockiego w Małopolsce. Matka Zofia pochodziła z mieszczańskiej rodziny czeskiej. Z kilkorga dzieci uchowała się Wilhelmina (o niebieskich oczach i kasztanowych włosach swojej matki) i Olga (o temperamencie, ciemnych oczach i włosach, i klasycznych rysach swego ojca[1]), reszta zmarła na choroby płucne. Mimo czeskich korzeni matki od dziecka podkreślała swą polskość. Szkołę i gimnazjum ukończyła eksternistycznie, zdając tylko kolejne egzaminy w Krakowie, zresztą zawsze z najlepszymi notami. Po maturze wstąpiła do Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie, gdzie wkrótce ujawniła swe talenty jako poetka i rzeźbiarka. Była również instruktorką wychowania fizycznego w „Sokole”, rozwijała pasje sportowe (jazda konna, pływanie, łyżwiarstwo, narciarstwo, gimnastyka), działała także w organizacji wychowania narodowego Eleusis. Z Eleusis pozyskał ją Małkowski (poznali się wcześniej?) do niepodległościowego „Zarzewia”, gdzie szybko poznała tajniki służby wojskowej, zdobywając stopień porucznika Polskich Drużyn Strzeleckich

Skauting[edytuj | edytuj kod]

Walentyna Krzemińska i Olga Małkowska z drużyną harcerek (lata 30. XX wieku)

26 lutego 1911 r. na spotkaniu członków największych organizacji młodzieżowych we Lwowie została podjęta decyzja o stworzeniu skautingu na ziemiach polskich. Uzyskanie poparcia naczelnika „Sokoła” dr. Kazimierza Wyrzykowskiego pozwoliło na zorganizowanie w okresie od marca do maja 1911 roku pierwszego kursu instruktorskiego. 21 maja 1911 r. powstała Komenda Skautowa we Lwowie. Dzień później Andrzej Małkowski wydał rozkaz, w którym powołał pierwsze drużyny skautowe.

Pierwszą żeńską (trzecią według kolejności) drużynę skautową we Lwowie (III Lwowska Drużyna Skautek im. Emilii Plater) objęła (jako drużynowa) Olga Drahonowska. Była również pierwszą komendantką skautek w Naczelnej Komendzie Skautowej w latach 1911-1912.

Gdy w marcu 1912 roku na I Zjeździe we Lwowie harcerstwo przyjęło jednomyślnie charakter organizacji abstynenckiej, Olga Drahonowska została powołana w skład zarządu oddziału lwowskiego Eleuterii-Wyzwolenia, a prowadzona przez nią I żeńska III Lwowska Drużyna Skautek im. Emili Plater otrzymała świetlicę w lokalu tej zasłużonej organizacji skupiającej cały polski ruch abstynencki zaboru austriackiego. We wrześniu 1912 roku w „Skaucie” nr 23 ukazał się przystosowany do melodii rewolucyjnej pieśni „Na barykady ludu roboczy” wiersz Ignacego Kozielewskiego „Wszystko, co nasze, Polsce oddamy”, uzupełniony refrenem „Ramię pręż, słabość krusz”. Nosił tytuł „Marsz skautów” i stał się później hymnem ZHP. Przystosowanie i uzupełnienie hymnu było dziełem Olgi Drahonowskiej – wykonanym za zgodą autora.

W czerwcu 1913 roku opuściła Lwów udając się na leczenie do Zakopanego. Przybyli tam również Andrzej Małkowski i ks. Kazimierz Lutosławski, który udzielił im ślubu. Po wyleczeniu nacieku w płucu Olga Małkowska założyła i prowadziła w Zakopanem harcerstwo żeńskie, od sierpnia 1914 roku, gdy Małkowski po wybuchu I wojny światowej wyruszył do Legionów), również drużynę męską. Po zabraniu do wojska austriackiego listonoszy i górali zorganizowała skautową pocztę, pomoc żniwną dla góralek, ochronkę dla opuszczonych dzieci, tanią jadłodajnię dla ubogiej ludności i skautową straż porządkową pełniącą nocną służbę. Pod jej komendą skauci stworzyli tajne składy broni w górach: w Dolinie Kościeliskiej, na Hali Pysznej, w Dolinie Roztoki, w Murzasichlu i w grotach Nosala. W lutym 1915 roku po próbie ogłoszenia przez Andrzeja Małkowskiego Republiki Podhalańskiej jako zaczątku niepodległej Polski policja austriacka wykryła te magazyny, a druhna Olga z mężem tylko dzięki ostrzeżeniu przez górali zdołała uniknąć aresztowania.

Na obczyźnie[edytuj | edytuj kod]

Poprzez Wiedeń przedostali się w marcu 1915 roku do Szwajcarii, a stamtąd do USA, gdzie Stanisław Osada (kto zacz?) wezwał Andrzeja Małkowskiego do zorganizowania harcerstwa polonijnego. Tam przyszedł na świat 30 października 1915 r. syn Olgi i Andrzeja, nazwany przez nich Lutykiem, z którym Olga rok później wróciła do Europy. W lutym 1917 roku, gdy plany utworzenia polskiego Legionu w Kanadzie upadły, przeniosła się z Francji do Szwajcarii. Poczta tego neutralnego kraju odmówiła doręczania żołdu Andrzeja z wojska kanadyjskiego, więc aby utrzymać siebie i dziecko podjęła ciężką pracę fizyczną w gospodarstwie ogrodniczym w Chexbres Village, traktując to jako jeszcze jedną próbę harcerską. Od końca 1917 roku uczyła muzyki w Ecole Nouvelle w Lozannie, a od 1918 r. w polskiej szkole w Londynie, którą założyła na prośbę Polish Relief Found.

Później zamieszkała w Torquay jako kustosz zbiorów osiadłej tam po 1863 r.rodziny Krajewskich, które miały zostać przekazane Polsce po odzyskaniu niepodległości (tak się też stało). Uczyła tam również muzyki i wychowania fizycznego, organizując i prowadząc drużynę skautek i wilcząt. I wszędzie zdobywała sympatię dla Polski, do której miała wrócić już bez Andrzeja (który zatonął na statku w 1919 roku).

Powrót do Polski[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1921 roku Olga z Lutykiem wrócili do Polski. W zakopiańskiej Szkole Gospodarstwa Domowego prowadziła naukę angielskiego i gimnastyki, a dla Ślązaczek specjalne kursy języka polskiego, literatury, historii i geografii. W roku 1922 zapoczątkowała trzymiesięczną szkołę instruktorek ZHP w Kuźnicach. W 1924 roku była komendantką Zlotu Harcerek w Świdrze pod Warszawą, a następnie polskiej delegacji na III Światową konferencję skautek w Foxlease w Anglii. W 1925 roku założyła Szkołę Pracy Instruktorskiej i Pracy Harcerskiej w Sromowcach Wyżnych, kierując tą placówką i rozbudowując ją do 1939 roku. Po Dworku Cisowym (szkoła) powstały tam Orle Gniazdo w 1927 roku i Dom Ludowy dla wsi (spalony w 1945 roku), Watra (1929) i czorsztyńska Pustelnia (1930). Latem 1931 roku Olga Małkowska kierowała w Sromowcach pierwszym obozem żeńskim Studium W-F Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Szkołę Pracy Harcerskiej uznano za ośrodek nowego typu, promieniujący ideą harcerską na społeczeństwo, w 1927 roku władze ZHP obdarzyły ją godnością harcmistrzyni Rzeczypospolitej.

W 1932 roku prowadziła VII światową konferencję skautek w ośrodku harcerskim na Buczu w Górkach Wielkich – uczestniczki jednomyślnie wybrały druhnę Małkowską do Komitetu Światowego Skautek, na konferencji następnej w Abelboden w Szwajcarii, w roku 1934 powierzając jej wizytację skautek w Czechosłowacji, Austrii i Rumunii. Została także wybrana skautową delegatką w Komitecie Opieki nad Dziećmi i Młodzieżą w Lidze Narodów (odpowiednik dzisiejszej ONZ). Rząd Polski odznaczył ją Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta i Krzyżem Niepodległości.

Krzeszowice, tablica pamiątkowa ku czci Olgi Małkowskiej
Tablica pamiątkowa na ścianie budynku, w którym mieści się siedziba Chorągwi Dolnośląskiej ZHP

Okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

Po klęsce wrześniowej w 1939 roku uległa naleganiom syna i w obawie przed gestapo opuściła kraj. Dotarła do Wielkiej Brytanii. Tam w Dartmouth założyła Dom Dziecka Polskiego, przeniesiony po nalotach Luftwaffe do Szkocji, do posiadłości Castlemains koło Douglas w Lanarkshire. Obok polskiej szkoły, gimnazjum i harcerstwa powstała też placówka dla żołnierzy, którzy mogli odtąd swe urlopy spędzać w towarzystwie polskich dzieciach, w polskiej atmosferze.

W 1942 roku Olgę Małkowską powołano do władz ZHP. Została przewodniczącą Komitetu Naczelnego ZHP na czas wojny. Uczestniczyła tam również w pracach sięgających przyszłości, organizując GIS (Guides International Service) – skautową służbę międzynarodową niosącą pomoc dzieciom na terenach wyzwalanych spod okupacji hitlerowskiej. Poprzez Caritas GIS dostarczała żywność dzieciom zniszczonej Warszawy.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1948-1960 Olga Małkowska prowadziła kolejny sierociniec Polish Children's Home w Hawson Court, w posiadłości opodal Buckfastleigh w hrabstwie Devon. W 1959 roku zorganizowała wycieczkę dzieci do Polski. Sama wróciła do kraju w roku 1961 (jej syn Lutyk Małkowski pozostał w Wielkiej Brytanii, gdyż tam założył rodzinę[2].) Osiadła początkowo we Wrocławiu, a w 1964 r. na stałe w Zakopanem, gdzie zamieszkała w drewnianym domku przy ul. Małe Żywczańskie 17A. W 1966 roku Rada Państwa przyznała jej rentę dla zasłużonych, a przedstawiciel TPD wręczył jej Honorową Odznakę Przyjaciela Dziecka. Z wielkim wzruszeniem przyjęła zaproszenie do Krakowa na nabożeństwo w rocznicę śmierci Andrzeja Małkowskiego, odprawiane wówczas przez kardynała Karola Wojtyłę, późniejszego papieża.

Olga Małkowska zmarła 15 stycznia 1979 r. Spoczywa na Nowym Cmentarzu w Zakopanem przy ul. Nowotarskiej. Nad grobem wznosi się granitowy pomnik poświęcony twórcom polskiego harcerstwa dłuta zakopiańskiego rzeźbiarza Henryka Burzca.

Pamięć o Andrzeju i Oldze Małkowskich[edytuj | edytuj kod]

Miejsca i obiekty upamiętniające[edytuj | edytuj kod]

Rok Małkowskich[edytuj | edytuj kod]

W dniu 8 lutego 2008 Senat RP ogłosił rok 2008 r. Rokiem Andrzeja i Olgi Małkowskich[4]. Poczta Polska wydała m.in. okolicznościową kartkę pocztową[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Maria Fidler Morawcowa: Biografia Olgi Drahonowskiej.
  2. Strona internetowa Muzeum Harcerskiego w Zakopanem.
  3. BZ: Zakopiański rzeźbiarz Henryk Burzec. Chciał, by rzeźby trafiły do Międzyrzeca. echokatolickie.pl, 10 listopada 2009. [dostęp 5 marca 2012].
  4. Do druku 27, VII kadencja.
  5. Marek Popiel. Karta pocztowa wydana z okazji Roku Andrzeja i Olgi Małkowskich. „Skaut”. 3-4 (19-20), s. 16, grudzień 2009. Tarnów. ISSN 1898-7729. [dostęp 2013-02-05]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]