Olorotytan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Olorotytan
Olorotitan arharensis
Godefroit i in., 2003
Okres istnienia: mastrycht
Olorotytan
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury ptasiomiedniczne
Podrząd cerapody
Infrarząd ornitopody
Rodzina hadrozaury
Podrodzina lambeozaury
Plemię Corythosaurini
Rodzaj Olorotytan
Gatunek Olorotitan arharensis

Olorotytan (Olorotitan arharensis) – dinozaur z rodziny hadrozaurów (Hadrosauridae).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Znalezione na powierzchni kilkuset metrów kwadratowych w okolicy Kundur w Dalekowschodnim Okręgu Federalnym pozostałości olorotytana, odkopane w latach 1999-2001, stanowią najkompletniejsze znalezisko dinozaura w Federacji Rosyjskiej, jak również najkompletniejszy szkielet lambeozauryna spoza Ameryki Północnej. Leżały one rozrzuucone w towarzystwie szczątków innych zwierząt, w tym kaczodziobych obu podrodzin, prawdopodobnie nodozauryda, teropoda, krokodyli, żółwi oraz zębów wieloguzkowców. Holotyp oznakowano symbolami AEHM 2/845. Przebywa on w Amur Natural History Museum[1].

Budowa ciała[edytuj | edytuj kod]

Dinozaur ten należał do dużych kaczodziobych. Wielkością przypominał Parasaurolophus cyrtocristatus[1].

Olorotytan wyróżnia się dziwacznym wydrążonym grzebieniem noszonym na głowie[1]. Jest on wyższy, niż pozostała część czaszki, na długość sięga za potylicę[2]. Właśnie rozległością w kierunku tylnym odróżnia się od grzebienia północnoamerykańskich lambeozaurynów. Dobrym rozwojem od strony brzusznej odróżnia się on też od ozdoby głowy swego dalszego krewnego parazaurolofa[1]. Zalicza się go do autapomorfii rodzaju[2]. Ponad połowę powierzchni tego tworu tworzyły kości nosowe, u holotypu zachowane w złym stanie. Od strony grzbietowo-przedniej od kości nosowych leżą kości przedszczękowe. Spośród innych lambeozaurynów olorotytan wyróżnia się nozdrzem zenętrznym, przyjmującym kształt łzy i całkowicie otoczonym wspomnianą kością. Charakteryzuje się ona również nadającym czszce wklęsły kształt przy spoglądaniu z boku wyrostkiem grzbietowym oraz długim, sięgającym daleko w tył aż za potylicę wyrostkiem bocznym[1].

Czaszkę ma długą i masywną[1]. Kość jarzmowa, o części dziobowej krótszej, niż u innych lambeozaurów i wybitnie prostym przednim brzegu, nosi bardzo wysoki wyrostek zaoczodołowy[2]. [1].

Przednia część pyska jest poszerzona i zaokrąglona[1].

Cechy charakterystyczne zwierzęcia stanowią również wydłużone szyja i kość krzyżowa[1]. Szyjny odninek kręgosłupa liczy sobie 18 kręgów[2]. Z kolei sztywność bliższej jednej trzeciej ogona (co do której nie pewności, że na pewno stanowi zjawisko fizjologiczne, a nie patologiczne) zawdzięcza on dodatkowym połączeniom stawowym pomiędzy wyrostkom kolczystym kręgów[1].

Piszczel, nosząca cnemial crest na jednej piątej swej długości, nie różni się tym wymiarem od kości udowej[2].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Szkielet olorotytana w Museum voor Natuurwetenschappen w Brukseli (Belgia), 28 grudnia 2007

Nazwa rodzajowa oznacza "olbrzymi łabędź". Epitet gatunkowy odnosi się z kolei do powiatu Arhara w Rosji[1].

Autorzy rodzaju Olorotitan uznali go za grupę siostrzaną dla rodzajów Hypacrosaurus i Lambeosaurus, obu pochodzących z kontynentu północnoamerykańskiego. Jednakże na podstawie swego nowego znleziska wnioskują oni, że Lambeosaurinae wyewoluowały w Azji, a do Ameryki Północnej dostały się drogą migracji jeszcze przed późnym kampanem[1]. Autorzy nowszej pracy na podstawie analizy 118 cech również opowiadają się za bliskim pokrewieństwem tych zwierząt, wymieniając wśród taksonów siostrzanych olorotytanowi Corythosaurus casuarius, Hypacrosaurus stebingeri i H. altispinus. Włączają go tym samym do Corythosaurini[2].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Szczątki olorotytana znaleziono na terenie dzisiejszej Federacji Rosyjskiej, na wschodzie kraju, w okolicach Kundur, w obwodu amurskim Dalekowschodniego Okręgu Federalnego[1].

Pozostałości zwierzęcia wedle jego odkrywców spoczywały w formacji Tsagayan, znaleziono je na szczycie jej podstawnej części, jak również w jej środkowej części[1]. Wedle innych specjalistów i nowszych informacji pochodzą jednak z formacji Udurchukan[2]. Mówi się też o formacji Kundur[3]. W każdym raie datuje się je na mastrycht (ostatnie piętro ery mezozoicznej), dokładniej na środkową część tego piętra lub na późny mastrycht[1].

Są to osady kontynentalne, powstałe w klimacie podzwrotnikowym pozostałości środowisk podmokłych i pojezierzy w przypadku formacji Kundur, osady aluwialne natomiast w przypadku grupy Tsagayan, obejmującej formacje Udurchukan i Bureya (szczątki dinozaurów odnajdywano jednak tylko w formacji Udurchukan)[3].

Pod względem fauny kręgowców formacja Kundur przywołuje na myśl swoje odpowiedniki w Ameryce Północnej. Chodzi tu zwłaszcza o obfitość lambeozaurynów przypominających korytozaura, prawdopodobną obecność nodozaurydów i wieloguzkowce. Wśród roślin znaleziono pyłki okrytonasiennych, których liczba zmniejsza się wraz ze zniknięciem kaczodziobych w wyższych warstwach skalnych[3].

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 Pascal Godefroit,Yuri Bolotsky & Vladimir Alifanov. A remarkable hollow-crested hadrosaur from Russia: an Asian origin for lambeosaurines. „C. R. Palevol”. 2, s. 143–151, 2003. Elsevier (fr.). 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Pascal Godefroit, Yuri L. Bolotsky & Ivan Y. Bolotsky. Osteology and relationships of Olorotitan arharensis, a hollow crested hadrosaurid dinosaur from the latest Cretaceous of Far Eastern Russia. „Acta Palaeontologica Polonica”, 2011. Instytut Paleobiologii PAN (ang.). 
  3. 3,0 3,1 3,2 J. van Itterbeeck, P. Godefroit, Y.L. Bolotsky & P. Bultynck. Stratigraphy, sedimentology and palaeoecology of the dinosaur-bearing Kundur section (Zeya-Bureya Basin, Amur Region, Far Eastern Russia). „Geological Magazine”. 142, s. 735-750, 2005-11. Cambridge University Press. doi:10.1017/S0016756805001226 (ang.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]