Olsza szara
| Olsza szara | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Gromada | okrytonasienne |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Rząd | bukowce |
| Rodzina | brzozowate |
| Rodzaj | olsza |
| Gatunek | olsza szara |
| Nazwa systematyczna | |
| Alnus incana (L.) Moench Methodus 424. 1794 |
|
| Mapa zasięgu | |
 |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Olsza szara (Alnus incana (L.) Moench) – gatunek rośliny należący do rodziny brzozowatych. Drzewo lub duży krzew naturalnie występujący w całej Europie, Kaukazie i zachodniej Syberii. W Polsce pospolita na pogórzu sięgając po regiel dolny, rozprzestrzeniła się wzdłuż dolin rzek. Obecnie występuje często na całym niżu, rozpowszechniona w dużym stopniu przez leśników, przez których sadzona była w lasach na siedliskach łęgowych (też nieodróżniana od olszy czarnej). Ze względu na mniejsze wymagania wilgotnościowe, stosowana też jako gatunek podszytowy na siedliskach świeżych.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Bardzo zmienny w zależności od biotopu, duży wielopniowy krzew lub niewielkie drzewo, wyjątkowo do 20 m.
- Pień
- O gładkiej, szaropopielatej korze. Młode pędy szaro owłosione, o słabo widocznych przetchlinkach.
- Pąki
- Przylegające, okryte 3 łuskami, zawsze suche, osadzone na krótkich trzoneczkach (cecha bardzo charakterystyczna dla gatunku).
- Liście
- Opadające na zimę, skrętoległe, do 10 cm długości, o brzegach podwójnie wcinano piłkowanych, ostro zakończone, u nasady zaokrąglone. Z wierzchu ciemnozielone, pod spodem szarozielone do niebieskawych. Młode filcowato owłosione, starsze tylko na nerwach. Jesienią nie przebarwiają się tylko trochę jaśnieją i opadają zielone.
- Kwiaty
- Roślina jednopienna, kwitnie od marca do kwietnia, na długo przed rozwojem liści (ok. 2 tygodnie przed olszą czarną). Kotki męskie znajdują się na szczytach gałązek, kwiatostany żeńskie w kątach liści. Dojrzewając przekształcają się w owalne "szyszeczkowate" owocostany o długości do 1,5 cm, powstałe ze zrośnięcia przysadek i podkwiatków.
- Owoce
- Wąsko oskrzydlony orzeszek dojrzewający we wrześniu.
[edytuj] Biologia i ekologia
Gatunek bardzo tolerancyjny w stosunku do gleby. Na glebach żyznych i wilgotnych tworzy zwarte zarośla i wyrasta w drzewa, na glebach suchych i ubogich zawsze pozostaje krzewem dającym dużo odrośli korzeniowych. W górach sięga zazwyczaj po regiel dolny, najwyżej po 1281 m n.p.m. Megafanerofit. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla All. Alno-Ulmion, Ass. Alnetum incanae[2].
[edytuj] Zastosowanie
- Drewno jest lekkie, miękkie, łupliwe, nie zróżnicowane na biel i twardziel. Podczas wysychania paczy się. Zaraz po przecięciu jest żółtawobiałe, ale w zetknięciu z powietrzem wkrótce zmienia kolor na pomarańczowo-czerwony, bardziej czerwone od drewna olszy czarnej. Jest gorszej jakości i bardziej nietrwałe. Przemysłowo bez znaczenia.
- Jako roślina pionierska i bardzo odporna na zanieczyszczenie powietrza sprawdziła się jako doskonały gatunek do rekultywacji hałd, wysypisk i innych nieużytków poprzemysłowych. Od dawna używana do umacniania skarp i stromych brzegów strumieni, które chroni przed erozją dzięki dużej ilości odrostów korzeniowych, ale przez to w ogrodnictwie parkowym uważana za chwast.
- Jest czasami uprawiana jako roślina ozdobna, np. odmiana zwisająca 'Pendula', czy strzępolistna ’Laciniata’.
[edytuj] Ciekawostki
Roślina pionierska, na opuszczonych po II wojnie światowej terenach Bieszczadów i Beskidu Niskiego bardzo szybko opanowała około 30 000 hektarów po byłych polach i pastwiskach. Będąc jednak rośliną krótkowieczną (dożywa 30-70 lat), powstałe jej drzewostany okazały się doskonałym przedplonem i osłoną dla gatunków podstawowych, takich jak buk i jodła.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-10-29].
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
