Ondraszek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Ondraszek albo Ondra (właściwie: Andrzej Szebesta[1]; ur. 1680 w Janowicach koło Frydka, ochrzczony 13 listopada 1680; zm. 1 kwietnia 1715 w Świadnowie) – postać autentyczna, legendarny beskidnik (zbójnik) z gór Beskidu Morawsko-Śląskiego najprawdopodobniej narodowości węgierskiej[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Był najstarszym synem wójta janowickiego Andrzeja Szebesty i jego żony Doroty. Jego rodzicami chrzestnymi byli Jura Korbas i Ewa Czarbol. Andrzej miał ośmioro młodszego rodzeństwa: Jana (1682), Kubę (1684), Dorę (1686), Annę (1688), Jurę (1695) i Katarzynę (1699) oraz pochodzących z drugiego małżeństwa ojca z Zuzanną, wdową po Jerzym Walki: Tomka (1711) i Mariannę (1713).

Według ludowej tradycji i literatury miał się uczyć w gimnazjum łacińskim w Przyborze, jednak nie potwierdzają tego spisy uczniów.

Nie wiadomo, kiedy rozpoczął działalność zbójecką. Badacze sądzą, że stało się to najpóźniej w 1709 roku, gdyż w tym roku wójtem Janowic został Jan, młodszy brat Ondraszka, tymczasem według zwyczaju urząd ten przypadał pierworodnemu. Sądzi się, że Ondraszek nie został wójtem, gdyż w tym czasie już uprawiał zbójecki proceder.

Przez kilka lat uprawiał zbójnictwo w okolicach Łysej Góry na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Moraw. Został zamordowany 1 kwietnia 1715 r. w świadnowskiej karczmie obuchem ciupagi przez członka swej własnej bandy, Juraszka (Jura Fuciman z Malenowic), dla zgarnięcia wyznaczonej przez władców frydeckiego państwa stanowego za „głowę“ Ondraszka nagrody stu florenów. Zwłoki Ondry zostały następnie, dla odstraszenia ewentualnych naśladowców, poćwiartowane na rynku we Frydku. Zabójca Ondraszka, Juraszek, po udaniu się do Cieszyna w celu odebrania nagrody, został tam złapany i wrzucony do zamkowych lochów, a później torturowany przez łamanie kości, wskutek czego zmarł. Mimo to często obierany szlak handlowy dalej przyciągał żądnych sławy Ondraszka następców, jak: Klimczok, Sebastian Bury i Proćpok.

Według niektórych źródeł Ondraszek nosił nazwisko Fuciman[3].

Inspiracja[edytuj | edytuj kod]

Ondraszek przetrwał w ludowych przekazach jako obrońca chłopów i wróg wielmoży, dlatego jest przedmiotem wielu ludowych podań, legend i pieśni, a najsłynniejszą z nich jest pieśń o zbójniku z repertuaru Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk". Jego postać stała się inspiracją dla pseudonimu literackiego śląskiego pisarza i twórcy literackiego języka laskiego "Ondry Łysohorsky'ego" (Erwina Goja).

Tytułowany bohater powieści: Józefa Zaleskiego, która została opublikowana w latach 1913-1914 na łamach Dziennika Cieszyńskiego, Adolfa Fierli, wydanej w 1931 roku i Gustawa Morcinka, wydanej w 1953 roku.

Ondraszek był też bohaterem utworów Emanuela Grima: poematu Ondraszek i Ondraszkowego wesela, najsłynniejszy śląski zbójnik stał się głównym bohaterem książki Zofii Kossak oraz powieści Gustawa Morcinka[4].

Jego imię nosi pociąg ekspresowy spółki PKP Intercity relacji: Bielsko-Biała Główna - Warszawa Wschodnia.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]