Ontario (jezioro)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jezioro Ontario
Położenie jeziora Ontario
Położenie jeziora Ontario
Państwo  Kanada
 Stany Zjednoczone
Powierzchnia 19 470 km²
Wymiary 311 × 85 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

86 m
244 m
Wysokość lustra 74 m n.p.m.
Rzeki zasilające Niagara
Rzeki wypływające Rzeka Świętego Wawrzyńca
Miejscowości nadbrzeżne Toronto, Hamilton, Rochester
Rodzaj jeziora tektoniczno-polodowcowe
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Jezioro Ontario
Jezioro Ontario
Ziemia 43°42′N 77°54′W/43,700000 -77,900000Na mapach: 43°42′N 77°54′W/43,700000 -77,900000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Ontario w Wikisłowniku

Ontario (ang. Lake Ontario, fr. Lac Ontario) – jezioro słodkowodne, najmniejsze co do wielkości i najbardziej położone na wschodzie w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej[1]. Środkiem jeziora biegnie granica między Kanadą, prowincją Ontario i Stanami Zjednoczonymi, stan Nowy Jork. Rzeka Niagara wpływa do jeziora Ontario blisko jego zachodniego końca i oddziela je gigantycznym wodospadem Niagarą od jeziora Erie. Z północno-wschodniego krańca jeziora wypływa Rzeka Świętego Wawrzyńca. Jezioro Ontario stanowi część Drogi Wodnej Świętego Wawrzyńca.

Lake Ontario 3859.jpg

Około 1/4 ludności Kanady mieszka w pobliżu jeziora Ontario[2]. Wybrzeże na jego zachodnim końcu jest całkowicie zurbanizowane przez aglomerację zwaną potocznie Golden Horseshoe (Złota Podkowa), złożoną z Toronto[2], i satelitarnych miast prowincji Ontario, liczącą 8,1 mln mieszkańców (2006). Wybrzeże amerykańskie jest słabiej zaludnione, jedyne większe miasto to Rochester, w stanie Nowy Jork, a orientacyjna liczba mieszkańców na koniec XX. wieku wynosiła 2,25 mln[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym Europejczykiem który dotarł do jeziora był Étienne Brûlé w 1615 r[2]. Nazwa jeziora prawdopodobnie pochodzi od języka Irokezów, była używana przez Europejczyków od 1641 r. i pojawiła się na mapach Ameryki Północnej w 1656 r[2]. Pierwszą stałą placówką europejską nad jeziorem był Fort Frontenac (dziś Kingston) założony przez Francuzów w 1673 r. W XVIII wieku powstały kolejne placówki: francuskie forty Niagara i Rouillé (na terenie obecnego Toronto) i brytyjski Fort Oswego. W 1763 r. w wyniku wojny siedmioletniej Wielka Brytania podbiła Nową Francję i przejęła pełną kontrolę nad jeziorem i jego brzegami.

Po zakończeniu wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych w 1783 r. Brytyjczycy formalnie utracili południowy brzeg jeziora, który stał się częścią amerykańskiego stanu Nowy Jork. W praktyce dopiero w 1796 r. siły brytyjskie opuściły forty na południowym brzegu jeziora, w konsekwencji Traktatu Jaya. Amerykańscy i brytyjscy osadnicy (wśród nich Lojaliści) zasiedlili brzegi jeziora począwszy od końca XVIII wieku, wypierając Indian. W 1791 r. brytyjskie tereny przy jeziorze objęła prowincja Górna Kanada, późniejsze Ontario.

Jezioro było jednym z obszarów walk podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej (1812-1814)[2]. Podczas wojny obie strony zaangażowały się w wyścig zbrojeń na jeziorze, budując coraz większe okręty. Ostatecznie HMS St. Lawrence, okręt liniowy o wyporności 2300 ton uzbrojony w 112 dział, zwodowany 10 września 1814 r. w Kingston, oddał panowanie na jeziorze w brytyjskie ręce. W 1817 r. ugoda Rusha-Bagota zdemilitaryzowała jezioro.

Charakterystyka fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Jezioro leży na wysokości 74 m n.p.m., to jest o 99 metrów niżej niż jezioro Eire, połączone 55 km rzeką Niagara[4]. Powierzchnia lustra wody wynosi 18 960 km² (z czego około 10 tys. km² znajduje się w Kanadzie[2]), a całkowita powierzchnia (wraz z dorzeczem) jest ponad cztery razy większa i wynosi 82 990 tys. km² (32,1 tys. mil²). Pod względem powierzchni zajmuje na świecie czternaste miejsce. Linia brzegowa jeziora Ontario wynosi 1146 km[4] (lub 1168 km[5]), z czego 531,6 km należy do Stanów Zjednoczonych a 636,4 km do Kanady[5].

Długość jeziora wynosi 311 km, a szerokość 85 km[4]. Średnia głębokość to 86 m, z maksymalną głębiną 244 m[4]. Jezioro Ontario zawiera 1640 km³ wody[4], a prąd powierzchniowy przemieszczający się z zachodu (rzeka Niagara) na wschód (rzeka Świętego Wawrzyńca) płynie z prędkością 8 mil dziennie[1].

Ze względu na częsty napływ ciepłego powietrza z południowego-zachodu jezioro Ontario rzadko zamarza zimą na całej powierzchni[2][6]. W lecie średnia temperatura wody zawiera się w przedziale pomiędzy 20°C (lipiec) a 24°C (sierpień)[7][8][6]. Jednak ciepła warstwa wody ma grubość od 10-20 m[2]. Niżej jest dużo zimniejsza a poniżej 100 m głębokości przez cały rok temperatura wody ma poniżej 5°C[2].

Mikroklimat tworzony przez jezioro ma wpływ na opady śniegu w okresie zimowym. Szczególnie południowo-wschodni brzeg poddany jest temu oddziaływaniu, nazywany często śnieżnym pasem. Opady śniegu w zimie w tym rejonie często przekraczają 600 cm. Z tego względu miasto Syracuse, mimo położenia na nizinach, jest miastem o jednej z najdłużej zalegającą pokrywą śniegu[6].

Wyspy[edytuj | edytuj kod]

Na jeziorze Ontario znajduje się bardzo wiele wysp, z największym archipelagiem Thousand Islands region (pol. Region Tysiąca Wysp), leżącym wzdłuż granicy kanadyjsko-amerykańskiej, którego liczebność szacuje się na około 2000 wysp[6]. Wiele z nich jest małych, nie nadających się do zamieszkania, lecz największe są zasiedlone. Największą wyspą jest Wolfe Island o powierzchni 124 km²[9], która ma charakter rolniczy z jedną, niewielką osadą Marysville. Innymi dużymi wsypami są leżące po wschodniej stronie jeziora Association Island, Galloo Island, Amherst Island, Simcoe Island, Garden Island, Grenadier Island, Waupoos Island, Nicholson Island i Big Island. Na zachodzie wysp jest niewiele, a znaczącymi jest leżąca w pobliżu Toronto grupa 14 wysp o nazwie Toronto Inlands. Jest na nich ustanowiony park rekreacyjny i nazywa się je największym zielonym skarbem Toronto[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Lake Ontario (ang.). Encyclopædia Britannica. [dostęp 22-10-2014].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 Lake Ontario (ang.). The Canadian Encyclopedia. [dostęp 22-10-2014].
  3. The State of the New York Lake Ontario Basin, A Report on Water Resources and Local Watershed Management Programs (ang.). Water Resources Board. [dostęp 22-10-2014].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Great Lakes Factsheet No. 1, Physical Features And Population (ang.). United States Environmental Protection Agency. [dostęp 22-10-2014].
  5. 5,0 5,1 Shorelines of the Great Lakes (ang.). Michigan Department of Environmental Quality. [dostęp 22-10-2014].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Lake Ontario Facts (ang.). LiveScience. [dostęp 22-10-2014].
  7. Great Lakes Surface Temperatures (ang.). NOAA Great Lakes Environmental Research Laboratory. [dostęp 22-10-2014].
  8. Lake Ontario water temperature (ang.). [dostęp 22-10-2014].
  9. James Hawkins: History of Wolfe Island (ang.). [dostęp 23-10-2014].
  10. Joanna Kidd: Nature on the Toronto Islands: An Explorer’s Guide (ang.). Toronto Parks & Recreation. [dostęp 23-10-2014].