Ontario (jezioro)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jezioro Ontario
Położenie jeziora Ontario
Położenie jeziora Ontario
Państwo  Kanada
 Stany Zjednoczone
Powierzchnia 19 470 km²
Wymiary 311 × 85 km
Głębokość
• średnia
• maksymalna

86 m
244 m
Wysokość lustra 74 m n.p.m.
Rzeki zasilające Niagara
Rzeki wypływające Rzeka Świętego Wawrzyńca
Miejscowości nadbrzeżne Toronto, Hamilton, Rochester
Rodzaj jeziora tektoniczno-polodowcowe
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Jezioro Ontario
Jezioro Ontario
Ziemia 43°42′N 77°54′W/43,700000 -77,900000Na mapach: 43°42′N 77°54′W/43,700000 -77,900000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Ontario w Wikisłowniku

Ontario (ang. Lake Ontario, fr. Lac Ontario) – jezioro słodkowodne, najmniejsze co do wielkości w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej. Środkiem jeziora biegnie granica między Kanadą, prowincja Ontario i Stanami Zjednoczonymi, stan Nowy Jork. Rzeka Niagara wpływa do jeziora Ontario blisko jego zachodniego końca i odziela je gigantycznym wodospadem Niagarą od jeziora Erie. Z północno-wschodniego krańca jeziora wypływa Rzeka Świętego Wawrzyńca. Jezioro Ontario stanowi część Drogi Wodnej Świętego Wawrzyńca.

Lake Ontario 3859.jpg

Około 1/4 ludności Kanady mieszka w pobliżu jeziora Ontario. Wybrzeże na jego zachodnim końcu jest całkowicie zurbanizowane przez aglomerację zwaną potocznie Golden Horseshoe (Złota Podkowa), złożoną z Toronto, prowincja Ontario i satelitarnych miast, liczącą 8,1 mln mieszkańców (2006). Wybrzeże amerykańskie jest słabiej zaludnione, jedyne większe miasto to Rochester, stan Nowy Jork.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym Europejczykiem który dotarł do jeziora był Étienne Brûlé w 1615 r. Nazwa jeziora prawdopodobnie pochodzi od języka Irokezów, była używana przez Europejczyków od 1641 r. i pojawiła się na mapach Ameryki Północnej w 1656 r. Pierwszą stałą placówką europejską nad jeziorem był Fort Frontenac (dziś Kingston) założony przez Francuzów w 1673 r. W XVIII wieku powstały kolejne placówki: francuskie forty Niagara i Rouillé (na terenie obecnego Toronto) i brytyjski Fort Oswego. W 1763 r. w wyniku wojny siedmioletniej Wielka Brytania podbiła Nową Francję i przejęła pełną kontrolę nad jeziorem i jego brzegami.

Po zakończeniu wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych w 1783 r. Brytyjczycy formalnie utracili południowy brzeg jeziora, który stał się częścią amerykańskiego stanu Nowy Jork. W praktyce dopiero w 1796 r. siły brytyjskie opuściły forty na południowym brzegu jeziora, w konsekwencji Traktatu Jaya. Amerykańscy i brytyjscy osadnicy (wśród nich Lojaliści) zasiedlili brzegi jeziora począwszy od końca XVIII wieku, wypierając Indian. W 1791 r. brytyjskie tereny przy jeziorze objęła prowincja Górna Kanada, późniejsze Ontario.

Jezioro było jednym z obszarów walk podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej (1812-1814). Podczas wojny obie strony zaangażowały się w wyścig zbrojeń na jeziorze, budując coraz większe okręty. Ostatecznie HMS St. Lawrence, okręt liniowy o wyporności 2300 ton uzbrojony w 112 dział, zwodowany 10 września 1814 r. w Kingston, oddał panowanie na jeziorze w brytyjskie ręce. W 1817 r. ugoda Rusha-Bagota zdemilitaryzowała jezioro.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]