Opera (program)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy programu. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Opera
przeglądarka internetowa
Opera browser logo 2013.png
Logo programu
Producent Opera Software ASA
System operacyjny Windows
OS X
Linux
FreeBSD
iOS
Android
BlackBerry
Napisane w C++
Pierwsze wydanie 2.0 (18 kwietnia 1996)*
Aktualna wersja stabilna Windows, OS X

24.0.1558.61
(17 września 2014; 2 dni temu)

Aktualna wersja testowa Windows, OS X

Opera Next 25.0.1614.11
(15 września 2014; 4 dni temu)

Licencja freeware
Strona oficjalna

Opera – darmowa przeglądarka internetowa, tworzona i rozwijana przez norweską firmę Opera Software ASA.

Opera jest programem darmowym, opartym na licencji freeware. Jest aplikacją własnościową o zamkniętym kodzie źródłowym.

Do wersji 4.x włącznie, Opera rozprowadzana była na zasadach shareware, następnie od wersji 5.x do 8.50 na licencji adware (z możliwością wyłączenia reklam po zakupie klucza licencyjnego. Od 20 września 2005[1] jest programem w pełni darmowym na licencji freeware.

1 lipca 2013 ukazała się nowa Opery 15 oparta na silniku renderowania stron Blink i silniku JavaScriptu V8, a także osobny klient poczty elektronicznej Opera Mail[2].

Rozwój[edytuj | edytuj kod]

Wykres 1. Rozwój przeglądarki Opera na przestrzeni lat
Wykres 1. Rozwój przeglądarki Opera na przestrzeni lat

Historia zmian[edytuj | edytuj kod]

Opera powstała w 1994 w wyniku prac nad projektem badawczym sponsorowanym przez norweskiego narodowego operatora telefonicznego Telenor. Sukces techniczny projektu sprawił, że jej twórcy uniezależnili się od sponsora i założyli firmę Opera Software ASA produkującą kolejne wersje przeglądarki[3].

Do czasu wydania wersji 2.0, Opera znana była pod nazwą MultiTorg Opera i była przeglądarką niedostępną publicznie. Cechowała ją unikatowa jak na tamte czasy funkcja przeglądania wielu stron w jednym oknie przeglądarki – wielodokumentowy interfejs. W 1996 roku wydano na zasadach licencji shareware wersję 2.1.

Kolejnym, ważnym w historii rozwoju przeglądarki była wersja numer 4, wydana 28 czerwca 2000. Jądro przeglądarki zostało przepisane tak, by mogło pracować pod różnymi środowiskami, zaimplementowano także wbudowanego klienta poczty e-mail.

W grudniu 2000 opublikowana została wersja oznaczona numerem 5. Najbardziej widoczną zmianą była zmiana zasady dystrybucji – zamiast ograniczeń czasowych w użytkowaniu bez wykupienia licencji wprowadzono banery reklamowe.

29 listopada 2001 roku ukazała się wersja szósta, wspierająca kodowanie Unicode, umożliwiająca obok dotychczasowego trybu MDI przeglądanie w kartach.

W styczniu 2003 wydano kolejną, siódmą wersję przeglądarki. Z najistotniejszych zmian należy wymienić nowy silnik o nazwie Presto, ulepszoną obsługę kaskadowych arkuszy stylów, obsługa modelu DOM i skryptów po stronie użytkownika. W sierpniu 2004 rozpoczął się okres testowania Opery w wersji 7.6. Ta cechowała się ulepszoną obsługą standardów, wprowadzono również obsługę programu za pomocą głosu i obsługę VoiceXML-a. Zaimplementowano również unikalną technologię dopasowania treści do szerokości, która pozwala na swobodne przeglądanie stron na każdej rozdzielczości ekranu bez konieczności przewijania w poziomie. Wersja 7.6 została później przemianowana na 8.0.

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat pojawienia się 8 wersji przeglądarki Opera

19 kwietnia 2005 wydano wersję 8.0 przeglądarki. Dostosowano ją do potrzeb szerszej grupy użytkowników, poprzez uproszczenie menu i jego reorganizację, mającą na celu uczynienie bardziej intuicyjnym konfiguracji przeglądarki.

Powszechnie wskazywaną wadą Opery były banery reklamowe, które być może stały się przeszkodą w zdobyciu większej części rynku. Sytuacja ta zaczęła się jednak zmieniać – najpierw w wersji 7.5 wprowadzono wybór pomiędzy banerami a niewielkimi reklamami tekstowymi, związanymi z zawartością przeglądanej strony.

Prawdziwym zaskoczeniem okazało się jednak wydanie Opery 8.5 (20 sierpnia 2005), kiedy to zmieniono licencję z adware na freeware. Odtąd Opera jest dystrybuowana jako w pełni darmowy program, nie posiadający ograniczeń natury funkcjonalnej ani czasowej.

Kolejnym, bardziej kontrowersyjnym, przełomem stało się porzucenie dotychczasowego silnika Presto i zbudowanie Opery (w wersji 15) od nowa, bazując na projekcie Chromium (będącym bazą dla Google Chrome) i silniku Blink, używanym przez Chromium od wersji 28. Pomijając kontrowersje dotyczące usunięcia poprzedniego silnika, należy zaznaczyć, że nie wydano Opery 15 na systemy Linux i Unix.

Historia wydań[edytuj | edytuj kod]

Legenda:
starsze wersje aktualna wersja wersja beta (Opera Next)
Wersja Data wydania Nazwa
kodowa
Silnik Wybrane zmiany[4]
Multitorg Opera – projekt badawczy
1.00 1994
Ogólnodostępne wydania programu
2.00 18 kwietnia 1996
  • Klienty NNTP i SMTP (pierwsza wersja publiczna)
2.10 8 grudnia 1996
  • Pełnoekranowe skalowanie
  • Obsługa ramek oraz obsługa sesji
  • Ładowanie stron zewnętrznych i lokalnych
  • Nowe skróty klawiszowe
  • Wprowadzenie obsługi HTML 3.0
2.12 12 lutego 1997
  • Wsparcie dla wielu formatów obrazków i dźwięków
  • Nowe opcje konfiguracyjne
3.00 13 grudnia 1997
  • Obsługa JavaScript, SSL, wtyczek
  • Pełna zgodność z HTML 2.0, a częściowa z HTML 3.3
  • Blokowanie wyskakujących okien
  • Możliwość wyboru zestawu przycisków
    Wydania poprawkowe: 3.10 i 3.21
3.50 16 listopada 1998 Elektra
  • Dodano możliwość wysyłania plików
  • Wprowadzono zintegrowanego menedżera transferów
  • Wsparcie dla CSS 1 oraz dla TLS 1.0
  • Dodano możliwość przejścia w tryb offline
  • Obsługa Javy (poprzez wtyczkę)
  • Możliwość zdefiniowania własnych plików CSS
    Wydanie poprawkowe: 3.51
3.60 12 maja 1999
  • Liczne poprawki we wcześniej wprowadzonych funkcjach (m.in. w obsłudze CSS)
    Wydania poprawkowe: 3.61 i 3.62. Dodatkowo wydano wersję 3.65 dla systemu BeOS.
4.00 28 czerwca 2000 Elektra (+Linear A)
  • Przeglądanie w kartach (TDI)
  • Dodano klienta poczty i RSS
  • Dodano podgląd wydruku
  • Możliwość czyszczenia prywatnych danych
    Wydania poprawkowe: 4.01 i 4.02
5.00 6 grudnia 2000
  • Zmiana licencji na adware
  • Dodano pole wyszukiwania na pasku narzędziowym
  • Zintegrowany klient ICQ (później usunięty)
    Wydania poprawkowe: 5.01 i 5.02
5.10 10 kwietnia 2001
  • Poszerzenie obsługi HTML i CSS
  • Dodano gesty myszy
    Wydania poprawkowe: 5.11 i 5.12
6.00 18 grudnia 2001

Wydania poprawkowe: 6.01 – 6.06. Wydania tylko w wersji dla systemów uniksowych: 6.10 – 6.12

7.00 28 stycznia 2003 Presto 1.0 (+Linear B)
  • Dodano klienta poczty elektronicznej M2
  • Dodano automatyczną instalację skórek
  • Dodano obsługę alternatywnych arkuszy stylów
  • Usprawnienie obsługi HTML 4.01, CSS2, DOM level 2, DHTML oraz pełna obsługa ECMAScriptu i WML-a 1 i 2
  • Poszerzenie obsługi techniki przeciągnij i upuść
  • Umożliwienie autoryzacji SMTP
  • Rearanżacja menu
  • Poprawienie grafiki interfejsu
  • Zwiększenie ergonomii
  • Poprawienie szybkości działania oraz licznych błędów
  • Zmniejszenie rozmiaru programu
  • Połączenie MDI, SDI z TDI
    Wydania poprawkowe: 7.01 – 7.03. Dodatkowo wydano wersję specjalną 7.01 "Bork"
7.10 11 kwietnia 2003
  • Poprawki błędów i stabilności
    Wydanie poprawkowe: 7.11 (poprawki bezpieczeństwa)
7.20 23 września 2003
  • Poprawa klienta poczty oraz likwidacja błędów związanych z zachowaniem prywatności użytkownika
  • Zwiększenie czytelności interfejsu
  • Dodano możliwość wyboru pomiędzy reklamą w postaci banera i linków tekstowych
  • Poprawienie obsługi CSS2 i CSS3
    Wydania poprawkowe: 7.21 – 7.23. Dodatkowo wydano wersję specjalną 7.30
7.50 12 maja 2004
  • Dodano czytnik kanałów klienta IRC
  • Modyfikacja interfejsu (nowa domyślna skórka)
  • Moduł sprawdzania pisowni (Aspell)
  • Szybsze indeksowanie wiadomości
  • Usprawnienie obsługi standardów (CSS, JavaScript, HTML)
  • Poprawki błędów
    Wydania poprawkowe: 7.51 – 7.54. Dodatkowo wydano wersję specjalną 7.55
8.00 19 kwietnia 2005
  • Dodano funkcję powiadamiania o zablokowanych wyskakujących oknach
  • Ulepszenie czytnika kanałów
  • Zmiany w menu
  • Poprawki bezpieczeństwa
    Wydania poprawkowe: 8.01 i 8.02
8.50 20 września 2005
  • Wydanie "Bolton" – usunięcie banerów reklamowych w wersji niezarejestrowanej
  • Poprawki bezpieczeństwa
    Wydania poprawkowe: 8.51 – 8.54
9.00 20 czerwca 2006 Merlin Presto 2.0 (+Linear B)
  • Usprawnienia obsługi CSS, JavaScript, HTML, SVG – wynik dodatni testu Acid2
  • Dodano możliwość zmiany zaawansowanych opcji programu poprzez wpisanie w pasku adresów adresu opera:config
  • Dodano do menu kontekstowego opcje zmiany preferencji dla konkretnych witryn
  • Dodano obsługę protokołu BitTorrent
  • Dodano obsługę widżetów, transformacji XSLT, blokowania kart, podglądu miniatury strony załadowanej na danej karcie
  • Ulepszenie modułu blokowania niechcianych wyskakujących okienek oraz funkcji "inline find" – tj. szybkiego wyszukiwania na stronie
  • Zmiana niektórych skrótów klawiszowych
  • Poprawki błędów
    Wydania poprawkowe: 9.01 i 9.02
9.10 18 grudnia 2006
  • Dodanie ochrony antyphishingowej
  • Rozwiązanie problemu stabilności związanego z wtyczką Flash 9 dla systemów Linux
  • Poprawki ergonomii, stabilności i bezpieczeństwa
9.20 11 kwietnia 2007
  • Dodanie konsoli deweloperskiej: wyświetla drzewko DOM oraz JS i CSS
  • Dodano informacje o ciasteczkach
  • Dodanie strony szybkiego wybierania "Speed Dial" predefiniowanych zakładek
  • Poprawiono otwieranie filmów w trybie pełnoekranowym w serwisie YouTube
  • Poprawiono błąd związany z X Window System dla systemów Linux
  • Poprawki stabilności i bezpieczeństwa
    Wydania poprawkowe: 9.21 – 9.27
9.50 12 czerwca 2008 Kestrel Presto 2.1
(+ Futhark)
  • Nowa domyślna skórka i liczne zmiany w interfejsie
  • Lepsza integracja z Mac OS X
  • Zintegrowanie z biblioteką GTK+ w środowisku GNOME w wersji dla systemów Unix
  • Dodano nowe funkcje Full Text History Search
  • Synchronizacja zakładek, paska osobistego, Speed Dial, notatek z serwisu Opera Link będącymi częścią My Opera
  • Zmiany w domyślnych wyszukiwarkach
  • Poważnie zmienione skróty klawiszowe
  • Obsługa certyfikatów EV
  • Przyspieszenie szybkości działania i renderowania stron
  • Obsługa APNG 1.0
  • Nowy silnik ("futhark") ECMAScriptu 4 obsługujący JavaScript 1.5
  • Poprawienie działania XHR (AJAX)
  • Poszerzenie obsługi CSS3 (m.in. CSS Selectors, text-shadow) i SVG
  • Obsługa języka MathML
  • Poprawki związane z testem Acid3
  • Poprawienie obsługi IMAP
  • Poprawienie importu poczty z innych klientów pocztowych
  • Poprawienie indeksowania listów w kliencie poczty
  • Poprawienie dostępności dla osób niepełnosprawnych (obsługa czytników ekranowych)
  • Nowe narzędzie dla deweloperów – "Dragonfly"
  • Oparcie wersji linuksowej na bibliotece Qt4
  • wWrsje dla platform AMD64 (Linux, FreeBSD)
  • Inne poprawki bezpieczeństwa i stabilności
    Wydania poprawkowe: 9.51 i 9.52
9.60 8 października 2008 Presto 2.1.1
(+ Futhark)
  • Poprawki błędów i stabilności
  • Zmiany w kliencie pocztowym oraz czytniku kanałów
  • W Opera Link dodanie do user-agent string nazwy i wersji silnika renderującego ("Core Presto/2.1.1")
  • Rozszerzenia interfejsu
  • Poprawa działania wtyczki Flash dla Linuksa
  • Dodano popularnych chińskich dostawców poczty do mailproviders.xml
  • Wersje Unix na oparciu biblioteki Qt4 czasowo będą zawierać ją w binarnym kodzie (ang. static build)
    Wydania poprawkowe: 9.61 – 9.64
10.00 1 września 2009 Peregrine Presto 2.2
(+ Futhark)
  • Liczne poprawki i nowe możliwości w silniku renderującym
  • Częściowo zaliczony test Acid3 (pozostają tylko kwestie wydajności)
  • Poprawki w obsłudze poczty
  • Automatyczne pobieranie czcionek (web fonts)
  • Tworzenie wiadomości e-mail w formacie HTML
  • Sprawdzanie pisowni w czasie rzeczywistym (inline)
  • Automatyczne pobieranie uaktualnień
  • Dla Linuksów dodanie półprzezroczystości w widżetach[5][6]
  • Dodano funkcję Turbo[7]
  • Dodano system raportowania błędów krytycznych
  • Nowa domyślna skórka[8]
  • Dodano karty z podglądem[9]
  • Nowy, bardziej konfigurowalny interfejs
  • Zwiększenie obsługi standardów internetowych
    Wydanie poprawkowe: 10.01
10.10 23 listopada 2009
  • Dodano usługę Unite (załączone aplikacje: File Sharing, Fridge, Media Player, Messenger, Photo Sharing i Web Server)
  • Poprawa błędów w: interfejsie, silniku, IRC-u, kliencie e-mail oraz kliencie sieci BitTorrent.
    Wydanie poprawkowe: 10.11 (tylko Linux i FreeBSD)
10.50 Windows (10.50):
2 marca 2010

Mac (10.52):
27 kwietnia 2010
Evenes Presto 2.5
(+ Carakan)
  • Nowy silnik JavaScript "Carakan", który jest ponad 7 razy szybszy od Futharka z Opery 10.10
  • Nowa, trzykrotnie wydajniejsza biblioteka graficzna "Vega"
  • Usprawnienia obsługi CSS3, JavaScript, HTML5
  • Dodano prywatną kartę oraz prywatne okno, które pozwalają przeglądać Internet bez zapisywania historii, ciasteczek ani plików tymczasowych
  • Obsługa znacznika <video> (wolny kodek Theora[10])
  • Lepsze wsparcie dla Windows 7 oraz Macintosha
  • Usprawniony pasek adresu i wyszukiwanie
  • Domyślna skórka przeszła lekkie odświeżenie
  • Integracja z GNOME/KDE dla wersji uniksowych
  • Opera nie jest już zależna od bibliotek Qt
  • Możliwość uruchamianie widżetów jako samodzielnych aplikacji
  • Porzucono wsparcie dla Solarisa i Mac OS X Panthera.
    Wydania poprawkowe: 10.51 – 10.54. Wersje 10.50 i 10.51 wydane zostały tylko dla systemów Windows. Nie wydano wersji dla Linuksa i FreeBSD
10.60 1 lipca 2010 Presto 2.6
(+ Carakan)
  • Poprawa obsługi JavaScript, DOM i CSS
  • Poprawki interfejsu i SpeedDial
  • W systemie OS X usunięcie większości elementów interfejsu programistycznego Carbon na korzyść Cocoa
  • Dodano obsługę geolokacji aplikacji sieciowych w trybie offline
  • Dodano możliwość odtwarzania wideo w formacie WebM
    Wydania poprawkowe: 10.61 – 10.63
11.00 16 grudnia 2010 Kjevik Presto 2.7
(+ Carakan)
  • Wprowadzenie obsługi rozszerzeń
  • Nowy instalator (tylko dla Windows)
  • Wprowadzono grupowanie kart
  • Poprawa silnika Presto – poprawki obsługi JavaScript i CSS, synchronizacja blokowania zawartości
  • Optymalizacja obsługi SVG
  • Dodano graficzny podgląd gestów myszy
  • Unowocześnione pole adresu oraz inne poprawki bezpieczeństwa, stabilności, wyglądu i funkcjonalności
    Wydanie poprawkowe: 11.01
11.10 12 kwietnia 2011 Barracuda Presto 2.8
(+ Carakan)
  • Dodano obsługę wielu kolumn i gradientów CSS3
  • Dodano obsługę WebP
  • Zwiększono wydajność Opera Turbo (poprawiono jakość obrazków dzięki zastosowaniu formatu WebP)
  • Zmodyfikowano "szybkie wybieranie"
    Wydanie poprawkowe: 11.11
11.50 28 czerwca 2011 Swordfish Presto 2.9
(+ Carakan)
  • Wprowadzenie Opera Next (możliwość instalowania wersji testowych (nawet pre-alpha) bez wpływu na główną instalację przeglądarki)
  • Synchronizacja haseł za pośrednictwem Opera Link
  • Możliwość instalowania rozszerzeń na stronie szybkiego wybierania i zmiana minimalnego powiększenia z 50% na 30%
  • Animacja przy dodawaniu i usuwaniu elementów strony szybkiego wybierania
  • Niewielkie zmiany skrótów klawiaturowych
  • Poprawki obsługi HTML 5, CSS, DOM i SVG
  • Zaktualizowana opcja 'Przedstawiaj się jako...' (do wyboru: Opera, Firefox, IE9)
  • Zaktualizowana wersja silnika Presto – 2.9
  • Nowa skórka oparta na projekcie "Featherweight"
    Wydania poprawkowe: 11.51 – 11.52
11.60 6 grudnia 2011 Tunny Presto 2.10
(+ Carakan)
  • Nowy parser HTML5 o nazwie "Ragnarök"
  • Udoskonalenie silnika JavaScript, Carakan
  • Pełne wsparcie dla ECMAScript 5.1
  • Udoskonalenie skórki "Featherweight" i dodanie na pasku adresu przycisk dodawania strony do Zakładek i Szybkiego Wybierania
  • Udoskonalenie Opera Mail (m.in.: nowy układ poczty, możliwość sortowania według wątków, daty, czy flagowania)
  • Radialne gradienty (CSS3), HTML5 Microdata
  • Dodano obsługę atrybutów <video> i <audio> (preload, buffered, seekable, muted)
  • Poprawiono obsługę połączeń SSL
    Wydania poprawkowe:

Windows i Linux: 11.61-11.62, 11.64
Mac OS X (Mac App Store): 11.61-11.65

12.00 14 czerwca 2012 Wahoo Presto 2.10
(+ Carakan)
  • Eksperymentalne wsparcie dla przyspieszenia sprzętowego i WebGL
  • Możliwość łatwego tworzenia motywów
  • Obsługa 64-bitowych procesorów, systemu wtyczek poza głównym procesem (ang. Out-Of-Process-Plugins)
  • Odwrócony interfejs dla języków arabskich (ang. Right-To-Left)
  • Większe wsparcie dla HTML5 (drag&drop, camera acces (getUserMedia), animacje CSS i wiele więcej)
  • Wsparcie dla systemu Do Not Track
  • Wprowadzenie strony opera:cpu mająca pokazywać użycie procesora przez konkretne części przeglądarki
    Wydania poprawkowe: 12.01 – 12.02
12.10 6 listopada 2012 Marlin Presto 2.12
(+ Carakan)
  • Poprawiono kompatybilność systemu operacyjnego
  • Dodano wsparcie protokołu SPDY, prefiksów CSS, profili ICC i Flexbox
  • Nowa implementacja zdarzeń klawiatury
  • Integracja z Centrum Powiadomień (ang. Notification Center) w Mac OS X 10.8 i ekranie Retina
  • Obsługa ekranu dotykowego w Windows 8
  • Wsparcie dla Clipboard i Fullscreen API
  • Poprawa stabilności
12.16 4 lipca 2013 Marlin Presto 2.12
(+ Carakan)
  • Poprawino stabilność i zabezpieczenia dodatków do przeglądarki
    Linux i Unix: 12.16 - ostatnie wydanie dla tych systemów
12.17 23 kwietnia 2014 Marlin Presto 2.12
(+ Carakan)
  • Poprawino stabilność i zabezpieczenia dodatków do przeglądarki
15.0 2 lipca 2013 Marlin Blink
  • Nowy silnik renderowania na podstawie Blink
  • Nowy interfejs użytkownika
  • Poprawiona kompatybilność stron internetowych
  • Wprowadzenie cichych aktualizacji
16.0 27 sierpnia 2013
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 29
  • Ulepszenia stabilności i bezpieczeństwa
  • Eksperymentalne funkcje testowe w opera:flags
17.0 8 października 2013
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 30
  • Ulepszenia stabilności i bezpieczeństwa
  • Dodano możliwość przypięcia kart
18.0 19 listopada 2013
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 31
  • Ulepszenia stabilności i bezpieczeństwa
  • Dodano wsparcie dla HTML5
  • Motywy z witryny addons.opera.com można zainstalować za pomocą Menedżera motywów
19.0 28 stycznia 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 32
  • Ulepszenia stabilności i bezpieczeństwa
  • Dodano możliwość przesyłania własnych zdjęć do tworzenia motywu przeglądarki
20.0 4 marca 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 33
  • Dodano możliwość przeciągania zakładek na Speed ​​Dial, aby stworzyć nowe wpisy
  • Dodano możliwość ręcznego dopasowania wysokość i szerokość Speed Dial
21.0 6 maja 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 34
  • Ulepszenia stabilności i bezpieczeństwa
22.0.1471 3 czerwca 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 35
  • Ulepszenia stabilności i bezpieczeństwa
  • Ulepszenia HiDPI
  • Nowe domyślne motywy
23.0.1522 22 lipca 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 36
24.0.1558 2 września 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 37
  • Dodano funkcję podglądu zawartości zakładki w momencie umieszczenia kursora myszy na zakładce
  • W systemie Windows ulepszony został chrome, aby lepiej odróżniał prywatne okna
25.0.1614 15 września 2014
  • Aktualizacja silnika Blink do wersji 38

Kompatybilność wydań[edytuj | edytuj kod]

Legenda:
starsza wersja aktualna wersja
System operacyjny Numer wersji
Windows Windows XP do Windows 8.1 23.0
Windows 2000 12.02
Windows 9x and Windows NT 4.0 10.63
Windows 3.1x 3.62
OS X 10.610.9 23.0
10.5 12.16
10.4 11.10
10.410.5 (PowerPC) 10.63
10.3 10.10
10.2 8.54
10.010.1 7.54u2
Mac OS v9 7.54u2
v8 6.03
Linux 12.6
FreeBSD 12.6
Solaris 10.11
OS/2 i eComStation 5.12
QNX 5.2.1 (stabilna)
6.01 (beta)
BeOS 3.62

Testowe wersje Opery[edytuj | edytuj kod]

Tygodniówki (weekly builds)[edytuj | edytuj kod]

W ramach zespołu Opera Desktop Team publikowane były testowe wersje programu zwane potocznie tygodniówkami (ang. weekly builds, pol. kompilacja tygodniowa)[11]. Tygodniówki zwyczajowo były publikowane w piątki. W roku 2008 przestały być tygodniówkami w znaczeniu kalendarzowym i przeszły na nieregularny cykl wydań. Tygodniówki Opery są przeznaczone dla zaawansowanych i oddanych użytkowników, którzy nie obawiają się niestabilności programu, systemu, czy utraty danych[12].

Pierwsza tygodniówka została udostępniona 13 lutego 2006 dla systemów Windows (build 8219) oraz Mac (build 3224)[13]. 17 lutego 2006 wydana została pierwsza tygodniówka dla systemów UNIX (build 1656)[14].

Począwszy od wersji 11.50 wersje testowe Opery są wydawane pod nazwą Opera Next, co ma zwracać uwagę na fakt, że są one wersjami rozwojowymi i mogą zawierać dotąd niezdiagnozowane błędy. Wydania takie różnią się od głównej wersji przeglądarki nazwą oraz ikonką (srebrna). Szczegóły dotyczące cyklów wydawniczych są dostępne na witrynie producenta.

Wersje eksperymentalne (experimental builds)[edytuj | edytuj kod]

W ramach Opera Labs oraz przy wsparciu Dev.Opera publikowane były tzw. wersje eksperymentalne (experimental builds). Służyły do prezentowania i testowania najnowszych technologii przed ich implementacją w głównej gałęzi programu. Pojawiały się bardzo nieregularnie, w dodatku nie posiadały też najnowszych rozwiązań wprowadzonych do głównej gałęzi rozwoju.

Cechy i komponenty[edytuj | edytuj kod]

Przeglądanie w kartach[edytuj | edytuj kod]

Opera obsługuje przeglądanie stron w kartach. Oznacza to, że strony mogą być otwierane w jednym oknie przeglądarki jako odrębne karty (ang. tabs, tłumaczone czasem niepoprawnie na język polski jako zakładki).

Dodatkową funkcją jest pokazywanie miniatury strony załadowanej w danej karcie, gdy kursor myszy znajduje się na nagłówku karty.

Aby odzyskać zamkniętą kartę, kliknij ikonę „Zamknięte karty” dostępną po prawej stronie paska kart i wybierz kartę. Nie można odzyskać zamkniętych kart prywatnych.

Gesty myszy[edytuj | edytuj kod]

Podstawowe gesty w Operze
Opera back mouse gesture.svg Wstecz: przytrzymaj prawy przycisk myszy i przejedź w lewo
Opera forward mouse gesture.svg Dalej: przytrzymaj prawy przycisk myszy i przejedź w prawo
Opera new tab mouse gesture.svg Nowa karta: przytrzymaj prawy przycisk myszy i przejedź w dół
Information icon.svg Osobny artykuł: Gesty myszy.

Opera posiada wbudowaną obsługę gestów myszy[15]. Gesty myszy umożliwiają wykonanie takich czynności jak otworzenie nowej karty, cofnięcie do poprzedniej strony, czy przejście do następnej za pomocą określonego ruchu myszą.

Menedżer pobierania plików[edytuj | edytuj kod]

Wbudowany menedżer pobierania plików pozwala na podstawowe operacje, takie jak zatrzymanie i wznowienie pobierania, ponowne pobieranie, podstawowe opcje zarządzania ściągniętymi plikami (np. uruchomienie, czy też otwarcie folderu z plikiem). Pobierane pliki są pamiętane w historii pobierania.

Blokowanie wyskakujących okienek[edytuj | edytuj kod]

W zależności od ustawionego trybu pracy Opera może blokować wyskakujące okienka, zawierające najczęściej reklamy. Domyślnie blokowane są wszystkie niechciane wyskakujące okna, lecz w opcjach można ustawić, by Opera blokowała wszystkie wyskakujące okienka, lub jedynie te, które nie zostały otwarte w wyniku akcji podjętej przez użytkownika (np. kliknięcie na link). Można również wyłączyć zupełnie tę blokadę.

W razie potrzeby, zablokowane wyskakujące okna mogą być otwarte przez użytkownika. W celu otwarcia zablokowanego wyskakującego okna należy wybrać odpowiednią opcje dostępną w rozwijanym menu ikony (przycisku) kosza.

Klient poczty Opera Mail[edytuj | edytuj kod]

Opera posiadała wbudowanego klienta poczty e-mail i grup dyskusyjnych, znanego pod nazwą Opera Mail (do wersji 7.50 nosił nazwę M2)[16].

Od rozpoczęcia wydawania Opery bazującej na silniku Blink, komponent pocztowy został usunięty z Opery (wcześniej nie był udostępniany poza przeglądarką). Obecnie Opera Mail jest wydawana jako osobny program, dostępny dla systemów Mac OS oraz Windows.

Information icon.svg Osobny artykuł: Opera Mail.

Rozszerzenia[edytuj | edytuj kod]

Od wersji 11 Opera obsługuje rozszerzenia[17]. Można dzięki nim m.in. używać kalkulatora, kalendarza, przyciemniać elementy strony oprócz Flasha (głównie działa na serwisach z przesyłanymi filmami użytkowników takich jak YouTube, czy Dailymotion).

W wersji 11.50 pojawiły się rozszerzenia strony szybkiego wybierania, dzięki którym możemy być informowani wizualnie o pogodzie, kursie walut, czy wiadomościach z świata.

Wersja 12.10 wprowadziła możliwość dodania przez rozszerzenie pozycji do menu kontekstowego oraz interakcję rozszerzeń z CSS i JavaScript.

Szybkie wybieranie[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od wersji 9.20 otwartej nowej karty przeglądarki powoduje wyświetlenie karty tzw. "szybkiego wybierania". Pozwala na szybkie dodawanie ulubionych stron w polach (9 pól 3x3) gdzie pojawiają się miniatury stron. W wersji 10 dodano możliwość konfiguracji. Od tej wersji można było ustawić dowolnie od 4 (2x2) do 25 (5x5) pól oraz ustawić obraz jako tło.

Od wersji 11.10 zmodyfikowano ekran szybkiego wybierania dodając możliwość dodania nieograniczonej ilości zakładek, zwiększenia liczby kolumn oraz umożliwienie powiększenia/pomniejszenia zakładek[18].

W wersji 11.50 można tworzyć rozszerzenia funkcji "szybkiego wybierania" (ang. Speed Dial Extensions), w tej wersji wprowadzono również drobne poprawki do tej funkcji – pojawiła się możliwość zmniejszenia zakładek do 30%, podczas gdy w wersji 11.10 można było je zmniejszyć najwyżej do 50% standardowego pola.

Pozycja Opery na rynku przeglądarek[edytuj | edytuj kod]

Rynek przeglądarek internetowych w ujęciu globalnym[edytuj | edytuj kod]

Rynek alternatywnych przeglądarek internetowych

Usage share of alternative web browsers (Source StatCounter).svg

Udział w światowym rynku przeglądarek alternatywnych względem IE, 07.2008–02.2013[19].
Legenda (stan z 23.02.2013)

     Firefox – 21,32%

     Chrome – 37,05%

     Safari – 8,56%

     Opera – 1,22%

     różne, mobilne – 14,3%

Pozostałe 29,91% należy do Internet Explorera.

Użycie Opery w skali globalnej jest szacowane w przedziale od 1,03% (Stat Counter)[20] do 1,58% (Net Applications) według danych z czerwca 2013. W Europie przedział waha się między 2,12% (StatCounter)[21] a 1,58% (Market Share)[22] dla danych z czerwca 2013. Najwięcej użytkowników korzysta z niej w krajach byłego Związku Radzieckiego, w zależności od państwa i rankingu od 20% do ponad 50%[23]. Opera posiada bardzo słabe wyniki w USA, ok. 0,57% (Stat Counter)[24].

Od czasu pierwszego publicznego wydania w 1996, Opera zdawała się ustępować pod względem liczby użytkowników konkurentom, takim jak Internet Explorer, czy Firefox. Większe sukcesy odnosi na rynku przeglądarek mobilnych, dostępnych na telefonach komórkowych i tabletach.

Rynek przeglądarek internetowych na świecie[edytuj | edytuj kod]

Użycie przeglądarek na świecie z StatCounter (stan na lipiec 2013)[25]:

  1. Google Chrome – 43,12%
  2. Internet Explorer – 24,53%
  3. Firefox – 20,09%
  4. Safari – 8,59%
  5. Opera – 1,10%

Rynek przeglądarek internetowych w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Użycie przeglądarek w Polsce z Ranking.pl (stan na okres 29 lipca – 4 sierpnia 2013) [26]:

  1. Firefox – 40,63%
  2. Chrome – 28,52%
  3. Internet Explorer – 16,11%
  4. Opera – 5,92%
  5. Safari – 0,76%
  6. Opera Mini – 0,79%
  7. Opera Mobile – 0,19%

Użycie różnych wersji Opery z Ranking.pl (stan na okres 29 lipca – 4 sierpnia 2013) [27]:

  1. Opera 15.0 – 7,32%
  2. Opera 12.5 – 0,22%
  3. Opera 12.1 – 82,75%
  4. Opera 12.0 – 4,11%
  5. Opera 11.6 – 2,36%
  6. Opera 11.5 – 0,74%
  7. Opera 11.1 – 0,37%
  8. Opera 11.0 – 0,57%
  9. Opera 10.6 – 0,38%
  10. Opera 9.6 – 0,27%

Dostępne platformy sprzętowe i systemowe[edytuj | edytuj kod]

Opera jest aplikacją wieloplatformową, dostępną na różne platformy sprzętowe i systemy operacyjne. Wieloplatformowość aplikacji uzyskano poprzez napisanie jej kodu w C++. Opera Mini oparta jest na Javie, chociaż istnieją również wersje napisane w C[28].

Opera dla komputerów osobistych[edytuj | edytuj kod]

Wikibooks-logo.svg
Zobacz publikację na Wikibooks:
Ubuntu/Przeglądarka Opera

Dla komputerów osobistych dostępne są wersje Opery dla BeOS, FreeBSD (i386 i AMD64), MS Windows, IBM OS/2, Linux (x86-64, PowerPC, i386), Macintosh (Mac OS 9 i OS X), Sun Solaris (Sparc/Intel), QNX. Faktycznie rozwijanymi są jednak jedynie wersje na MS Windows i Mac OS X.

Platforma Ostatnia stabilna wersja[29][30]
MS Windows Windows 2000 i nowsze
Windows 95 i nowsze
Windows 3.x
15.0
10.63
3.62
OS X i Mac OS OS X od 10.5 Leopard
OS X do 10.4 Tiger
Mac OS X do 10.3 Panther
Mac OS X do 10.2 Jaguar
Mac OS X do 10.1 Puma i Mac OS 9
Mac OS 8
15.0
11.11
10.10
8.54
7.54u2
6.03
Unix Linux
FreeBSD
Solaris
12.16
11.52
10.11
QNX QNX 6.2 5.2.1
OS/2 5.12
BeOS 3.62

Dodatkowo publikowane są też wersje weekly i experimental wdrażające ostatnie ulepszenia lub oprogramowanie w wersjach wstępnych przeznaczone dla zaawansowanych użytkowników (zobacz więcej w oddzielnych sekcjach: Tygodniówki (weekly builds) oraz Eksperymenty (experimental builds).

Opera dla urządzeń mobilnych[edytuj | edytuj kod]

W odrębnych wersjach, Opera jest dostępna również dla urządzeń przenośnych. Na każdym z systemów Opera zapewnia ten sam silnik renderujący kod HTML, w przypadku urządzeń małoekranowych (palmtop, GSM) wzbogacony o mechanizm zwany small screen rendering, który pozwala oglądać szerokokątne i wzbogacone w grafiki strony internetowe na wyświetlaczach uboższych i mniejszych niż ekrany komputerowe.

Opera dla telefonów komórkowych

W wersji dla telefonów komórkowych Opera dostępna jest w dwóch bezpłatnych wersjach: Opera Mobile dla urządzeń z systemem Symbian, Windows Mobile lub Android[31] , oraz Opera Mini dla urządzeń z systemem Android, Apple iOS oraz dla każdego telefonu komórkowego z zainstalowanym klientem Java opartym na CLDC.

Platforma Ostatnia stabilna wersja[29]
Telefony GSM, Tablet i PDA Opera Mobile
Windows Mobile w wer. 5, 6 i 2003
dla Smartphone i Pocket PC
10.0
Windows Phone 7 12.0
Symbian S60
Symbian UIQ (preinstalowana)
11.1
6.31
Linux w oparciu o Qt Extended i inne 7.52
Android od 1.6 12.0
Opera Mini w oparciu o CLDC
Java ME - Dotykowe telefony

Java ME - Zwykłe telefony

8

4

Opera dla innych urządzeń przenośnych

Poza mobilnymi telefonami komórkowymi Opera dostępna jest dla innych urządzeń posiadających dostęp do Internetu. Oprócz SDK w wersji klasycznej, Opera dostępna jest również jako odpłatne: Nintendo DS Browser przeznaczona dla konsoli Nintendo DS Lite (z rozszerzeniem pamięci w formie Kartridża) oraz jako Internet Channel – przeglądarka dla konsoli Nintendo Wii.

Platforma Ostatnia stabilna wersja
Konsole
gier wideo
jako Nintendo DS Browser dla Nintendo DS 8.50
jako Internet Channel dla Nintendo Wii 9.10
Przenośne
odtwarzacze
multimedialne
Archos 604 WiFi, 704 WiFi, 605 WiFi
Archos PMA400
Telewizja interaktywna NDS MediaHighway Advanced (Pilottime)
Mood Box
cyfrowe ramki
na zdjęcia
[32]
Sony VGF-CP1 w fazie wdrażania
Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Wspierane standardy[edytuj | edytuj kod]

Opera była jedną z pierwszych przeglądarek internetowych wspierających kaskadowe arkusze stylów (CSS)[33]. Od wersji 9.0, również jako jedna z pierwszych, Opera przechodzi test ACID2, sprawdzający zgodność przeglądarki z standardami internetowymi wyznaczonymi przez W3C[34].

Standardy aktualnie wspierane przez Operę[35]:

  • HTML i XHTML:
    • HTML 4.01,
    • XHTML 1.0,
    • XHTML 1.1,
    • HTML 5 w wersji roboczej,
    • Web Forms 2.0,
    • XHTML Basic,
    • OMA XHTML Mobile Profile,
    • XHTML+Voice (X+V),
    • WML 1.3 i 2.0;
  • XML:
    • XSLT, XPath, XSL-FO,
    • XML ID,
    • XML namespaces,
    • XML Events,
    • XML SVG,
    • XML+CSS;
  • MathML;
  • CSS:
    • CSS 1,
    • CSS 2,
    • CSS 2.1,
    • CSS 3 (stopniowo wprowadzane),
    • CSS Mobile profile,
    • WAP CSS;
  • WAI-ARIA;
  • Widgets 1.0 (zgłoszone przez Opera Software i rozpatrywane przez W3C);
  • ECMAScript:
    • ECMA-262 2 oraz 3,
    • ECMAScript 3.x oraz 4 (opracowywane);
  • DOM:
    • DOM 2 Core,
    • DOM 2 HTML,
    • DOM 2 Events,
    • DOM 2 Style,
    • DOM 2 Range,
    • DOM 2 Traversal,
    • DOM 3 Element Traversal (w opracowaniu),
    • DOM 3 Load and Save,
    • DOM 3 XPath,
    • DOM SVG,
    • <canvas> (w opracowaniu);
  • Unicode;
  • Formaty graficzne:

Lokalizacje i wsparcie techniczne[edytuj | edytuj kod]

Dostępne są następujące wersje językowe dla Opery 12.x[36]: angielska (UK, US), białoruska, bułgarska, chińska (uproszczona i tradycyjna), czeska, chorwacka, duńska, estońska, fińska, francuska (tradycyjna, kanadyjska), fryzyjska, grecka, gruzińska, hindi, hiszpańska (tradycyjna, latynoamerykańska), indonezyjska, japońska, koreańska, litewska, macedońska, niderlandzka, niemiecka, norweska (nynorsk, bokmål), polska, portugalska (tradycyjna, brazylijska), rosyjska, rumuńska, serbska, słowacka, szwedzka, tamilska, telugu, turecka, ukraińska, węgierska, włoska i szkocka.

Zarówno treść licencji użytkownika końcowego (EULA) dotycząca Opery 12.x, jak i polityka prywatności Opera Software ASA[37] dostępne są jedynie w języku angielskim.

Wsparcie techniczne[edytuj | edytuj kod]

Opera Software ASA udostępnia pomoc i dokumentację techniczną - można ją znaleźć w witrynie http://www.opera.com/support/. Można tam raportować błędy, znaleźć wspomnianą pomoc i dokumentację oraz nowości w poszczególnych produktach Opery dla poszczególnych systemów operacyjnych.

Opera a inne firmy[edytuj | edytuj kod]

W październiku 2001 roku krótko po premierze Internet Explorera 6 i Windows XP, wchodząc spod Opery na stronę MSN niewiele można było zobaczyć: strony zostały zmienione i wysyłały inny kod różnym przeglądarkom. Microsoft tłumaczył to faktem iż przeglądarki inne niż Netscape 6 i IE 6 nie obsługują XHTML. Opera zareagowała na to informacją prasową w technologii XHTML, której nie można było wyświetlić używając IE 6 z powodu braku poprawnej obsługi XHTML (w Operze informacja była czytelna).

W lutym 2003 pracownik Opera Software zauważył, że MSN wysyła inne style użytkownikom Opery i Internet Explorera. Najpopularniejsze przeglądarki Internet Explorer i Netscape otrzymywały style zrobione specjalnie dla nich. Opera otrzymywała stary plik stylów działający tylko z błędną wersją Netscape'a. Poprawna obsługa stylów w Operze powodowała złe wyświetlanie strony.

Kod, na który zrzucono winę, to "poprawka" do starego błędu w Netscapie.

ul {list-style-position: outside; margin: -2px 0px 0px -30px;}

Testy wykazały, iż Opera otrzymuje błędny kod jedynie przy włączonej opcji "Identyfikuj jako Opera". W każdym innym przypadku (np. użycie słowa oprah zamiast opera) MSN wysyłał właściwy plik stylów. Według autorów Opery było to zrobione celowo. Microsoft poprawił strony i zrzucił winę na błąd przy programowaniu serwisu. Informacja dostała się do prasy, została stworzona specjalna wersja Opery pod nazwą "Bork" która "tłumaczyła" stronę www.msn.com na język szwedzkiego kucharza z Muppet Show.

Opera w wersji na silniku Presto miała także problemy z poprawnym i w pełni funkcjonalnym wyświetlaniem stron Google. Od czerwca 2010 r, Opera nie wyświetlała wybieralnego tła na stronie głównej wyszukiwarki. Podobnie jak w czasie zatargu z Microsoftem wystarczy zmienić identyfikację przeglądarki, a Opera wyświetla całość poprawnie. Podobnie jest z innymi usługami Google.

Przypisy

  1. Feel Free: Opera Eliminates Ad Banner and Licensing Fee (ang.). Opera press releases, 20-09-2005. [dostęp 31-12-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-26)].
  2. Opera Next 15 Released! - Opera Desktop Team
  3. About Opera (ang.). Opera Software. [dostęp 30-06-2008].
  4. Opera Changelogs: All platforms (ang.). Opera Software. [dostęp 30-06-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-29)].
  5. Adam Minchinton: Peregrine takes flight... Opera 10.0 Alpha 1 is here! (ang.). Opera Desktop Team, 03-12-2008. [dostęp 31-12-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-11)].
  6. Opera 10 alpha – Showcasing our new Opera Presto 2.2 rendering engine (ang.). Opera Software ASA. [dostęp 31-12-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-09)].
  7. Opera Turbo (ang.). Opera Software ASA. [dostęp 13-03-2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-10)].
  8. Opera new skin (ang.). Opera Software ASA. [dostęp 27-05-2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-17)].
  9. Opera Beta 1 (ang.). Opera Software ASA. [dostęp 03-06-2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-11)].
  10. (re-)introducing video (ang.). Opera Core Concers. [dostęp 01-01-2010]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-29)].
  11. Opera Desktop Team blog (ang.), zobacz też: Opera Mac Team blog (ang.). [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-13)]..
  12. Johan Borg: Welcome to the Desktop Team (ang.). Opera Desktop Team, 1,-02-2006. [dostęp 21-09-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-11)].
  13. Trond Hansen: First Weekly Builds (ang.). Opera Desktop Team, 13-02-2006. [dostęp 21-09-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-17)].
  14. Petter Nilsen: New weekly build (ang.). Opera Desktop Team, 17-02-2006. [dostęp 21-09-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-10)].
  15. Evan Hansen: Building a better computer mouse (ang.). 2 października 2002. [dostęp 2008-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-12)].
  16. What is M2? – Opera Knowledge Base. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-07)].
  17. Choose Opera – Opera 11 will have Extensions. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-17)].
  18. Cezary Kułakowski: Barracuda gets some teeth. blog Opera Desktop Team, 24 lutego 2011. [dostęp 21 sierpnia 2011]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-14)].
  19. (ang.) StatCounter, „Browser (monthly)” oraz „Mobile vs Desktop (monthly)”
  20. Użycie Opery w skali światowej (stan na czerwiec 2013)
  21. Użycie Opery w Europie według StatCounter (dane z czerwca 2013)
  22. Użycie Opery w Europie według Market Share (dane z czerwca 2013)
  23. David Storey – A look at desktop market share, CIS edition. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-10)].
  24. Top 5 Browsers in United States from 5 Oct to 3 Nov 10 (ang.). [dostęp 4 listopada 2010]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-13)].
  25. Użycie przeglądarek na świecie (stan na lipiec 2013) (ang.). StatCounter.
  26. Ranking.pl (stan na okres 29 lipca – 4 sierpnia 2013) (pol.).
  27. Ranking.pl (stan na okres 29 lipca – 4 sierpnia 2013) (pol.).
  28. Adam Golański, Marcin Kwiecień: Sieć jest jedna. Wywiad z Jonem S. von Tetzchnerem, szefem Opera Software (pol.). Webhosting.pl, 27-06-2008. [dostęp 2008-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-07-20)].
  29. 29,0 29,1 FTP Opera.com. Opera Software [dostęp 2008-06-30]
  30. Opera versions for separate operating system (ang.). Opera Software. [dostęp 21-09-2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-26)].
  31. Aplikacje Android w Google Play (pol.). [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-13)].
  32. Sony selects Opera 9.5 SDK for Devices to power its new digital photo frame (ang.). Opera press releases, 8-05-2008. [dostęp 2008-06-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-13)].
  33. Eric Meyer: CSS: If not now, when? (ang.). Czerwiec 1999. [dostęp 05-12-2007]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-03)].
  34. Raquedan, Kreisler C.: Opera now passes the Acid2 Test (ang.). W: Standard Web Standards [on-line]. 13-03-2006. [dostęp 04-12-2007]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-13)].
  35. Web Specifications Supported in Opera 9 (ang.). Opera Software. [dostęp 31-12-2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-04)].
  36. Opera browser language files (ang.). Opera Software ASA. [dostęp 21-09-2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-28)].
  37. Opera Software Privacy Statement (ang.). [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-06)].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]