Operacja łużycka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Operacja luzycka.png
Pomnik radzieckich i polskich ofiar bitwy pod Budziszynem

Operacja łużycka (ros. Шпремберг-Торгауская операция) – część operacji berlińskiej przeprowadzonej w drugiej połowie kwietnia 1945 roku na froncie wschodnim II wojny światowej.

Celem operacji wykonywanej przez oddziały 1 Frontu Ukraińskiego (1 FU) było rozbicie sił niemieckich na południe od Berlina i rezerw operacyjnych w rejonie Cottbus (Chociebuż) na Łużycach oraz odcięcie sił w Berlinie od zgrupowania na południu od Berlina, a także izolowanie głównych sił Grupy Armii "Centrum". Nie później niż 12 – 14 dnia operacji wyjśie na rubież Beelitz – Wittenberg i dalej wzdłuż Łaby do Drezna, osiągnięcie kontaktu z wojskami amerykańskim na Łabie. Tym samym zabezpieczenie uderzenia 1 Frontu Białoruskiego (1 FB)[1]. W tym celu planowano przełamać obronę niemiecką dwoma uderzeniami, siłami pięciu armii ogólnowojskowych, dwóch armii pancernych, jednej armii lotniczej. Zamierzano forsować Nysę pomiędzy Forst i Mużaków i nacierając w kierunku Chociebuża osiągnąć Łabę pomiędzy Wittenbergą i Dreznem. Do wykonania zadania wyznaczono radzieckie 5 Armię Gwardii oraz 13 Armię, 2 Armię Wojska Polskiego i 52 Armię.

16 kwietnia wojska 1 FU sforsowały Nysę i przełamały główny pas obrony niemieckiej. 17 kwietnia, po wprowadzeniu grup szybkich Frontu – (3 i 4 Armii Pancernych Gwardii), przełamały one pas drugi obrony, sforsowały z marszu Szprewę i bez większych przeszkód szly na Berlin. 19 kwietnia opanowały kolejną rubież obrony w rejonie Spremberg i przeszły do pościgu[2]. Armie ogólnowojskowe szykowały się do likwidacji okrążonych wojsk pod Sprembergiem. Związki operacyjne lewego skrzydła 1 FU (2 AWP, 52 Armia sowiecka) 19 kwietnia przełamały obronę niemiecką na Nysie Łużyckiej odpierały w rej. Nesky[3] przeciwuderzenie sił dywizji pancernych i dywizji piechoty z trudem posuwały się na zachód[4]. 20 kwietnia wieczorem 3 i 4 Armia Pancerna Gwardii przerwały zewnętrzny pas obrony Berlina[4][2] i odcięły niemiecką GA "Centrum" od GA "Wisła". 23 kwietnia 3 Armia Pancerna szykowała się do szturmu i forsowania kanału Tetlow (szer 40-50 m. wybetonowane ściany, na brzegach ufortyfikowane domy, okopane czołgi i działa pancerne).

24 kwietnia wojska 1 FU (28 Armia) i 1 FB (33 Armia) wyszły nad brzeg kanału Tetlow i dokonały całkowitej izolacji 9 Armii niemieckiej, broniącej się na zachód o Frankfurtu i Gubina[2]. Dalej wojska tych frontów w walkach spotkały się i rozcięły zgrupowanie niemieckie, w rezultacie czego 9 Armia niemiecka i część sił 4 Armii niemieckiej zostały odcięte od zgrupowania berlińskiego. 24 kwietnia dowództwo niemieckie dla ratowania sytuacji w Berlinie, nakazał 12 Armii przystąpienie do deblokowania od południa Berlina z rejony od Brandenburga. 12 Armia niemiecka podjęła ataki na 5 Korpus Zmechanizowanego 4 Armii Pancernej Gwardii i jednostek 13 Armii. W tym kierunku miało nacierać też zgrupowanie frankfurcko-gubińskie. Groziło to wyjściem na tyły frontu poważnych sił niemieckich. Wzmogło również natarcie zgrupowanie niemieckie nacierające z rej. Budziszyna, zostało jednak blokowane siłami 2 AWP, 52 Armii i 5 Armii Gwardii[4].

25 wojska 1 FU (4 APanc Gwardii) i 1 FB (47 Armia) spotkały sie w rejonie Ketzin i zamknęły pierścień okrążenia na zachód od Berlina. W okrążeniu znalazło się ok. 200 tys. żołnierzy niemieckich i ok 200 tys. w Berlinie[1].

Udział 2 Armii WP w operacji łużyckiej można podzielić na cztery etapy. W dniach 16-19 kwietnia przełamywano obronę wroga; w drugim etapie, 20-22 kwietnia prowadzono pościg; w trzecim, 23-27 nazywanym bitwą budziszyńską odpierano niemieckie przeciwuderzenia; w czwartym 28 kwietnia – 4 maja armia przeszła do obrony.

25 kwietnia o godz. 13.30 w pasie działania 5 Armii Gwardii w rejonie w rejonie Strehla k. Riese na Łabie jednostki 58 Dywizji Gwardii spotkały się z oddziałem rozpoznawczym amerykańskiej 69 Dywizji Piechoty 1 Armii. W tym samym dniu w rejonie Torgau doszło do kontaktu żołnierzy 173 pułku piechoty Gwardii tejże 58 Dywizji Piechoty Gwardii spotkał się z drugim pododdziałem rozpoznawczym amerykańskiej 69 Dywizji Piechoty 1 Armii[1].

W rejonie Budziszyna w dniach 21 – 26 kwietnia doszło do głównego starcia pomiędzy oddziałami 1. Frontu Ukraińskiego i niemieckiej 4 Armii Pancernej i 17 Armii, tzw. bitwy pod Budziszynem. Po przerzuceniu na kierunek budziszyński 5 Armii Gwardii udało się opanować sytuację i na początku maja ustabilizowano front wzdłuż linii na płn. od Drezna – Budziszyn – Niesky[3].

Od 26 kwietnia toczyły się walki przeciwko 12 Armii niemieckiej o obu okrążonym zgrupowaniom[4][2]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija. T-3. s. 723.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Jerzy Bordziłowski [red.]: Mała encyklopedia wojskowa. Tom 1. s. 138-139.
  3. 3,0 3,1 Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim. s. 177 – 179.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Kazimierz Sobczak: Encyklopedia II wojny swiatowej. s. 63.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Bordziłowski [red.]: Mała encyklopedia wojskowa. Tom 1. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967, s. 135-139.
  • Kazimierz Sobczak [red.]: Encyklopedia II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 62-65.
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija. T – 3. Moskwa: Sowietskaja Encykłopedija, 1970..