Operacja Dunaj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy operacji wojskowej. Zobacz też: Operacja Dunaj – film polsko-czeski.
Operacja Dunaj
Zimna wojna
Czas 20 sierpnia20 września 1968
Miejsce Czechosłowacja
Terytorium Europa Środkowa
Wynik protokół moskiewski, radziecka obecność wojskowa w Czechosłowacji do 1991 roku
Strony konfliktu
Układ Warszawski
 ZSRR
 Polska
 Bułgaria
 Węgry
 NRD
 Czechosłowacka Republika Socjalistyczna
Dowódcy
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Leonid Breżniew
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Iwan Pawłowski
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Konstantin Prowałow
Polska Rzeczpospolita Ludowa Wojciech Jaruzelski
Polska Rzeczpospolita Ludowa Florian Siwicki
Czechosłowacka Republika Socjalistyczna Alexander Dubček
Czechosłowacka Republika Socjalistyczna Ludvík Svoboda
Czechosłowacka Republika Socjalistyczna Martin Dzúr
Siły
200 tys. – 500 tys. żołnierzy nieznane
Straty
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 12 zabitych, 25 rannych
Węgierska Republika Ludowa (1949-1989) 4 zabitych
Ludowa Republika Bułgarii 2 zabitych
72–108 zabitych
około 800 rannych
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Operacja Dunaj – kryptonim, jaki nadano interwencji członków Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, rozpoczętej 20 sierpnia 1968 roku o godz. 23:00. Uważana jest za największą operację wojskową w historii Europy po II wojnie światowej.

Siły zbrojne państw Układu Warszawskiego dokonały inwazji na Czechosłowacką Republikę Socjalistyczną w celu zatrzymania politycznych reform liberalizacji Praskiej wiosny kierowanej przez Alexandra Dubčeka. W operacji wzięło udział od 175 tys. do 500 tys. żołnierzy Związku Radzieckiego, Bułgarii, NRD, Węgier i Polski. Operacja skutecznie zatrzymała reformy liberalizacji i wzmocniła władzę Komunistycznej Partii Czechosłowacji. Polityka zagraniczna ZSRR w tym czasie była znana jako Doktryna Breżniewa.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Przemiany polityczne w Czechosłowacji, zapoczątkowane w styczniu 1968 roku spowodowały falę niezadowolenia wśród władz państw socjalistycznych, zwłaszcza ZSRR. Przywódcy europejskich partii komunistycznych obawiali się rewolucji czechosłowackiej, która mogłaby negatywnie oddziaływać na inne społeczeństwa państw demokracji ludowej. Wybrany 4 stycznia 1968 roku I sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Czechosłowacji (KSČ) Alexander Dubček zapowiedział głębokie reformy społeczne i gospodarcze, uniezależniające państwo od politycznej podległości ZSRR (budowa „socjalizmu z ludzką twarzą”). Tak zwana „Praska wiosna” dla I sekretarza KC KPZR Leonida Breżniewa miała charakter kontrrewolucji, której natychmiast należało zapobiec. Duże naciski na jej stłumienie wywierali także przywódcy PRL Władysław Gomułka oraz NRD Walter Ulbricht, którzy obawiali się, że po wyjściu Czechosłowacji z Układu Warszawskiego RFN może zakwestionować powojenny układ granic[1].

Dwustronne rozmowy radziecko-czechosłowackie nie przyniosły spodziewanych efektów. 17 sierpnia w Moskwie podjęto decyzję o interwencji wojsk Układu Warszawskiego na terenie CSRS. 21 sierpnia Minister Obrony Narodowej CSRS wydał zakaz użycia broni wobec wojsk interwencyjnych. Prezydent Czechosłowacji Ludvík Svoboda nakazał uczynić wszystko, co pomogłoby zapobiec rozlewowi krwi.

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Generalną próbą gotowości sił Układu Warszawskiego, zintegrowania wojsk i sztabów oraz zapoznania z terenem operacji, było ćwiczenie frontowo-sztabowe „Szumawa”. Początkowo w manewrach miały brać udział jedynie jednostki Armii Radzieckiej i Czechosłowackiej Armii Ludowej. Naciski ze strony Kremla na stronę czechosłowacką sprawiły, że w ćwiczeniach „Szumawa” wzięły udział jednostki ludowego Wojska Polskiego i Węgierskiej Armii Ludowej. Ćwiczenia „Szumawa” trwały od 18 czerwca do 2 lipca 1968 roku.

W maju rozpoczęto przegrupowania wojsk przeznaczonych do interwencji, m.in. z rejonu Lwowa przeniesiono 24. Gwardyjską Dywizję Strzelców Zmotoryzowanych, rozmieszczoną później w rejonie Cieszyna, Bielska-Białej i Pszczyny. Jednocześnie trwały prace sztabowe nad przebiegiem interwencji. Przygotowane do operacji wojska ZSRR, NRD, Polski, Węgier i Bułgarii[2] skoncentrowane w pobliżu granic z Czechosłowacją rozpoczęły także manewry „Pochmurne lato 68”, mające przejść w końcu lipca w operację „Dunaj”, czyli inwazję na Czechosłowację. Sztab wojsk interwencyjnych rozmieszczono w Legnicy. Dowódcą został marszałek radziecki Iwan Jakubowski.

Organizacja jednostek wojskowych podczas interwencji[edytuj | edytuj kod]

W pierwszym rzucie wojska inwazyjne liczyły 250 tys. żołnierzy, 4200 czołgów. Po drugim rzucie liczba ta wzrosła do 450 tys. żołnierzy i 6500 czołgów. Polski kontyngent liczył 24 tys. oficerów i żołnierzy, 647 czołgów, 566 transporterów, 191 dział i moździerzy, 84 dział przeciwpancernych, 96 dział przeciwlotniczych, 4798 samochodów i 36 śmigłowce (była to największa powojenna operacja wojskowa sił LWP, aż do Grudnia 1970)[3].

Grupa Armii „Północ”, dowodzona przez gen. armii Iwana Pawłowskiego (sztab w Legnicy), mająca wkroczyć z terenu NRD i Polski, opanowując północne i zachodnie Czechy, zwłaszcza trójkąt Karlowe Wary-Pilzno-Czeskie Budziejowice.

Grupa Armii „Południe”, dowodzona przez gen. płk. Konstantina Prowałowa (sztab w Mátyásföld koło Budapesztu) mająca wkroczyć z Węgier, NRD i Ukrainy Zakarpackiej, zajmując Słowację oraz południowo-środkowe Czechy wraz z Pragą.

  • 20 Armia Gwardyjska (ZSRR), z terenu NRD
  • 38 Armia Gwardyjska (ZSRR), z terenu ZSRR
  • 8 Dywizja Strzelców Zmotoryzowanych (Węgry), z terenu Węgier
  • 36 Armia Lotnicza (ZSRR), operowała z terenu Węgier

Wojska powietrznodesantowe:

  • 7 Gwardyjska Dywizja Powietrznodesantowa (ZSRR – stacjonowała w Kownie – opanowanie Pragi)
  • 103 Gwardyjska Dywizja Powietrznodesantowa (ZSRR – stacjonowała w Witebsku – opanowanie Brna)

Jednostki Narodowej Armii Ludowej NRD, które miały wziąć udział w interwencji (7 Dywizja Pancerna z Drezna i 11 Dywizja Strzelców Zmotoryzowanych z Halle), postawione w stan gotowości bojowej w lipcu 1968, nie wkroczyły do Czechosłowacji 21 sierpnia 1968. W sztabie wojsk interwencyjnych w Milovicach znajdowało się kilku oficerów niemieckich i wydzielona grupa z 2 Pułku Łączności Narodowej Armii Ludowej.

Straty[edytuj | edytuj kod]

W czasie operacji około 500 Czechów i Słowaków zostało rannych, a 108 zostało zabitych[4]. W trakcie inwazji z Czechosłowacji wyemigrowało ok. 300 tys. Czechów i Słowaków, a po niej następne 70 tysięcy.

Od 21 sierpnia do 20 września 1968 Armia Radziecka straciła 12 zabitych i 25 rannych. Niebojowe straty w tym samym okresie to 84 zabitych i zmarłych oraz 62 rannych i poszkodowanych. W katastrofie helikoptera w pobliżu miasta Teplice zginęło dwóch radzieckich reporterów[5]. Armia węgierska straciła 4 żołnierzy (wszystkie – nie bojowe: wypadki, choroby, samobójstwa). Wojska bułgarskie – dwóch żołnierzy; jeden zginął na posterunku zastrzelony przez nieznane osoby (skradziono pistolet), a drugi żołnierz zastrzelił się[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 5 lipca na posiedzeniu KC PZPR Władysław Gomułka narzekał na niedostateczną jego zdaniem determinację ZSRR w tłumieniu reform w CSRS. Por. Jerzy Eisler: Polskie miesiące czyli kryzys(y) w PRL. Wyd. EPUB. 2008. ISBN 9788376290195. Cytat: "Radzieccy robią to wszystko w rękawiczkach. Gdyby to zależało od nas, to już bym ich dawno złamał. Proces prowadzi do odpadnięcia Czechosłowacji z naszego obozu. Widzę trudności z wejściem wojsk obecnie. Radzieccy mają prawo, ponieważ wyzwolili Czechosłowację, zginęły tysiące ich żołnierzy, udzielali pomocy gospodarczej. Możemy radzieckim powiedzieć, że wprowadzimy nasze wojska bo tu idzie o nasze bezpieczeństwo. Do diabła z suwerennością. Jeśli zaś nie chcą, to niech ustępują dalej".
  2. W operacji nie wzięły udziału wojska Albanii (zawiesiła współpracę z Układem Warszawskim w 1962 i wystąpiła zeń w 1968) i wojska Rumunii.
  3. Jerzy Eisler: Polskie miesiące czyli kryzys(y) w PRL. Wyd. EPUB. 2008. ISBN 9788376290195.
  4. Historici: Obětí srpnové okupace je více – České noviny, 9.6.2008].
  5. Россия и СССР в войнах XX века: Статистическое исследование. – М.: ОЛМА-ПРЕСС, 2001. – С. 533.
  6. http://www.krabitchka.cyclura.cz/milovice/SA-ztraty.htm.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Łukasz Kamiński: Wokół praskiej wiosny : Polska i Czechosłowacja w 1968 roku. Warszawa: IPN KŚZpNP, 2004. ISBN 83-89078-69-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]