Operacja Dynamo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Operacja Dynamo
II wojna światowa, Kampania francuska 1940
British troops retreat dunkerque.png
Czas 26 maja4 czerwca 1940
Miejsce Dunkierka
Terytorium Europa
Wynik częściowe powodzenie operacji
Strony konfliktu
 III Rzesza  Wielka Brytania
 Francja
Dowódcy
Gerd von Rundstedt
Heinz Guderian
Bertram Ramsay
Harold Alexander
Hugh Dowding
Straty
nieznane
244[1]-262 samoloty[2]
11 tys. zabitych
40 tys. wziętych do niewoli
133[2]-177 samolotów[1]
235 jedn. pływających[2]
Multimedia w Wikimedia Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Operacja Dynamo − podjęta w czasie trwania kampanii francuskiej udana próba ewakuacji Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (BEF) oraz części wojsk francuskich i belgijskich w dniach 26 maja-4 czerwca 1940 roku z Dunkierki do Wielkiej Brytanii.

Przyczyny ewakuacji[edytuj | edytuj kod]

Niemiecki Sztab Generalny, zamierzał uderzyć od wschodu na neutralne Holandię i Belgię (w oparciu o Plan Schlieffena), by − po wyjściu nad brzeg kanału La Manche − dokonać gwałtownego zwrotu na południe kierując ostrze ataku na Paryż. Plan ten był dopracowywany od października 1939 roku i miał zostać zrealizowany 12 lub 17 stycznia 1940 roku[3]. Tymczasem 10 stycznia roku doszło do tzw. incydentu z Mechelen, kiedy to na terytorium Belgii przymusowo lądował samolot niemiecki przewożący plan inwazji. Belgowie powiadomili o zawartości dokumentów Francuzów i Brytyjczyków, którzy zaczęli koncentrować swe siły na bliskich podejściach do granicy belgijskiej oczekując, że nieprzyjaciel zrealizuje plan, którego kopię zdobyli. Tymczasem Niemcy zmienili plan. Generał Erich von Manstein zaproponował, by zgrupowanie pancerne uderzyło przez Ardeny[a] na Sedan i następnie uderzyło na północ, zamykając w belgijskim kotle siły brytyjsko-francuskie. Adolf Hitler plan zatwierdził[4].

Po ataku Niemiec na Belgię, Holandię, Luksemburg i Francję (Fall Gelb) 10 maja 1940 oraz po niepowodzeniach w Norwegii (kampania norweska) rząd Neville'a Chamberlaina stracił zaufanie społeczeństwa i wieczorem 10 maja Chamberlain podał swój gabinet do dymisji. Jego następcą został tego samego dnia Winston Churchill, który rozpoczął tworzenie rządu.

Przebieg operacji[edytuj | edytuj kod]

24 maja 1940 roku niemieckie dywizje pancerne, które klinem wbiły się w północną Francję, zatrzymały się na linii kanałów 30–50 km na południe od portowego miasta Dunkierka. Dowódcy niemieccy obawiali się cęgowego kontrataku aliantów, czekali więc na wolno nadciągającą piechotę. Ponadto czołgi wymagały napraw, uzupełnienia paliwa i amunicji[5].

Wieczorem 26 maja, w związku z ciężkim położeniem Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, Admiralicja wysłała do sztabu admirała Bertrama Ramsaya, mieszczącego się na zamku w Dover sygnał nakazujący podjęcie operacji ewakuacyjnej. Sama operacja Dynamo rozpoczęła się po północy 27 maja. W ciągu pierwszych trzech dni ewakuacji udało się uratować około 70 tys. żołnierzy, z każdym dniem nasilały się jednak ataki niemieckich bombowców, mających początkowo ograniczone pole działania z powodu gęstej mgły. W walkach przeciw znajdującym się w okrążeniu aliantom nie brały udział siły pancerne, bowiem Hitler, chcąc oszczędzić je na dalszą część kampanii, rozkazał wstrzymanie ofensywy lądowej[b][6]. Wobec zniszczeń w mieście spowodowanych bombardowaniami, alianci zmuszeni byli wykorzystywać pobliskie plaże do załadunku wojsk. Dzięki ofiarności marynarzy i lotników, osłaniających ewakuację, ostatecznie 4 czerwca kontynent opuściło 338 226 żołnierzy (w tym około 120 tys. belgijskich i francuskich). Pod Dunkierką do niewoli dostało się 40 tys. żołnierzy alianckich[7]. Poniższa tabela podaje liczbę ewakuowanych według danych Sekcji Historycznej Admiralicji, Wydziału Działań Taktycznych i Sztabowych (HS/TSD)[8]:

Data Żołnierze ewakuowani z plaż Żołnierze ewakuowani z portu Ogółem
26-27 maja 7,669 7,669
27-28 maja 5,930 11,874 17,804
28-29 maja 13,752 33,558 47,310
29-30 maja 29,512 24,311 53,823
30-31 maja 22,942 45,072 68,014
31 maja-1 czerwca 17,348 47,081 64,429
1-2 czerwca 6,695 19,561 26,256
2-3 czerwca 1,870 24,876 26,746
3-4 czerwca 622 25,553 26,175
Razem ewakuowano 98,780 239,446 338,226
Drogi ewakuacji

Niemieckie lotnictwo nieustannie bombardowało Dunkierkę. Zapaliły się zbiorniki z ropą naftową, a wiatr nawiewał dym nad miasto. Szczęśliwie dla aliantów popsuła się dobra pogoda, a mgła oraz nisko wiszące chmury wymieszały się z dymem płonącej ropy i zasnuły miasto oraz plażę[2].

W ewakuacji wzięło udział kilkaset jednostek pływających wszelkiego typu, z czego Niemcy zatopili ponad 200[9]. Straty Korpusu Ekspedycyjnego w ludziach wyniosły 15%, jednak znacznie większe Brytyjczycy zanotowali w wyposażeniu, ponieważ na francuskich plażach pozostawiono praktycznie całość ciężkiego sprzętu, w tym 84 427 pojazdów, 2472 działa i 657 tys. ton amunicji i sprzętu[7]. Ciężkie straty poniosła marynarka wojenna sprzymierzonych: 9 niszczycieli zostało zatopionych, uszkodzono 19 innych. Zatopiono również 8 transportowców wojska oraz ciężko uszkodzono dalsze 9. Ciężkie straty poniosła flotylla cywilnych statków uczestnicząca w ewakuacji.

Ewakuacja wojsk spod Dunkierki zakończyła pierwszy etap kampanii zachodniej. W dniu zakończenia ewakuacji Winston Churchill przemawiał w parlamencie:

Musimy bardzo uważać, aby nie przypisywać tej ewakuacji miana zwycięstwa. Wojen nie wygrywa się dzięki ewakuacjom. Lecz w tym ocaleniu było jednak zwycięstwo, które należy uznać. Zostało ono osiągnięte przez siły powietrzne (…)

— Winston Churchill, Memoires[10].

Wbrew ocenie Churchilla Royal Air Force też poniosła poważne straty. Niemcy strącili 107 samolotów brytyjskich, a 86 pilotów cennych samolotów myśliwskich zginęło lub dostało się do niewoli[7]. Wobec widocznego nieuchronnego upadku Francji, 10 czerwca 1940 Włochy wypowiedziały jej wojnę[11]. 22 czerwca 1940 zostało podpisane francusko-niemieckie zawieszenie broni (rozejm w Compiègne).

Wojska niemieckie dotarły zwycięsko do Kanału La Manche. Wobec braku brytyjskiej chęci do rezygnacji z walki i zawarcia pokoju, Hitler wydał w dyrektywie nr 16 rozkaz przygotowania niezrealizowanej operacji desantowej (operacja Lew Morski), a w dyrektywie nr 17 rozpoczęcie ofensywy lotniczej na Wielką Brytanię (bitwa o Anglię)[12].

Zagadka Dunkierki[edytuj | edytuj kod]

Sprzęt porzucony przez aliantów na plaży w Dunkierce, 4 czerwca 1940

Jedną z tajemnic II wojny światowej jest, dlaczego Hitler zatrzymał niemieckie siły pancerne. Hitler uważał, że Brytyjczycy będą we Francji walczyć do ostatniego naboju. Zawsze twierdził, że gdziekolwiek Anglicy postawili nogę, niemal niemożliwe było przepędzenie ich stamtąd[2]. Generał Heinz Guderian poinformował jakoby Hitlera, że teren w rejonie Dunkierki − podmokły i pocięty kanałami − nie będzie sprzyjał operacji wojsk pancernych. W takim terenie okopani i przygotowani do obrony żołnierze alianccy zadaliby Niemcom duże straty, a bitwa o Francję dopiero wchodziła w decydującą fazę. Dodatkowo feldmarszałek Hermann Göring zapewnił Hitlera, że samoloty niemieckie zaminują wody przybrzeżne, aby brytyjskie jednostki pływające nie mogły dostać się do plaż lub zostały zatopione przy brzegu. Żołnierze alianccy tkwiliby bez zaopatrzenia uwięzieni na brzegu, będąc niemieckimi zakładnikami i wpływając na decyzje brytyjskiego rządu. Prawdopodobnie w ten sposób Hitler zamierzał zawrzeć pokój z Wielką Brytanią, jednak Luftwaffe zawiodło Hitlera[13]. Hitlerem kierowały względy polityczne, zabicie brytyjskich żołnierzy mogłoby uniemożliwić zawarcie tego pokoju[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Zdaniem francuskich analityków góry nie do sforsowania przez czołgi.
  2. Zgodnie z opinią Normana Daviesa, jednym z powodów zaprzestania ataków sił pancernych byłą chęć zawarcia szybkiego pokoju z Wielką Brytanią.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Antoni Czubiński Historia drugiej wojny światowej 1939-1945, wydanie 2006, s. 86
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Hans-Dieter Otto Leksykon fatalnych decyzji w II wojnie światowej, wyd. polskie 2007, s. 49-50
  3. H.Sebag-Montefiore, s. 38.
  4. H.Sebag-Montefiore, s. 42.
  5. H.Sebag-Montefiore (Wstęp), s. xi.
  6. N.Davies, s. 110.
  7. 7,0 7,1 7,2 I.Matanle, s. 42.
  8. H.Sebag-Montefiore, s. 610.
  9. TVP, Bogusław Wołoszański, Sensacje XX wieku, odc. Najważniejsza Bitwa Churchilla
  10. W.Churchill, s. 446.
  11. Patrick J. Buchanan Churchill, Hitler i niepotrzebna wojna, wyd. 2013, s. 320
  12. Hans-Dieter Otto Leksykon fatalnych decyzji w II wojnie światowej, wyd. polskie 2007, s. 55-57
  13. Bogusław Wołoszański Tajna wojna Hitlera, wyd. 1997 r., s. 41-43
  14. Bogusław Wołoszański Tajna wojna Churchilla, wyd. 2002, s. 108-109

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Winston Churchill: Memoirs of the Second World War. Boston: Houghton Mifflin, 1959. ISBN 0-395-59968-7.
  • Norman Davies: Europa walczy 1939-1945: Nie takie proste zwycięstwo. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2008. ISBN 978-83-240-1010-3.
  • Nicholas Harman: Dunkierka: Użyteczny mit. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza "Czytelnik", 1993. ISBN 83-07-02313-0.
  • Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1976.
  • Ivor Matanle: World War II. New York: Military Press, 1989. ISBN 0-517-67605-2.
  • Hugh Sebag-Montefiore: Dunkierka: Walka do ostatniego żołnierza. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2010. ISBN 978-83-7510-041-9.