Operacja Iskra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Operacja Iskra
II wojna światowa, front wschodni, część blokady Leningradu
Iskra 21-1-43.jpg
Przebieg operacji wraz z zaznaczoną linią frontu na dzień 22 stycznia 1943 r.
Czas 1230 stycznia 1943
Miejsce Leningrad i okolice
Terytorium ZSRR
Przyczyna chęć odblokawania Leningradu spod niemieckiego oblężenia
Wynik zwycięstwo ZSRR, częściowe odblokowanie Leningradu
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Kirył Mierieckow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Leonid Goworow
III Rzesza Georg Lindemann
Siły
2 Armia Uderzeniowa
8 Armia
67 Armia

Ogółem:
20 dywizji
15 brygad[1]
4600 dział
500 czołgów
900 samolotów[1]
18 Armia (początkowo 6 dywizji)


Ogółem:
26 dywizji[2]
700 dział
50 czołgów[1]
Straty
33 940 zabitych i zaginionych
81 142 rannych i chorych[3]
12 000 zabitych, więcej rannych[4]

Operacja Iskra – kryptonim ofensywnej operacji wojsk radzieckich podczas II wojny światowej, której celem było przerwanie trwającej września 1941 r. niemieckiej blokady Leningradu. Prace nad przygotowaniem operacji rozpoczęły się wkrótce po zakończeniu nieudanej ofensywy siniawińskiej. Porażka Niemców w bitwie stalingradzkiej, która rozegrała się pod koniec 1942 r., znacząco osłabiła zdolności bojowe Wehrmachtu na froncie wschodnim. W styczniu 1943 r. wojska Związku Radzieckiego planowały lub przeprowadzały działania ofensywne wzdłuż całej linii frontu niemiecko-radzieckiego w tym w szczególności na terenach południowej Rosji. Operacja Iskra stała się częścią szerszej, zimowej kontrofensywy sił radzieckich przeprowadzonej na przełomie lat 1942-1943[5].

Działania operacyjne zostały przeprowadzone siłami Frontu Leningradzkiego i Frontu Wołchowskiego Armii Czerwonej przy wsparciu Floty Bałtyckiej w dnia 12-30 stycznia 1943 r. w celu utworzenia łącznika lądowego z oblężonym Leningradem. Wojska sowieckie połączyły się 18 stycznia, a 22 stycznia ustabilizowała się ostatecznie linia frontu. Operacja pozwoliła Sowietom na utworzenie 8-10 kilometrowego korytarza lądowego łączącego wojska radzieckie z miastem. W szybkim tempie wybudowano na obszarze korytarza tory kolejowe, które umożliwiły dostarczanie miastu znacznie większy zasobów niż było to możliwe za pośrednictwem tzw. Drogi Życia prowadzącej przez zamarznięte jezioro Ładoga. Znacznie zmniejszyło to zagrożenie zajęcia Leningradu i połączenia się wojsk niemieckich z fińskimi[6].

Powodzenie tej operacji zachęciło Armię Czerwoną do przeprowadzenia, dwa tygodnie później, kolejnej ofensywy na znacznie większą skalę, pod kryptonimem Operacja Polarnaja Zwiezda (ros. Gwiazda Polarna). Celem tej operacji było całkowite rozbicie niemieckiej Grupy Armii Północ, a co za tym idzie zakończenie oblężenia miasta. Działania te nie przyniosły jednak większego rezultatu[7]. Siły ZSRR podjęły w 1943 r. jeszcze kilka prób odepchnięcia Niemców spod Leningradu, jednak nie przyniosły one większych korzyści stronie radzieckiej. Sam korytarz pozostawał w zasięgu niemieckiej artylerii, a oblężenie miasta dobiegło końca dopiero 27 stycznia 1944 r.[8]

Wydarzenia poprzedzające[edytuj | edytuj kod]

Blokada Leningradu rozpoczęła się wczesną jesienią 1941 r. Do 8 września 1941 r. wojska niemieckie i fińskie okrążyły miasto, odcinając wszystkie drogi zaopatrzenia. W 1942 r. Sowieci podejmowali kilka prób przełamania blokady, jednak wszystkie zakończyły się porażką. Ostatnią taką próbą była operacja siniawińska, po której klęsce kształt frontu powrócił do stanu pierwotnego, a oblężone miasto dzieliło od żołnierzy radzieckich 16 kilometrów[9].

Pomimo wcześniejszych porażek, odblokowanie Leningradu było jednym z priorytetów dowództwa Armii Czerwonej, co doprowadziło do rozpoczęcia w listopadzie 1942 r.[10] przygotowań do nowej ofensywy. W grudniu plan kolejnej ofensywy został zaaprobowany przez Stawkę i otrzymał kryptonim Iskra. Początek operacji zaplanowano na styczeń 1943 r.[11]

W styczniu 1943 r. sytuacja na froncie przedstawiała się korzystnie dla strony radzieckiej. Klęska III Rzeszy w bitwie stalingradzkiej znacznie osłabiła siły niemieckie na froncie wschodnim. Z kolei Sowieci planowali lub prowadzili działania ofensywne na całej linii frontu, w szczególności na rejonach południowo-wschodniej części Rosji. W tej sytuacji, operacja Iskra miała stać się pierwszą z kilku operacji ofensywnych mających na celu pokonanie wojsk niemieckiej Grupy Armii Północ[5].

Przygotowania[edytuj | edytuj kod]

Tereny znajdujące się na południe od jeziora Ładoga są obszarem gęsto zalesionym, pokrytym licznymi mokradłami (w szczególności torfowiskami) występującymi w bezpośredniej bliskości jeziora. Duże zalesienie obszaru znacznie utrudniało prowadzenie obserwacji przez obie strony. Oba te czynniki znacznie ograniczyły mobilność artylerii i pojazdów wojskowych na tym obszarze, co dawało istotną przewagę obrońcom miasta. Jedną z kluczowych lokalizacji były wzgórza siniawińskie, które wznosiły się na wysokość ok. 150 metrów ponad otaczający je płaski teren. Ponadto było to jedno nielicznych suchych i niezalesionych miejsc, co czyniło je dogodnym punktem obserwacyjnym. Ze względu na fakt, że od rozpoczęcia blokady linia frontu uległa jedynie nieznacznym przesunięciom, Niemcy zbudowali gęstą sieć stanowisk obronnych, połączonych ze sobą okopami, zabezpieczonych przeszkodami przeciwczołgowymi oraz krzyżowym wsparciem ognia artyleryjskiego i moździerzowego[12]. Zarówno rzeka Newa, jak i otaczające ją bagna były częściowo zamarznięte, co umożliwiało przeprawienie się na drugą stronę piechocie, ale nie ciężkim pojazdom[13].

Strona niemiecka[edytuj | edytuj kod]

Niemcy byli świadomi jak ważne było dla Sowietów przełamanie blokady miasta. Jednak ze względu na niekorzystny dla III Rzeszy wynik bitwy stalingradzkiej oraz rozpoczęcie przez wojska radzieckie operacji wielkołukowskiej na południe od Leningradu, Grupa Armii Północ otrzymała rozkaz przejścia do działań obronnych, a jej skład został znacznie uszczuplony. 11 Armia, która odgrywała zasadniczą rolę w niemieckim ataku na Leningrad w sierpniu 1942 r. i której udało się powstrzymać niedawną sowiecką ofensywę, została w październiku włączona w skład Grupy Armii Środek, operującej na froncie białoruskim. Oprócz tego w inne rejony walk przetransferowano również dziewięć innych dywizji wchodzących dotychczas w skład 11 Armii[14].

W początkowej fazie radzieckiej ofensywy, niemiecka 18 Armia, dowodzona przez gen. Georga Lindemanna, składała się z 26 dywizji rozmieszczonych wzdłuż 450-kilometrowego frontu. Ze względu na długość frontu, niemieckie pozycje zostały istotnie rozciągnięte, co skutkowało brakiem odwodów na poziomie dywizji. Zamiast tego, każda dywizja dysponowała taktyczną rezerwą jednego lub dwóch batalionów, a wsparciem dla całej armii miały być fragmenty 96 Dywizji Piechoty oraz 5 Dywizji Górskiej. Wsparcie powietrzne zapewniała 1 Flota Powietrzna Luftwaffe[13]

Pięć dywizji oraz część kolejnej strzegły wąskiego korytarza oddzielającego od siebie radzieckie fronty leningradzki oraz wołchowski. Korytarz miał szerokość jedynie 16 kilometrów z racji czego nazywano go „szyjką butelki”. Niemieckie jednostki, które, ze względu na brak jakichkolwiek zmian linii frontu od sierpnia 1941 r., były na tym obszarze były dobrze ufortyfikowane, żywiły dużą nadzieję na odparcie ewentualnej ofensywy Sowietów[10].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Aleksiej Walerewicz Isajew: Kogda wniezapnosti użie nie było. Istorija WOW, kotoruju my nie znali. M. Jauza, Eksmo, 2006, s. 450-451. ISBN 5-699-11949-3. (ros.)
  2. David M. Glantz: The Battle for Leningrad 1941–1944. Kansas University Press, 2002, s. 262-263. ISBN 0-7006-1208-4. (ang.)
  3. Grigorij Kriwoszejew: Rossija i SSSR w wojnach XX wieka: Potieri woorużiennych sił: Statisticzeskoje issledowanie. Moskwa: Olma-Press, 2001. (ros.)
  4. Glantz, str. 285.
  5. 5,0 5,1 Glantz, str. 259.
  6. Glantz, str. 284-285.
  7. Glantz, str. 284.
  8. Glantz, str. 366.
  9. Isajew, str. 441.
  10. 10,0 10,1 Glantz, str. 264.
  11. Glantz, str. 265.
  12. Glantz, str. 216-217.
  13. 13,0 13,1 Glantz, str. 263.
  14. Glantz, str. 262.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]