Operacja Iskra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Operacja Iskra
II wojna światowa, front wschodni, część blokady Leningradu
Iskra 21-1-43.jpg
Przebieg operacji wraz z zaznaczoną linią frontu na dzień 22 stycznia 1943 r.
Czas 1230 stycznia 1943
Miejsce Leningrad i okolice
Terytorium ZSRR
Przyczyna chęć odblokawania Leningradu spod niemieckiego oblężenia
Wynik zwycięstwo ZSRR, częściowe odblokowanie Leningradu
Strony konfliktu
 ZSRR  III Rzesza
Dowódcy
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Kirył Mierieckow
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Leonid Goworow
III Rzesza Georg Lindemann
Siły
2 Armia Uderzeniowa
8 Armia
67 Armia

Ogółem:
20 dywizji
15 brygad[1]
4600 dział
500 czołgów
900 samolotów[1]
18 Armia (początkowo 6 dywizji)


Ogółem:
26 dywizji[2]
700 dział
50 czołgów[1]
Straty
33 940 zabitych i zaginionych
81 142 rannych i chorych[3]
12 000 zabitych, więcej rannych[4]

Operacja Iskra - kryptonim ofensywnej operacji wojsk radzieckich podczas II wojny światowej, której celem było przerwanie trwającej września 1941 r. niemieckiej blokady Leningradu. Prace nad przygotowaniem operacji rozpoczęły się wkrótce po zakończeniu nieudanej ofensywy siniawińskiej. Porażka Niemców w bitwie stalingradzkiej, która rozegrała się pod koniec 1942 r., znacząco osłabiła zdolności bojowe Wehrmachtu na froncie wschodnim. W styczniu 1943 r. wojska Związku Radzieckiego planowały lub przeprowadzały działania ofensywne wzdłuż całej linii frontu niemiecko-radzieckiego w tym w szczególności na terenach południowej Rosji. Operacja Iskra stała się częścią szerszej, zimowej kontrofensywy sił radzieckich przeprowadzonej na przełomie lat 1942-1943[5].

Przed operacją[edytuj | edytuj kod]

Pomimo tego, że od czasu ustanowienia blokady niemieckie dowództwo zrezygnowało z aktywnych działań ofensywnych w kierunku Leningradu, siły Frontu Leningradzkiego i Floty Bałtyckiej były odizolowane, bez stałego lądowego połączenia między Leningradem z resztą kraju. W 1942 roku Armia Czerwona dwa razy podejmowała próby przełamania blokady, ale bez powodzenia.

Newralgicznym obszarem był okręg między jeziorem Ładoga i miastem Mga, gdzie odległość między liniami frontów Leningradzkiego i Wołchowskiego była najkrótsza (12-16 kilometrów; był to tzw. występ siniawińsko-szlisselburski), zajmowany przez oddziały 18. Armii Wermachtu.

Jesienią 1942 roku Hitler zaczął wycofywać spod Leningradu najwartościowsze jednostki, które przerzucił pod Stalingrad. Spadła nie tylko liczebność wojsk Grupy Armii "Północ", również ich wartość bojowa uległa obniżeniu, tym bardziej że uzupełnienia były niewystarczające. 25 stycznia 1943 roku, po 498 dniach blokady, w wyniku operacji "Iskra" wojskom frontów Leningradzkiego i Wołchowskiego udało się, kosztem ogromnych strat, przełamać obronę niemiecką i utworzyć dziesięciokilometrowy korytarz wzdłuż południowego brzegu jeziora Ładoga.

Siły i skład stron[edytuj | edytuj kod]

ZSSR[edytuj | edytuj kod]

Lotnicze wsparcie natarcia zapewniała:

Niemcy[edytuj | edytuj kod]

Część sił 18. Armii pod dowództwem generała kawalerii Georga Lindemanna:

Podczas bitwy niemieckie dowództwo wprowadziło do walki jeszcze 4 dywizje: 96., 61., 21. DP i dywizję SS oraz inne pododdziały.

Sxema operatsya iskra 1943.jpg

Plan operacji[edytuj | edytuj kod]

Plan operacji przewidywał jednoczesne przeciwne uderzenia wojsk Frontu Leningradzkiego z zachodu i Frontu Wołchowskogo ze wschodu (koncencentrycznie) w kierunku na Siniawino i robotnicze osiedle nr 5 we współdziałaniu z Flotą Bałtycką, które miało rozgromić ugrupowanie przeciwnika przy południowym brzegu jeziora Ładoga, zlikwidować szlisselbursko-siniawiński występ i tym samym przywrócić lądową łączność Leningradu z krajem. Planowaną operację najpierw wyznaczono na 1 stycznia 1943 roku, ale ze względów pogodowych przeniesiono na 12 stycznia.

Przebieg bitwy[edytuj | edytuj kod]

Radzieckie czołgi w czasie ataku podczas operacji "Iskra"

Operacja "Iskra" rozpoczęła się rano 12 stycznia. Po dwugodzinnym przygotowaniu artyleryjskim i lotniczym wojska ruszyły do ofensywy przy ogłuszającym wtórze odtwarzanych przez gigantofony melodii "Wstawaj strana ogromnaja" i "Międzynarodówki". Mimo takiego wstępu Rosjanom szło dalej jak po grudzie i nie udało się im odzyskać położonej na południe od Ładogi miejscowości Mga, w której znajdował się ważny węzeł kolejowy.

12 stycznia po artyleryjskim przygotowaniu, zaczynającym się o godzinie 9:30 i trwającym 2 godziny i 10 minut, o godzinie 11:00 67. Armia i 2. Armia Uderzeniowa przeszły do natarcia i w ciągu dnia posunęły się na trzy kilometry naprzeciw sobie ze wschodu i zachodu. Pomimo oporu przeciwnika, do 13 stycznia odległość między armiami skróciła się do 5-6 kilometrów, a 14 stycznia do 2 kilometrów. Dowództwo niemieckie chcąc utrzymać Robotnicze osiedla nr 1 i 5 oraz punkty oporu na flankach wyłomu, pośpiesznie przerzucało swoje rezerwy, a także pododdziały i oddziały z innych części frontu. Ugrupowanie niemieckie, znajdujące się na południe od osiedli, kilkakrotnie nieskutecznie próbowało przedrzeć się przez wąską gardziel na południe do swoich głównych sił. 18 stycznia wojska frontów Leningradzkiego i Wołchowskiego połączyły się w okręgu Robotniczych osiedli nr 1 i 5. W tym dniu zdobyto Szlisselburg i oczyszczono z wojsk przeciwnika całe południowe wybrzeże jeziora Ładoga. Przebity wzdłuż brzegu korytarz o szerokości 8-11 kilometrów był jedyną lądową drogą Leningradu z krajem. Siedemnaście dób trwała budowa linii kolejowej i drogi samochodowej. Następnego dnia 67. Armia i 2. Armia Uderzeniowa nacierały bezskutecznie w kierunku południowym. Niemcy ciągle przerzucali w okręg Siniawina świeże siły. Od 19 do 30 stycznia podciągnięto pięć dywizji i wielką ilość artylerii, żeby wykluczyć możliwość powtórnego wyjścia Niemców do brzegów jeziora Ładoga. W tym czasie 67. Armia i 2. Armia Uderzeniowa przeszły do obrony. Co prawda dzięki błyskawicznemu położeniu linii kolejowej, na początku lutego ruszyły do miasta dostawy zaopatrzenia, jednakże z racji bliskości linii frontu transporty kolejowe narażone były na ostrzał. Poza tym podkłady kolejowe, ułożone w podmokłym terenie, zdawały egzamin do wiosennych roztopów. W dalszym ciągu zaopatrzenie do Leningradu odbywało się przez jezioro.

Sxema nastupleniya Leningrad fevral 1943.jpg

Działania 5. Dywizji Górskiej[edytuj | edytuj kod]

12 stycznia 1943 roku atak Rosjan zastał 5. Dywizję Górską przygotowującą swoje pozycje wokół rzeki Newy w rejonie Annenskoe. Tego dnia Rosjanie rozpoczęli operację "Iskra", będącą trzecią próbą przerwania oblężenia Leningradu. Przy temperaturze -20 stopni Celsjusza i wielkim natężeniu sił, wojska radzieckie z łatwością przełamały niemieckie umocnienia w rejonie rzeki Newy, w miejscach zgrupowania 170. oraz 227. Dywizji Piechoty, skutkiem czego 5. Dywizja Górska została skierowana do wzmocnienia obrony w rejonie Moskiewskiej Dubrowki. Kontratakując następnego dnia, elementy 5. Dywizji Górskiej zdołały odeprzeć 45. Dywizję Gwardii. Inna grupa bojowa, wydzielona z 5. Dywizji Górskiej została przeznaczona do wzmocnienia obrony w rejonie Siniawina, gdzie została okrążona. Po ciężkich walkach 18 stycznia zdołała jednakże wyjść z okrążenia ponosząc ciężkie straty. Tego samego dnia Rosjanie zdołali połączyć się z obrońcami Leningradu, otwierając wyrwę o szerokości 8-12 kilometrów. 30 stycznia 1943, w związku z wyczerpaniem się sił obu stron, front ustabilizował się na południe od jeziora Ładoga.

Wynik operacji[edytuj | edytuj kod]

Wojska frontów Leningradzkiego i Wołchowskiego, rozbiwszy szlisselbursko-siniawiński występ, przerwały blokadę Leningradu, stworzywszy korytarz o szerokości 8-11 km, pozwalający odbudować lądowa komunikację (Droga Zwycięstwa, Korytarz Śmierci) miasta z terytorium całego kraju. Do miasta zaczęli napływać żywność, uzbrojenie oraz medykamenty. 7 lutego 1943 roku przez korytarz na Dworzec Finlandzki przybył pierwszy od czasu ustawienia blokady pociąg. Dzięki sukcesowi operacji południowe wybrzeże jeziora Ładoga zostało oczyszczone od przeciwnika. Dzięki temu także inicjatywa prowadzenia bojowych działań na tym kierunku przeszła do Armii Czerwonej. Najdalsze natarcie radzieckich wojsk nie dało rezultatów, jednak operacja likwidacji blokady miała ważne strategiczne i psychologiczne znaczenie i stała się przełomowym momentem w bitwie o Leningrad.

Dopiero rok później wojskom radzieckim udało się rozbić niemiecką 18. Armię i odrzucić to, co pozostało z GA "Północ", na linię rzeki Ługa. Ostatnim akordem oblężenia Leningradu była operacja wyborsko-pietrozawodzka przeprowadzona w czerwcu i lipcu 1944 roku, kiedy wojska frontów Leningradzkiego i Karelskiego rozbiły armię fińską. Szacuje się, że w walkach o Leningrad poległo blisko 877 tys. żołnierzy radzieckich.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Aleksiej Walerewicz Isajew: Kogda wniezapnosti użie nie było. Istorija WOW, kotoruju my nie znali. M. Jauza, Eksmo, 2006, s. 450-451. ISBN 5-699-11949-3. (ros.)
  2. David M. Glantz: The Battle for Leningrad 1941–1944. Kansas University Press, 2002, s. 262-263. ISBN 0-7006-1208-4. (ang.)
  3. Grigorij Kriwoszejew: Rossija i SSSR w wojnach XX wieka: Potieri woorużiennych sił: Statisticzeskoje issledowanie. Moskwa: Olma-Press, 2001. (ros.)
  4. Glantz, str. 285.
  5. Glantz, str. 259.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]