Operacja wiedeńska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Operacja wiedeńska
II wojna światowa, front wschodni
Vienna Operations.jpg
Radzieccy żołnierze wjeżdżający do Wiednia
Czas 213 kwietnia 1945
Miejsce Wiedeń i okolice
Terytorium Austria
Wynik zwycięstwo aliantów
Strony konfliktu
 III Rzesza  ZSRR
 Bułgaria
Dowódcy
III Rzesza Rudolf von Bünau
III Rzesza Wilhelm Bittrich
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Fiodor Tołbuchin
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich Rodion Malinowski
Carstwo Bułgarii Władimir Stojczew
Siły
1 armia (nie w pełni sił bojowych) 4 armie (pełne siły)
664 700 Rosjan
100 900 Bułgarów
85 dywizji i 3 brygady
Straty
19 000 zabitych
130 000 jeńców
41 359 zabitych
136 386 rannych
Żołnierze radzieccy w Wiedniu

Operacja wiedeńska – operacja wojskowa zapoczątkowana przez 2. i 3. Front Ukraiński w celu zdobycia Wiednia, trwająca od 2 do 13 kwietnia 1945 roku. Wiedeń przez większość tej ofensywy był w okrążeniu i pod oblężeniem.

Tło operacji[edytuj | edytuj kod]

Wcześniejsze ustalenia Stalina z aliantami zachodnimi przed kwietniem 1945 roku dotyczyły powojennych wpływów politycznych każdej z zainteresowanych stron w odniesieniu do Europy Wschodniej i Środkowej. Jednakże ustalenia te nie mówiły kompletnie nic na temat losu Austrii, która od Anschlussu oficjalnie uważana była za południowowschodni teren III Rzeszy, a więc terytorium nieprzyjaciela.

17 lutego 1945 roku, cztery dni po zdobyciu Budapesztu, dowódcy 2 Frontu Ukraińskiego (dalej 2 FU) Rodion Malinowski i 3 Frontu Ukraińskiego (dalej 3 FU) Fiodor Tołbuchin, otrzymali dyrektywę Stawki o rozpoczęciu przygotowań do ofensywy na kierunku Bratysława-Brno i Wiedeń[1]. Do wykonania tego zadania Malinowski otrzymał dodatkowo Dunajską Flotyllę Wojenną oraz – z odwodów Stawki – doborową 9 Armię Gwardii generała Wasilija Głagolewa[2]. Zgodnie z rozkazem nr 11027 wojska Malinowskiego, w sile 7. i 9. armii gwardyjskich, 53 Armii Ogólnowojskowej, 6 Armii Pancernej Andrieja Krawczenki oraz grupy konno-zmechanizowanej, miały nacierać na Nowe Zamki, Malacky, Znojmo. Jednocześnie wzdłuż prawego brzegu Dunaju miała uderzać 46 Armia wzmocniona 2 Korpusem Zmechanizowanym Gwardii i dywizją artylerii. Dowódcy 2 FU nakazano wyzwolenie Bratysławy, nie później niż dwudziestego dnia operacji zajęcie Brna, a następnie, we współdziałaniu z 3 FU, zdobycie Wiednia. Początek operacji wyznaczono na 15 marca[3].

Tymczasem Niemcy postanowili rozbić armie Tołbuchina i odrzucić je za Dunaj. 17 lutego z okolic miasta Komárno uderzyli niespodziewanie w skrzydło 7 Armii Gwardii w pobliżu Esztergomu. Radzieccy dowódcy twierdzili, że wróg rzucił do boju około 400 czołgów i dział szturmowych. Okazało się, że mają do czynienia z biorącą w operacji Frühlingserwachen 6 Armią Pancerną SS Seppa Dietricha. W rezultacie tej ostatniej wielkiej ofensywy Wehrmacht stracił 40 tys. ludzi, 300 dział i moździerzy, ponad 500 czołgów i dział zamobieżnych, około 500 samochodów pancernych i 50 samolotów. Teraz resztki tych formacji zaczepnych wycofywały się stopniowo w kierunku Wiednia[4]. Tak więc w połowie marca 1945 roku siły 3 FU Tołbuchina i 2 FU Malinowskiego znajdowały się wciąż na Węgrzech, skoncentrowane na obu brzegach Dunaju[5].

23 marca Stawka przekazała dowódcom frontów skorygowany rozkaz, zgodnie z którym obie gwardyjskie armie (9. Głagolewa i 6. Krawczenki) miały nacierać na Celldömölk i Kőszeg, 4 Armia Gwardii miała przejść na prawe skrzydło 9 Armii z zadaniem ataku w kierunku Szombathely i Zalaegerszeg, a 57 Armii i bułgarskiej 1 Armii nakazano do 5-7 kwietnia zająć Nagykanizsa[6]. Do 25 marca wojska prawego skrzydła 3 FU przerwały obronę nieprzyjaciela pomiędzy Dunajem a jeziorem Balaton, pokonały pasma górskie Vértes i Lasu Bakońskiego, a posuwając się z szybkością 25-35 km dziennie dotarły do rzeki Raby 27 marca i następnego dnia sforsowały ją, pchając przed sobą coraz mniej karne, zdemoralizowane dywizje niemieckie[6]. Wreszcie 30 marca nacierający sforsowali rzekę Hron, potem rzekę Nitra i zajęli Sopron i Nagykanizsa oraz przeszli granicę węgiersko-austriacką[7]. Armia Czerwona była już teraz gotowa do natarcia na Austrię i zdobycia Wiednia.

Bitwa[edytuj | edytuj kod]

2 kwietnia 1945 roku Radio Wiedeń zaprzeczyło jakoby stolica Austrii została ustanowiona miastem otwartym. Tego samego dnia wojska radzieckie zbliżyły się do Wiednia od strony południowej i przejęły Wiener Neustadt, Eisenstadt, Neunkirchen i Gloggnitz[7]. Baden i Bratysława zostały zajęte 4 kwietnia.

Po dotarciu do rejonu Wiednia armie radzieckie okrążyły, oblegały i atakowały miasto, a w akcji brały udział 4. Gwardyjska Armia, 6. Gwardyjska Armia Pancerna, 9. Gwardyjska Armia 3. Frontu Ukraińskiego i 46. Armia 2. Frontu Ukraińskiego. Austriacka grupa ruchu oporu O-5 pod dowództwem Carla Szokolla chcąc uratować Wiedeń przed zniszczeniem aktywnie próbowała sabotować siły niemieckie, aby wspomóc wejście Armii Czerwonej.

Jedynym poważniejszym zgrupowaniem niemieckim, które miało stawić czoło Armii Czerwonej był II Korpus Pancerny SS będący częścią 6. Armii Pancernej SS. Korpus wspomagany był przez naprędce utworzone siły składające się z jednostek garnizonowych i obrony przeciwlotniczej. Wiedeń, który został uznany jako region obronny dowodzony był przez gen. Rudolfa von Bünau, a dowódcą wspomnianego korpusu był gen. SS Wilhelm Bittrich.

W czasie bitwy dochodziło do zaciętych walk ulicznych, choć były też takie części miasta, w których Armia Czerwona posuwała się bez większego oporu. N Praterze broniła się 6. Dywizja Pancerna, na południu obronę stanowiły 2. Dywizja Pancerna SS "Das Reich" i 3. Dywizja Pancerna SS "Totenkopf", a na północy Dywizja Grenadierów Führera[8]. Rosjanie zaatakowali wschodnie i południowe przedmieścia miasta 4. Gwardyjską Armią i częściowo 9. Gwardyjską Armią. Obrońcom udawało się trzymać Rosjan poza południowymi przedmieściami do 7 kwietnia. Jednak po zakończonym sukcesem opanowaniu kilku przyczółków w rejonie południowych przedmieść Armia Czerwona ruszyła na przedmieścia zachodnie 8 kwietnia wraz z 4. Gwardyjską Armią i przeważającymi siłami 9. Gwardyjskiej Armii. Przedmieścia zachodnie były szczególnie ważne dla Rosjan ponieważ znajdowała się tam główna linia kolejowa. Powodzenie wojsk radzieckich w zachodniej części miasta jeszcze tego samego dnia przełożyło się na sukcesy w części wschodniej i północnej. Na północ od Dunaju podążała w kierunku zachodnim 46. Armia przechodząc przez północne przedmieścia miasta. Śródmieście Wiednia zostało tym samym odcięte od reszty Austrii.

9 kwietnia wojska radzieckie zaczęły zajmować śródmieście, choć walki uliczne toczyły się jeszcze przez kilka dni. W nocy 11 kwietnia 4. Gwardyjska Armia zaatakowała kanały na Dunaju, kierując się na most Reichsbrücke wraz z 20. Gwardyjskim Korpusem Strzeleckim i 1. Korpusem Zmechanizowanym. Śmiałym atakiem 13 kwietnia Flotylla Dunajska wysadziła wojska po obu brzegach mostu (80. Gwardyjska Dywizja Strzelecka i 7. Gwardyjska Dywizja Powietrznodesantowa), które przecięły kable ładunków wybuchowych i tym samym zabezpieczyły most[a]. Jednak inne mosty zostały zniszczone. Wiedeń ostatecznie padł tego samego dnia po poddaniu się ostatnich obrońców. Jednakże jednostki pancerne SS Bittricha wieczorem 13 kwietnia wycofały się na zachód w celu uniknięcia okrążenia[9]. Tego samego dnia 46. Armia zajęła Essling, a Flotylla Dunajska wysadziła piechotę morską koło miasta Klosterneuburg.

Podczas gdy walki uliczne w południowych i zachodnich przedmieściach Wiednia rosły na sile 8 kwietnia, inne jednostki 3. Frontu Ukraińskiego ominęły Wiedeń i skierowały się na Linz i Graz[7].

Po bitwie[edytuj | edytuj kod]

W połowie kwietnia armie 3. Frontu Ukraińskiego wdarły się jeszcze głębiej na terytorium Austrii. Kompletnie wyczerpane pozostałości tego co kiedyś było 6. Armią Pancerną SS zmuszone były do ucieczki w rejon pomiędzy Wiedniem i Linzem. W pogoń za nimi ruszyły jednostki 9. Gwardyjskiej Armii i 46. Armii. 26. i 27. Armia 3. Frontu Ukraińskiego kierowały się w rejon Grazu tuż za uciekającą 6. Armią. 57. Armia i 1. Armia bułgarska, także 3. Frontu Ukraińskiego, kierowały się w rejon na południe od Grazu (niedaleko Mariboru) w pogoni za uciekającą 2. Armią Pancerną. Żadna z niemieckich jednostek nie była w stanie stawić ciągłego oporu wojskom radzieckim poza chwilowym opóźnianiem marszu jednostek radzieckich.

Wiele budynków Wiednia legło w gruzach. Nie było wody, elektryczności, gazu, a w związku z brakiem sił policyjnych bandy złożone zarówno z obcokrajowców jak i Austriaków atakowały i rabowały pozostawionych na łaskę losu mieszkańców Wiednia[10].

Tak jak Bittrich, generał Rudolf von Bünau opuścił Wiedeń przed jego upadkiem w celu uniknięcia pojmania przez Rosjan. Od 16 kwietnia do zakończenia wojny dowodził on Generalkommando von Bünau, poddając się Amerykanom w Dzień Zwycięstwa. Von Bünau był jeńcem do kwietnia 1947 roku. Wilhelm Bittrich także poddał się Amerykanom i był jeńcem aliantów do roku 1954. Fiodor Tołbuchin objął dowództwo Południowej Grupy Wojsk Radzieckich i Zakaukaskiego Okręgu Wojskowego, aż do swojej śmierci w roku 1949 z powodów sercowych. Rodion Malinowski w latach 1947–1956 był dowódcą Dalekowschodniego Okręgu Wojskowego, a od 1957 roku ministrem obrony ZSRR. Stanowisko to sprawował do swojej śmierci w 1967 roku.

Austriacki polityk Karl Renner w kwietniu 1945 roku, za milczącą zgodą okupacyjnych władz radzieckich, powołał w Wiedniu rząd tymczasowy[11] i ogłosił oderwanie Austrii od III Rzeszy.

Straty[edytuj | edytuj kod]

Armia Czerwona rozbiła trzydzieści dwie dywizje niemieckie. Poległo około 19 000 oficerów i żołnierzy, a ponad 130 000 dostało się do niewoli. Niemcy stracili 1345 czołgów i dział samobieżnych oraz 2250 dział i moździerzy. Wojska obu Frontów Ukraińskich straciły podczas tej operacji 41 359 zabitych i 138 386 rannych (oddziały bułgarskie straciły około 9800 ludzi), około 800 dział i moździerzy, 600 czołgów i dział pancernych, ponad 600 samolotów[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Starsi członkowie O-5 mówią co innego, uważając, że strażnicy mostu byli tak naprawdę członkami O-5, którzy skierowali swoje karabiny maszynowe na Niemców, kiedy oni próbowali zniszczyć most. Toland (1965), s. 354.

Przypisy

  1. Bieszanow 2013 ↓, s. 283.
  2. Bieszanow 2013 ↓, s. 284.
  3. Bieszanow 2013 ↓, s. 285.
  4. Dollinger i Jacobsen 1968 ↓, s. 199.
  5. Laffin 1995 ↓, s. 449.
  6. 6,0 6,1 Bieszanow 2013 ↓, s. 314.
  7. 7,0 7,1 7,2 Dollinger i Jacobsen 1968 ↓, s. 182.
  8. Gosztony (1978), s. 261.
  9. Gosztony (1978), s. 262.
  10. Gosztony 1978 ↓, s. 263.
  11. Johnson 1989 ↓, s. 135–136.
  12. Juke 2002 ↓, s. 68.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Władimir Bieszanow: 1945 – rok zwycięstwa. Warszawa: Inicjał Andrzej Palacz, 2013. ISBN 978-83-6406-600-9.
  • Hans Adolf Dollinger, Jacobsen: The Decline and Fall of Nazi Germany and Imperial Japan. New York: Crown Publishing, 1968.
  • Peter Gosztony: Endkampf an der Donau 1944/45. Wiena: Molden Taschenbuch Verlag, 1978. ISBN 3-217-05126-2.
  • Lonnie Johnson: Introducing Austria. Riverside: Ariadne Press, 1989. ISBN 978-0-929497-03-7.
  • Geoffrey Juke: The Second World War (5): The Eastern Front 1941-1945. Osprey Publishing, 2002. ISBN 1-8417-6391-8.
  • John Laffin: Brassey's Dictionary of Battles. New York: Barnes and Noble, 1995. ISBN 0-7607-0767-7.