Operon (biologia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Operon – zbiór wspólnie transkrybowanych i regulowanych genów, położonych obok siebie w genomie[1]. W skład pojedynczego operonu wchodzą:

Operon zawiera też terminator (odcinek genu, na którym kończy się transkrypcja operonu). W skład operonu może też wchodzić atenuator - sekwencja położona między promotorem a genami struktury. Po transkrypcji tej sekwencji powstaje fragment RNA, który może tworzyć strukturę przestrzenną działającą jako sygnał do terminacji transkrypcji.

Do lat 90. XX wieku sądzono, że operony występują tylko u prokariontów[2]. Jednak w 1993 roku stwierdzono obecność operonów u Caenorhabditis elegans[3], a w 1997 roku u Drosophila melanogaster[4].

Promotor to miejsce rozpoznawane przez polimerazę RNA, zaś operator jest miejscem, gdzie "przyczepia" się regulator (białko), które reguluje operon. Mechanizm regulacji polega na włączaniu lub wyłączaniu transkrypcji.

Rodzaje operonów bakteryjnych:

  • indukowane (kataboliczne) - produkcja enzymów jeśli substrat obecny w środowisku
  • ulegające represji (anaboliczne) - produkcja enzymów jeśli substancja syntetyzowana nie istnieje w komórce
  • podlegające regulacji pozytywnej – transkrypcja w obecności induktora
  • podlegające regulacji negatywnej – blokowanie transkrypcji przez wolny represor

Przykładowe operony:

Termin operon wprowadzili do genetyki w 1961 roku odkrywcy powyższego mechanizmu regulacji François Jacob i Jacques Monod[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. T. A. Brown: Genomy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 232. ISBN 978-83-01-15634-3.
  2. T. Blumenthal. Operons in eukaryotes.. „Brief Funct Genomic Proteomic”. 3 (3), s. 199-211, Nov 2004. PMID 15642184. 
  3. J. Spieth, G. Brooke, S. Kuersten, K. Lea i inni. Operons in C. elegans: polycistronic mRNA precursors are processed by trans-splicing of SL2 to downstream coding regions.. „Cell”. 73 (3), s. 521-32, May 1993. PMID 8098272. 
  4. S. Brogna, M. Ashburner. The Adh-related gene of Drosophila melanogaster is expressed as a functional dicistronic messenger RNA: multigenic transcription in higher organisms.. „EMBO J”. 16 (8), s. 2023-31, Apr 1997. doi:10.1093/emboj/16.8.2023. PMID 9155028. 
  5. 5,0 5,1 5,2 Hans Günter Schlegel: Mikrobiologia ogólna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 613. ISBN 83-01-13999-4.
  6. Biologia : słownik encyklopedyczny. Warszawa: Wydawnictwo Europa, 2001, s. 229. ISBN 83-87977-73-X.