Opieńka ciemna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Opieńka ciemna
Armillaria ostoyae DSCF6104.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Physalacriaceae
Rodzaj opieńka
Gatunek opieńka ciemna
Nazwa systematyczna
Armillaria ostoyae (Romagn.) Herink
Sympozium o Václavce Obecné Armillaria mellea (Vahl ex Fr.) Kumm. (Brno): 42 (1973)
Synonimy

Armillariella ostoyae Romagn.

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Opieńka ciemna (Armillaria ostoyae (Romagn.) Herink) – gatunek grzybów z rodziny Physalacriaceae[1]. Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Armillaria, Physalacriaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Polską nazwę nadał Władysław Wojewoda w 2003[2]. Synonim nazwy naukowej: Armillariella ostoyae Romagn.[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 3-8 cm, u młodych okazów wypukły, ale szybko staje się rozpostarty, a u starszych okazów wklęsły. Kolor cielisty lub czerwonobrązowy. Charakterystyczną cechą jest występowanie na kapeluszu czarnobrązowych dość dużych łusek sięgających do jego brzegu[4].

Blaszki

Dość gęste, początkowo kremowobiałe, potem brązowe[4]

Trzon

Wysokość 4-12 cm, grubość do 2 cm. Jest walcowaty, włóknisty, pałkowaty, pełny i często wygięty. U starszych okazów staje się watowaty i pusty w środku. W górnej części białawy, niżej rdzawy i przeważnie z resztkami białawej osłonki oraz brązowymi kosmkami. Pierścień dość gruby, barwy białej, u spodu i na brzegach występują ciemno zabarwione łuski[5].

Miąższ

Barwy białej, z wiekiem z różowiejący odcieniem, o grzybowym zapachu i łagodnym smaku.

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, z kroplami, o rozmiarach 7.5-10 × 5-7 µm. Podstawki ze sprzążkami[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Pasożyt drzew wywołujący u nich białą zgniliznę korzeni. Występuje również jako saprotrof na martwych pniakach i korzeniach drzew, a czasami również na ziemi w pobliżu korzeni lub pniaków. W Europie Środkowej i w Polsce opieńka ciemna jest bardzo pospolita. Rośnie wyłącznie na drzewach iglastych, głównie na świerku, rzadziej na jodle. Jest pospolita na terenie całej Polski, szczególnie w lasach świerkowych na kwaśnej glebie. Czasami występuje tak licznie, że opanowane przez opieńkę ciemną pniaki drzew są białe od jej zarodników[4].

Opieńka ciemna jest najczęściej występującym gatunkiem opieńki w Polsce[6].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Osobnik opieńki ciemnej znaleziony w 2001 r. w Malheur National Forest w Górach Błękitnych (ang. Blue Mountains) we wschodnim Oregonie i opisany w 2003 r. w kwietniowym numerze Canadian Journal of Forest Research, jest największym (pod względem zajmowanej powierzchni) organizmem żyjącym na Ziemi. Badania potwierdzające, iż ów grzyb jest jednym organizmem, polegały na gromadzeniu próbek grzybni z różnych miejsc lasu i obserwacji ich rozrostu w laboratorium, wykonano także badania genetyczne[7]. Grzybnia tego pojedynczego osobnika zajmuje powierzchnię 8,9 km². Naukowcy szacują, iż upłynęło 8 tys. lat od czasu, gdy grzyb ten skiełkował z zarodnika[8]. Pod względem masy organizm opieńki ustępuje topoli osikowej o nazwie Pando rosnącej w stanie Utah, której klonalny osobnik zajmując 43 ha powierzchni waży 6,5 tysiąca ton [9].

W 1992 na południowym zachodzie stanu Waszyngton znaleziono okaz opieńki ciemnej o równie imponujących rozmiarach dochodzących do ok. 6 km².

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny wysoko ceniony przez grzybiarzy. Nadaje się do gotowania, smażenia, marynowania, może też być przyrządzany na różne inne sposoby, jednakże zawiera pewne związki chemiczne, które w stanie surowym dla niektórych ludzi mogą być szkodliwe. Dlatego też należy go najpierw obgotować przez około 5 minut i odlać wywar, po czym dopiero poddaje się go dalszej obróbce termicznej[10].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przez grzybiarzy opieńka ciemna często mylona jest z opieńką miodową (Armillaria mellea) lub opieńką bezpierścieniową (Armillaria tabescens). W dawnych atlasach grzybów zwykle opieńki miodowej nie odróżniano od opieńki ciemnej[10] lub wszystkie te trzy gatunki określane były nazwą opieńka miodowa[4]. Z punktu widzenia grzybiarzy nierozróżnianie tych gatunków nie ma większego znaczenia, gdyż wszystkie są jadalne. Opieńka bezpierścieniowa nie posiada pierścienia na trzonie i w Polsce jest rzadka, opieńka miodowa występuje na obumarłych drzewach liściastych i ma kapelusz z bardzo drobnymi kosmkami, nieraz całkowicie nagi[5].

Młode owocniki
Hymenofor
Powierzchnia kapelusza
Przekrój owocnika

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-06-15].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  5. 5,0 5,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Atlas grzybów. Opieńka ciemna. [dostęp 2011-10-30].
  7. "Humungous fungus: world's largest organism?"
  8. Największy żyjący organizm na Ziemi.
  9. [http://www.unps.org/segolily/Sego2010NovDec.pdf The Flora of Rainbow Bridge National Monument]. [dostęp 2014-03-18].
  10. 10,0 10,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.