Opieńka ciemna
| Opieńka ciemna | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka | |
| Królestwo | grzyby |
| Gromada | podstawczaki |
| Klasa | pieczarniaki |
| Podklasa | podstawczaki pieczarkopodobne |
| Rząd | pieczarkowce |
| Rodzina | Physalacriaceae |
| Rodzaj | opieńka |
| Gatunek | opieńka ciemna |
| Nazwa systematyczna | |
| Armillaria ostoyae (Romagn.) Herink[1] Sympozium o Václavce Obecné Armillaria mellea (Vahl ex Fr.) Kumm. (Brno): 42 (1973) |
|
| Synonimy | |
|
Armillariella ostoyae Romagn. |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Opieńka ciemna, o. pospolita (Armillaria ostoyae (Romagn.) Herink) – gatunek grzyba z rodziny Physalacriaceae[1].
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Kapelusz
- Średnicy 3-8 cm, u młodych okazów wypukły, ale szybko staje się rozpostarty, a u starszych okazów wklęsły. Kolor cielisty lub czerwonobrązowy. Charakterystyczną cechą jest występowanie na kapeluszu czarnobrązowych dość dużych łusek sięgających do jego brzegu[2].
- Blaszki
- Dość gęste, początkowo kremowobiałe, potem brązowe[2]
- Trzon
- Wysokość 4-12 cm, grubość do 2 cm. Jest walcowaty, włóknisty, pałkowaty, pełny i często wygięty. U starszych okazów staje się watowaty i pusty w środku. W górnej części białawy, niżej rdzawy i przeważnie z resztkami białawej osłonki oraz brązowymi kosmkami. Pierścień dość gruby, barwy białej, u spodu i na brzegach występują ciemno zabarwione łuski[3].
- Miąższ
- Barwy białej, z wiekiem z różowiejący odcieniem, o grzybowym zapachu i łagodnym smaku.
- Wysyp zarodników
- Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, z kroplami, o rozmiarach 7.5-10 × 5-7 µm. Podstawki ze sprzążkami[4].
Występowanie [edytuj]
Pasożyt drzew wywołujący u nich białą zgniliznę korzeni. Występuje również jako saprotrof na martwych pniakach i korzeniach drzew, a czasami również na ziemi w pobliżu korzeni lub pniaków. W Europie Środkowej i w Polsce opieńka ciemna jest bardzo pospolita. Rośnie wyłącznie na drzewach iglastych, głównie na świerku, rzadziej na jodle. Jest pospolita na terenie całej Polski, szczególnie w lasach świerkowych na kwaśnej glebie. Czasami występuje tak licznie, że opanowane przez opieńkę ciemną pniaki drzew są białe od jej zarodników[2].
Opieńka ciemna jest najczęściej występującym gatunkiem opieńki w Polsce[4].
Ciekawostki [edytuj]
Osobnik opieńki ciemnej znaleziony w 2001 r. w Malheur National Forest w Górach Błękitnych (ang. Blue Mountains) we wschodnim Oregonie i opisany w 2003 r. w kwietniowym numerze Canadian Journal of Forest Research, jest największym organizmem żyjącym na Ziemi. Badania potwierdzające, iż ów grzyb jest jednym organizmem, polegały na gromadzeniu próbek grzybni z różnych miejsc lasu i obserwacji ich rozrostu w laboratorium, wykonano także badania genetyczne[5]. Grzybnia tego pojedynczego osobnika zajmuje powierzchnię 8,9 km² i ma masę ok. 605 ton[6]. Naukowcy szacują, iż upłynęło 8 tys. lat od czasu, gdy grzyb ten skiełkował z zarodnika[7].
W 1992 na południowym zachodzie stanu Waszyngton znaleziono okaz o równie imponujących rozmiarach dochodzących do ok. 6 km².
Znaczenie [edytuj]
Grzyb jadalny i wysoko ceniony przez grzybiarzy. Nadaje się do gotowania, smażenia, marynowania, może też być przyrządzany na różne inne sposoby, jednakże zawiera pewne związki chemiczne, które w stanie surowym dla niektórych ludzi mogą być szkodliwe. Dlatego też należy go najpierw obgotować przez około 5 minut i odlać wywar, po czym dopiero poddaje się go dalszej obróbce termicznej[8].
Gatunki podobne [edytuj]
Przez grzybiarzy opieńka ciemna często mylona jest z opieńką miodową (Armillaria mellea) lub opieńką bezpierścieniową (Armillaria tabescens). W dawnych atlasach grzybów zwykle opieńki miodowej nie odróżniano od opieńki ciemnej[8] lub wszystkie te trzy gatunki określane były nazwą opieńka miodowa[2]. Z punktu widzenia grzybiarzy nierozróżnianie tych gatunków nie ma większego znaczenia, gdyż wszystkie są jadalne. Opieńka bezpierścieniowa nie posiada pierścienia na trzonie i w Polsce jest rzadka, opieńka miodowa występuje na obumarłych drzewach liściastych i ma kapelusz z bardzo drobnymi kosmkami, nieraz całkowicie nagi[3].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 CABI Bioscience Databases. [dostęp 2011-10-15].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
- ↑ 3,0 3,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
- ↑ 4,0 4,1 Atlas grzybów. Opieńka ciemna. [dostęp 2011-10-30].
- ↑ "Humungous fungus: world's largest organism?"
- ↑ Pod względem masy organizm opieńki ustępuje topoli osikowej o nazwie Pando rosnącej w stanie Utah, której klonalny osobnik zajmując 43 ha powierzchni waży 6,5 tysiąca ton.
- ↑ Największy żyjący organizm na Ziemi.
- ↑ 8,0 8,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
