Opieńka miodowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Opieńka miodowa
2010-09-30 Armillaria mellea s.str. cropped.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina Physalacriaceae
Rodzaj opieńka
Gatunek opieńka miodowa
Nazwa systematyczna
Armillaria mellea (Vahl) P. Kumm
Führ. Pilzk. (Zwickau): 134 (1871)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Masowy pojaw opieńki miodowej na pniu drzewa
Charakterystyczny pierścień opieńki miodowej

Opieńka miodowa (Armillaria mellea (Vahl) P. Kumm.) – gatunek grzybów z rodziny Physalacriaceae[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Armillaria, Physalacriaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1790 Martin Vahl nadając mu nazwę Agaricus melleus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu P. Kumm. w 1871 r.[1]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też (w szerokim znaczeniu obejmującym kilka obecnie oddzielnych gatunków opieniek) jako bedłka opieńka brzozowa, opieńka brzozowa, bedłka opieńka, opieniek, podpieniek, podpieńka, pierścianka[2]. Ma ponad 30 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[3]:

  • Agaricus melleus Vahl 1790
  • Agaricus sulphureus Weinm.
  • Armillaria mellea var. maxima Barla 1887
  • Armillaria mellea var. minor Barla 1887
  • Armillaria mellea var. sulphurea (Weinm.) Fr. 1879
  • Armillariella mellea (Vahl) P. Karst. 1881
  • Clitocybe mellea (Vahl) Ricken 1915
  • Lepiota mellea (Vahl) J.E. Lange 1915
  • Omphalia mellea (Vahl) Quél. 1886

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-13 cm. Najpierw jest półkulisty, wypukły, później spłaszczony. Za młodu barwy miodowożółtej, miodowobrązowej, oliwkowożółtej potem oliwkowobrązowy, ciemnoczerwonobrązowy. Pokryty drobnymi czerwonobrązowymi, brązowymi lub czarniawymi łuseczkami, które są najciemniejsze i najgęstsze pośrodku. U starych okazów łuski często zanikają i kapelusz jest nagi[4].

Blaszki

Początkowo białawe, później beżoworóżowawe, żółtawe z brązowawymi plamami zbiegające, cienkie[4].

Trzon

Wysokość 8-18 cm, grubość 0,5-2,5 cm; żółtawy, miodowobrązowy, czerwonobrązowy, czarnobrązowy, u szczytu bledszy wysmukły, cylindryczny, wygięty, o podstawie rozszerzonej, szorstkiej i ciemniejszej. Trzony sąsiednich grzybów często są zrośnięte razem. Posiada szeroki błoniasty pierścień złotożółtego koloru, który w dolnej części pokryty jest żółtymi kosmkami[4].

Miąższ

Białawy, bladocielisty, nie zmienia barwy po przekrojeniu, u młodych owocników miękki, mięsisty, u starych twardy i łykowaty (zwłaszcza w trzonie)[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie o wymiarach 7-9-8 × 5-6 µm[5].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy i Ameryki Południowej[6]. W Europie Środkowej i w Polsce jest pospolita[7]. Występuje najczęściej jesienią od września do listopada, ale czasami może pojawić się nawet na początku sierpnia. Zwykle występuje gromadnie, czasami bardzo licznie[5]. Rośnie na drewnie (pnie, pniaki, gałęzie, korzenie) różnych gatunków drzew liściastych w lasach, ogrodach, parkach i sadach. Czasami rosnąc na korzeniach drzew lub zagrzebanych w ziemi kawałkach drewna sprawia wrażenie, jakby rosła na ziemi[7]. Wytwarza charakterystyczne sznury grzybniowe (ryzomorfy), przerastające znaczne odległości w glebie i ściółce; pełnią one rolę narządów infekcyjnych, dokonując zakażenia korzeni drzew[8].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

  • Saprotrof i pasożyt, atakujący zarówno martwe, jak i żywe drzewa. Wywołuje białą zgniliznę drewna zaatakowanych drzew[5]. Objawy zakażenia pojawiają się w koronach drzew: odbarwienia liści, zmniejszenie wzrostu, zamieranie gałęzi i w końcu śmierć drzewa. Drzewa iglaste często wydzielają duże ilości żywicy z zaatakowanych obszarów pnia. Zaobserwowano też, że w ostatnim okresie przed obumarciem wytwarzają one duże ilości szyszek[9].
  • Grzyb jadalny. Surowe opieńki są w smaku początkowo łagodne, pozostawiają cierpki posmak, zapach mają słaby, ale przyjemny (przypomina trochę ser Camembert). Są smaczne, twarde, o łykowatym, mniej wykorzystywanym do konsumpcji trzonie. Do spożycia używa się najczęściej młodych kapeluszy. W stanie surowym lub niedogotowanym opieńka miodowa może być trująca[7]. Dlatego też należy ją najpierw obgotować przez około 5 minut i odlać wywar, po czym dopiero poddaje się ją dalszej obróbce[5]. Należy unikać oparów podczas obgotowywania gdyż mogą powodować ból głowy i problemy z koncentracją.

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przez grzybiarzy opieńka miodowa często nie jest odróżniana od opieńki ciemnej (Armillaria ostoyae) lub opieńki bezpierścieniowej (Armillaria tabescens). W dawnych atlasach grzybów zwykle opieńki miodowej nie odróżniano od opieńki ciemnej[5] lub wszystkie te trzy gatunki określane były nazwą opieńka miodowa[7]. Z punktu widzenia grzybiarzy nierozróżnianie tych gatunków nie ma większego znaczenia, gdyż wszystkie są jadalne. Opieńka bezpierścieniowa nie posiada pierścienia na trzonie i w Polsce jest rzadka, opieńka ciemna występuje tylko na drzewach iglastych i ma kapelusz z wyraźnymi kosmkami[4]. Przez niewprawnych grzybiarzy opieńka miodowa może zostać pomylona z trującą maślanką wiązkową (Hypholoma fasciculare)[10].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-25].
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  8. Edmund Malinowski: Anatomia roślin. Warszawa: PWN, 1966.
  9. Williams, RE; Shaw, CG; Wargo, PM; Sites, WH (1989-04-01). "Armillaria Root Disease". Forest Insect & Disease Leaflet 78. US Department of Agriculture Forest Service
  10. Popularne gatunki grzybów jadalnych i trujących. [dostęp 2014-09-25].